Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xếp Việt Nam vào danh sách các nước có tỷ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Bộ Y tế ngày 03/11/2015 đã có công văn số 8463/BYT-KCB gửi toàn ngành triển khai hưởng ứng Tuần lễ phòng chống kháng thuốc từ ngày 16-22/11 với khẩu hiệu: “Không hành động hôm nay, ngày mai không còn thuốc chữa”.
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, trên thế giới mỗi năm có hàng triệu người chết do tình trạng kháng thuốc và phải chi trung bình từ 0,4–1,6% GDP mỗi quốc gia cho công tác phòng chống kháng thuốc. Ở các nước nghèo, nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, vấn đề kháng thuốc đã trở nên báo động. Vấn đề kháng với thuốc kháng sinh xuất hiện ngay từ khi thuốc kháng sinh ra đời, ngày càng trở nên trầm trọng. Hầu hết các cơ sở khám, chữa bệnh đang phải đối mặt với tốc độ lan rộng các vi khuẩn kháng với nhiều loại kháng sinh. Năm 2011, toàn thế giới có khoảng 64.000 trường hợp lao đa kháng thuốc, việc gia tăng tình trạng kháng thuốc làm gia tăng chi phí điều trị, ngày điều trị kéo dài, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh, gia đình người bệnh và cả cộng đồng.
Tại Việt Nam một thực tế việc bán thuốc kháng sinh tại các nhà thuốc không có đơn vẫn còn tỷ lệ rất cao, sự nhận thức về kháng sinh và kháng kháng sinh của cả người bán thuốc và người dân còn thấp. Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện đã có vi khuẩn kháng đa thuốc, mức độ kháng ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm vi khuẩn Gram âm, đây là vi khuẩn thường xuất hiện ở trong bệnh viện. Có nhiều loại kháng sinh thế hệ 3 là thế hệ mới cũng đã kháng thuốc bởi vi khuẩn. Đối với điều trị bệnh lao, Việt Nam đứng thứ 12 trong 22 nước có số người mắc bệnh lao cao và đứng thứ 14/27 nước có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc.
Phân tích về nguyên nhân của tình trạng kháng thuốc trước hết là việc sử dụng kháng sinh tùy tiện khi không có đơn của bác sĩ, người dân có thể tự ý mua kháng sinh ở các hiệu thuốc; thứ hai là bác sĩ điều trị kê đơn thuốc lạm dụng kháng sinh, chỉ định kháng sinh không phù hợp hoặc lạm dụng kháng sinh đắt tiền, thế hệ mới; thứ ba là do sử dụng kháng sinh kéo dài, lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi gia súc, gia cầm thủy sản và trồng trọt để điều trị, phòng chống dịch bệnh trên động vật, phục vụ sản xuất làm cho các vi sinh vật thích nghi với thuốc, tạo điều kiện cho nhiều loại vi khuẩn trở thành kháng thuốc; thứ tư là do nhận thức của cộng đồng, cán bộ y tế về kháng thuốc hạn chế, sử dụng kháng sinh ngay cả khi không có chỉ định.
Rõ ràng việc phòng chống kháng thuốc đòi hỏi sự tham gia chặt chẽ của liên ngành, từ cấp trung ương đến địa phương và người dân. Riêng đối với Bộ Y tế, kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống kháng thuốc đã có phân công trách nhiệm cụ thể suốt giai đoạn 2013-2020. Theo đó, ngành y tế có 9 tiểu ban phòng chống kháng thuốc. Ngành Y tế cùng với các Ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngành Công thương, Ngành Tài nguyên Môi trường đã cam kết phối hợp đẩy mạnh công cuộc phòng chống kháng thuốc.
Ngành Y tế đề ra 4 giải pháp lớn:
1.Quản lý kháng sinh tại bệnh viện.
2.Xây dựng và ban hành văn bản pháp quy về hoạt động dược lâm sàng, kê đơn, sử dụng thuốc trong điều trị, thông tin thuốc; kiểm chuẩn xét nghiệm; kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện.
3.Chuẩn hóa các tài liệu chuyên môn, xây dựng tài liệu hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hướng dẫn sử dụng kháng sinh, thường xuyên tổ chức hội thảo, tập huấn, đào tạo liên tục cho cán bộ y tế để nâng cao trình độ, kỹ năng.
4.Tăng cường nhận thức về kháng thuốc và phòng chống kháng thuốc đối với người dân.
Để phòng chống tốt kháng thuốc, mỗi người dân và toàn thể cộng đồng cam kết sử dụng kháng sinh có trách nhiệm, cán bộ y tế cần tuân thủ đúng các hướng dẫn chuyên môn và sử dụng kháng sinh trong điều trị hợp lý, an toàn. Mỗi người dân chỉ mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi được bác sĩ khám bệnh, kê đơn và sử dụng kháng sinh theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Người dân sử dụng kháng sinh trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, hải sản theo đúng hướng dẫn, không sử dụng kháng sinh cho kích thích tăng trưởng.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Y tế, Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa đã có công văn số 2803/SYT-NVY ngày 13/11/2015 yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành tích cực hưởng ứng Tuần lễ truyền thông về phòng chống kháng thuốc năm 2015; căn cứ đặc điểm từng đơn vị để vận động cộng đồng, cán bộ y tế nâng cao nhận thức về kháng thuốc, sử dụng nhiều kênh truyền thông, phát động, ký cam kết, treo băng rôn khẩu hiệu truyền thông, thực hiện nghiêm túc công tác giám sát việc tuân thủ phác đồ điều trị tại các cơ sở khám chữa bệnh, qua đó phòng chống tốt kháng thuốc, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.
Anh Huy