Tại Hội nghị khoa học Tim mạch miền Trung - Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức vào tháng 12/2015, tác giả Đặng Quốc Bảo cùng cộng sự đã báo cáo nghiên cứu “Khảo sát thực trạng hiểu biết và thói quen sinh hoạt của bệnh nhân sau can thiệp động mạch vành qua da, tái khám tại Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện Trung ương Huế”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6-8/2015, có 40 người đủ tiêu chuẩn tham gia nghiên cứu. Nghiên cứu đã đưa ra một số tiêu chuẩn quy ước, về tuổi chia 3 nhóm: ≤ 55 tuổi; nhóm lớn hơn 55 đến 65 tuổi; nhóm lớn hơn 65 tuổi. Đối với tuân thủ điều trị, uống Plavix 75mg tối thiểu một năm; Aspirin 162-325mg/ngày liên tục 3 tháng, sau đó 81-162mg/ngày suốt đời, nếu dị ứng aspirin thay bằng Clopidogrel. Bệnh nhân tái khám 1 tháng/lần; đối với bệnh nhân không tuân thủ là tự ý bỏ thuốc, không tái khám hoặc tái khám ngắt quãng. Đánh giá về các yếu tố nguy cơ, trả lời đúng từ 5/7 yếu tố nguy cơ là hiểu biết tốt; nếu trả lời < 5/7 yếu tố nguy cơ là hiểu biết chưa tốt.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 18 nam và 22 nữ tham gia nghiên cứu; nhóm tuổi > 65 chiếm tỷ lệ 77,5% (31 người) nhóm từ 55 đến 65 có 9 người, có 22 đối tượng nghiên cứu là trong tỉnh còn lại là các tỉnh lân cận. Theo tác giả nghiên cứu đau ngực sau can thiệp động mạch vành là một thách thức chung đối với các nhà thực hành y khoa, do nhiều nguyên nhân từ cảm giác lành tính sau đặt stent cho tới huyết khối trong stent cấp. Trong nghiên cứu của tác giả, có 13 trường hợp nhập viện do đau ngực.
Đối với kiến thức của người bệnh về yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành, có 52,5% không biết béo phì, tăng huyết áp là một trong những nguy cơ; 67,5% người bệnh không biết đái tháo đường và lo âu, căng thẳng làm ảnh hưởng đến bệnh động mạch vành; 45% không cho rằng người lớn tuổi không liên quan đến bệnh động mạch vành. Người bệnh động mạch vành nên kiêng ăn các loại thực phẩm chứa nhiều mỡ và cholesterol như nội tạng động vật, thịt mỡ, lòng đỏ trứng gà, thịt gà, trứng cá và bơ. Những thực phẩm này làm thúc đẩy sự tích tụ cholesterol trong thành huyết quản động mạch, đẩy nhanh quá trình xơ cứng động mạch, ảnh hưởng đến mạch vành của người bệnh. Trong nghiên cứu của tác giả có 10% đối tượng nghiên cứu sau can thiệp động mạch vành không ăn kiêng dầu mỡ, nội tạng động vật, cua, trứng... Đối với rượu bia có 35% đối tượng nghiên cứu có uống bia rượu nhưng không xác định được số lượng; và có tới 42,5% đối tượng nghiên cứu sau can thiệp vẫn còn hút thuốc lá. Chúng ta biết rằng đối với rượu bia nếu uống ít hơn 600ml bia, 250ml rượu vang mỗi ngày không ảnh hường xấu đến bệnh tim mạch, nhưng đối với thuốc lá phải kiêng cữ tuyệt đối khi mắc bệnh tim mạch.
Đối với sự tuân thủ điều trị thể hiện ở người bệnh có tái khám thường xuyên không, uống thuốc theo đúng chỉ định không; chế độ hai thuốc chống kết tập tiểu cầu gồm aspirin với clopidogrel là khởi đầu bắt buộc đối với những bệnh nhân được đặt stent mạch vành. Trong nghiên cứu của Đặng Quốc Bảo tác giả cho thấy mối liên quan giữa hiểu biết của người bệnh về các yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành với sự tuân thủ điều trị chỉ có 16,6% đối tượng nghiên cứu trả lời đúng ≥ 5/7 câu hỏi về yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành; trong nhóm bệnh nhân có hút thuốc lá chỉ có 33% tuân thủ điều trị tốt; đối với nhóm có uống rượu bia chỉ có 50% tuân thủ điều trị tốt.
Tác giả nghiên cứu có kết luận và kiến nghị là sự hiểu biết và thói quen sinh hoạt của người bệnh sau can thiệp động mạch vành đang đặt ra vấn đề cần tăng cường truyền thông tư vấn giáo dục sức khỏe nhiều hơn cho người bệnh để việc điều trị sau can thiệp đặt stent được hiệu quả hơn, phòng ngừa được các nguy cơ, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Chúng ta biết rằng, can thiệp động mạch vành được xem là một chiến lược tái lưu thông mạch máu hiệu quả của bệnh mạch vành từ năm 1977. Mỗi năm ở Mỹ có khoảng 1,2 triệu trường hợp can thiệp động mạch vành; 2 triệu trường hợp/năm cho toàn thế giới. So với điều trị nội khoa, can thiệp động mạch vành đã chứng tỏ giảm tỷ lệ biến chứng ở người bệnh nhồi máu cơ tim cấp hoặc cơn đau thắt ngực không ổn định nguy cơ cao; làm giảm mức độ đau ngực và cải thiện chất lượng cuộc sống ở những bệnh nhân cơn đau thắt ngực ổn định.
Tại Bệnh viện Trung ương Huế, từ năm 1998-2014 đã thực hiện can thiệp động mạch vành qua da hơn 48.000 trường hợp. Theo BS. Bảo, không phải tái thông mạch xong là giải quyết được tất cả và người bệnh không cần phải theo dõi điều trị gì. Nhiều nghiên cứu cho thấy sau một năm tái thông mạch vành, tỷ lệ bệnh nhân hết đau ngực chỉ khoảng 79% ở nhóm can thiệp mạch vành và tỷ lệ can thiệp lại đặt stent là 16,3% cho nhóm can thiệp. Sau 4 năm theo dõi tỷ lệ có cơn đau thắt ngực là 46% ở những bệnh nhân sau đặt stent. Ngoài ra các biện pháp dự phòng sử dụng thuốc ức chế tiểu cầu, giảm lipit máu, ACEIs... có thể góp phần giảm tỷ lệ biến cố tim mạch chính như tử vong và nhồi máu cơ tim. Sự hiểu biết các yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành, thực hành được những thói quen tốt của người bệnh sau can thiệp động mạch vành sẽ góp phần rất lớn vào sự thành công sau khi can thiệp động mạch vành.
Văn Hanh