Bệnh do vi rút Zika do một loại vi rút được ghi nhận đầu tiên vào năm 1947 tại khu rừng Zika của Uganda gây nên; bệnh thường có biểu hiện sốt, nổi mẩn và một số triệu chứng khác như đau cơ, nhức đầu, đau mắt. Phương thức lây truyền chủ yếu của vi rút Zika là qua muỗi Aedes (loại muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết), có một số bằng chứng có thể gợi ý vi rút có thể lây truyền qua đường máu, từ mẹ sang con khi sinh và qua đường tình dục, tuy nhiên sự ghi nhận là rất hiếm. Thời gian ủ bệnh từ 3-12 ngày.
Vi rút Zika được phát hiện đầu tiên vào năm 1947 tại khu rừng Zika của Uganda, sau đó tiếp tục ghi nhận ở Nigeria vào năm 1954 và trở thành chủng vi rút lưu hành ở nhiều nước khu vực châu Phi. Tại châu Á cũng đã ghi nhận trường hợp mắc đầu tiên vào năm 2007 tại đảo Yap thuộc Liên bang Micronesia. Năm 2013, ghi nhận ổ dịch đầu tiên tại French Polynesia, sau đó lây lan ra các đảo khu vực Thái Bình Dương, bao gồm cả New Caledonia, đảo Cook, đảo Easter; trong năm 2013, Thái Lan cũng đã ghi nhận một số trường hợp mắc bệnh do vi rút Zika ở một số tỉnh, thành phố và Bộ Y tế công cộng Thái Lan cho rằng vi rút Zika có thể đã lưu hành tại Thái Lan.
Trong năm 2015, Tổ chức Y tế thế giới tiếp tục ghi nhận các trường hợp mắc bệnh do vi rút Zika tại một số quốc gia khu vực châu Mỹ, châu Phi như: Guatemala, Elsalvador, Venezuela, Senegal, Honduras, Panama, Brasil. Hầu hết các trường hợp nhiễm vi rút Zika có biểu hiện triệu chứng nhẹ và vừa hoặc không có biểu hiện triệu chứng do đó nhiều trường hợp mắc bệnh có thể không phát hiện được; hầu hết các trường hợp mắc bệnh đều có khả năng hồi phục hoàn toàn và chưa ghi nhận trường hợp tử vong do vi rút Zika. Tuy nhiên, một số thông tin về dịch tễ học liên quan đến bệnh do vi rút Zika tại Brasil gần đây đã dấy lên sự quan tâm của các quốc gia trên thế giới về ảnh hưởng của vi rút Zika đối với thai nhi. Theo đó, ngày 22/12/2015, Bộ Y tế Brasil thông báo nước này ghi nhận 2.782 trường hợp nghi ngờ mắc chứng não nhỏ, trong đó có 40 trường hợp tử vong. Đây là sự gia tăng đáng kể (gấp khoảng 10 lần) số trường hợp mắc chứng não nhỏ tại Brasil so với các năm trước đó. Trong số các trường hợp mắc chứng não nhỏ ở trẻ sơ sinh có một số trường hợp xét nghiệm dương tính với vi rút Zika, đồng thời cũng có nhiều trẻ xét nghiệm âm tính với vi rút Zika. Hiện nay, Tổ chức Y tế thế giới đang phối hợp với Bộ Y tế Brasil điều tra và đánh giá mối liên quan giữa vi rút Zika và chứng não nhỏ; tuy nhiên, có nhiều nguyên nhân có thể liên quan đến chứng não nhỏ ở trẻ sơ sinh như các nhiễm trùng, nhiễm độc tố của bà mẹ trong quá trình mang thai, những lỗi của gen, … ; do đó có thể mất nhiều thời gian để xác định chính thức mối liên quan này.
Tại Việt Nam hiện nay chưa phát hiện trường hợp nào nhiễm vi rút Zika; tuy nhiên nước ta lưu hành bệnh sốt xuất huyết cùng với sự lưu hành của loại muỗi Aedes, đây là muỗi truyền vi rút Zika, đồng thời hiện nay vi rút Zika đã ghi nhận tại một số nước trong khu vực Đông Nam Á, nơi có sự giao lưu du lịch, thương mại, lao động rất lớn nên nguy cơ vi rút Zika có thể xâm nhập và lan truyền tại nước ta. Hiện Bộ Y tế đang phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Y tế thế giới để theo dõi sát diễn biến và các nguy cơ của bệnh cũng như tăng cường các biện pháp giám sát, phòng chống dịch bệnh ở nước ta.
Bệnh do vi rút Zika do muỗi Aedes aegypti truyền đang lan rộng tại khu vực châu Mỹ La tinh và vùng Ca-ri-be. Theo thông báo của Tổ chức Y tế thế giới, đến ngày 17/01/2016, khu vực này đã có 18 quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận sự lây truyền của vi rút Zika, số lượng quốc gia báo cáo có bệnh dịch đã tăng hai lần so với thời điểm đầu tháng 12 năm 2015. Ngày 12/01/2016, Cơ quan đầu mối IHR của Đức thông báo đã ghi nhận trường hợp thứ hai nhiễm vi rút Zika sau khi trở về từ Haiti. Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo để phát hiện sớm vi rút Zika, các quốc gia khu vực chấu Mỹ cần tăng cường hệ thống giám sát các trường hợp nghi ngờ, đồng thời chưa có khuyến cáo hạn chế đi đến các quốc gia đang có dịch bệnh do vi rút Zika.
Hiện nay, bệnh do vi rút Zika chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như chưa có vắc xin phòng bệnh; do đó, việc triển khai các biện pháp nhằm hạn chế sự lây truyền của bệnh bằng cách diệt muỗi truyền bệnh và các ổ chứa của muỗi, bọ gậy là biện pháp hiệu quả để phòng bệnh. Để chủ động phòng chống bệnh do vi rút Zika xâm nhập và lây lan tại nước ta, Bộ Y tế khuyến cáo mạnh mẽ người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:
1. Đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước để muỗi không vào đẻ trứng.
2. Hàng tuần thực hiện các biện pháp diệt loăng quăng/bọ gậy bằng cách thả cá vào dụng cụ chứa nước lớn; thau rửa dụng cụ chứa nước vừa và nhỏ, lật úp các dụng cụ không chứa nước; thay nước bình hoa/bình bông; bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn.
3. Hàng tuần loại bỏ các vật liệu phế thải, các hốc nước tự nhiên không cho muỗi đẻ trứng như chai, lọ, mảnh chai, vỏ dừa, mảnh lu vỡ, lốp/vỏ xe cũ, hốc tre, bẹ lá...
4. Ngủ màn, mặc quần áo dài phòng muỗi đốt ngay cả ban ngày.
5. Tích cực phối hợp với ngành y tế trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi để phòng, chống dịch.
6. Khi bị sốt đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn điều trị. Không tự ý điều trị tại nhà.
7. Không nên đi du lịch vào các quốc gia đang có dịch Zika.
8. Thường xuyên theo dõi tình hình dịch bệnh Zika trên các phương tiện thông tin đại chúng, Đài Truyền hình VTV, website Cục Y tế dự phòng www.vncdc.gov.vn, website Sở Y tế Khánh Hòa www.syt.khanhhoa.gov.vn.
Sở Y tế Khánh Hòa đã có công văn chỉ đạo Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế triển khai tốt các hoạt động kiểm dịch y tế tại các cửa khẩu quốc tế, giám sát chặt chẽ hành khách nhập cảnh, đặc biệt những người đi về từ vùng đang có dịch; các bệnh viện, Trung tâm y tế dự phòng, Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế chủ động lấy mẫu xét nghiệm các trường hợp nghi ngờ có tiền sử về từ vùng dịch nhằm phát hiện sớm, xử lý ổ dịch kịp thời. Phối hợp với các ban, ngành liên quan đẩy mạnh việc truyền thông phòng chống dịch bệnh do vi rút Zika tại các khu vực cửa khẩu và tại cộng đồng, lưu ý những người đi về từ vùng dịch về cần chủ động theo dõi sức khỏe trong vòng ít nhất 12 ngày, phụ nữ mang thai nên hạn chế đi đến các khu vực có dịch và cần tham vấn cán bộ y tế nghi ngờ bị nhiễm vi rút Zika./.