Theo báo cáo của Bộ Y tế, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 40.000 người tử vong do các bệnh do thuốc lá gây ra. Con số này sẽ tăng lên thành 70.000 ca/năm vào năm 2030 nếu các biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá không được thực hiện kịp thời.
Chất nicotin có trong thuốc lá chính là một chất gây nghiện, nó tác động lên não theo cách tương tự như heroin và cocain, tạo ra cảm giác sảng khoái
Theo điều tra tại Bệnh viện K năm 2000, tỷ lệ bệnh nhân ung thư phổi có hút thuốc lá là 96,8%. Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế năm 2011 cũng cho thấy, bệnh tật và tử vong sớm do thuốc lá chiếm 12% tổng gánh nặng bệnh tật ở nam giới tại Việt Nam. Xu hướng gánh nặng bệnh tật chuyển từ các bệnh lây nhiễm sang các bệnh không lây nhiễm và gia tăng nhanh chóng.
Năm 1986, bệnh không lây nhiễm mới chỉ chiếm 39% số trường hợp nằm viện thì tới năm 2011, tỷ lệ này tăng lên 62.7%. Năm 2008, số ca tử vong do các bệnh không lây nhiễm đã chiếm tới 75% tổng số ca tử vong do bệnh tật và thương tích ở Việt Nam.
Các bệnh có nguyên nhân chính từ sử dụng thuốc lá như đột quỵ, mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư phổi… là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở cả nam và nữ.
Theo PGS.TS Huỳnh Văn Thưởng- Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa- nguy cơ mắc các bệnh do sử dụng thuốc lá sẽ giảm đáng kể bắt đầu từ khi ngừng không sử dụng thuốc lá.
Đối với hầu hết những người bỏ thuốc lá sau 5 năm, nguy cơ bị các bệnh gần như giảm bằng so với những người không sử dụng thuốc lá.
Những thay đổi của cơ thể sau khi bỏ thuốc lá thấy rõ qua từng phút, từng giờ cho đến những lợi ích được tính bằng năm, cụ thể sau bỏ thuốc lá:
- 20 phút: Huyết áp và mạch giảm dần tới mức bình thường.
- 8 giờ: Lượng ôxy trong máu trở về trạng thái bình thường. Nguy cơ bị nhồi máu cơ tim bắt đầu giảm. Nhiệt độ ngoài da bắt đầu tăng.
- 24 giờ: Lượng CO trong máu bắt đầu được đào thải. Phổi bắt đầu quá trình tự làm sạch và phản xạ ho tăng để thải đờm. 70% bắt đầu tăng cảm giác ăn ngon miệng.
- 48 giờ: Cảm giác ngon miệng và mùi vị bắt đầu cải thiện.
- 1 tuần: Giấc ngủ trở lại bình thường.
- 2 tuần tới 3 tháng: Sự lưu thông máu trong cơ thể và chức năng thông khí được cải thiện.
- 1-9 tháng: Các triệu chứng như ho, tiết dịch nhầy, mệt mỏi, khó thở giảm. Nhung mao của tế bào niêm mạc phế quản trở lại hoạt động bình thường. Giảm tốc độ suy chức năng thông khí đối với người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
- 1-2 năm: Nguy cơ bị nhồi máu cơ tim giảm 20-50%. Giảm tỷ lệ bệnh tái phát và tăng tỷ lệ thành công trong điều trị, phẫu thuật mạch vành.
- 5 năm: Nguy cơ bị đột quỵ giảm tới mức như người không hút thuốc sau 5-15 năm cai thuốc.
- 10 năm: Nguy cơ bị chết do ung thư phổi giảm một nửa so với người tiếp tục hút; các nguy cơ bị ung thư miệng, họng, thực quản, bàng quang, thận, tuỵ cũng giảm như vậy. Tốc độ phát triển, di căn của ung thư chậm hơn so với người hút thuốc.
- 15 năm sau: Nguy cơ nhồi máu cơ tim trở về như người không hút.
Về lợi ích của bỏ thuốc đối với người bệnh, Bác sĩ Huỳnh Văn Thưởng nhấn mạnh bỏ thuốc lá mang lại lợi ích lớn đối với bệnh nhân bị bệnh. Trong hầu hết các trường hợp, nếu tiếp tục hút thuốc sẽ làm tăng nhanh mức độ trầm trọng của bệnh như hen, ung thư và bệnh tim. Bỏ thuốc mang lại nhiều lợi ích đó là:
Giảm đáng kể nguy cơ bị nhồi máu cơ tim và đột quy.
Giảm tỷ lệ bệnh phát nặng hơn và làm tăng sự thành công trong các ca phẫu thuật chữa bệnh ở các bệnh mạch vành.
Giảm tỷ lệ suy giảm chức năng phổi và giảm ho đối với người bị bệnh viêm phế quản mạn tính. Ở những người trẻ mới hút thuốc, chức năng hoạt động của phổi sẽ tăng khi bỏ thuốc.
Cai thuốc lá không những khó khăn do lệ thuộc nicotin, người ta nhận thấy người nghiện thuốc lá còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tâm lý xã hội khác, có người hút thuốc lá là để thư giãn, để tự tin... và vì vậy làm cho việc bỏ thuốc lá càng khó khăn hơn.
Các triệu chứng khi bỏ thuốc lá bao gồm: mệt mỏi, căng thẳng, bứt rứt, dễ kích động, khó ngủ, mất tập trung, thèm ăn, giảm nhịp tim... Thông thường thì các triệu chứng này kéo dài không quá một tuần sau khi ngưng thuốc. Nếu người cai thuốc lá một thời gian mà cơ thể vẫn mệt mỏi, mất ngủ đôi khi cần sự can thiệp của bác sĩ tâm lý hoặc sự hỗ trợ của thuốc chống trầm cảm.
PGS.TS Thưởng cho rằng gia đình, người thân cần động viên để người cai thuốc lá cố gắng vượt qua hoặc nên đi khám để được bác sĩ kê đơn dùng thuốc hỗ trợ. Cần lưu ý là không có liều thuốc kỳ diệu nào có thể giúp bỏ thuốc lá nếu chính bản thân của đối tượng không quyết tâm. Bạn bè, đồng nghiệp và nhất là gia đình cần là chỗ dựa tinh thần để động viên giúp đỡ, khuyến khích và tạo điều kiện để không hút thuốc lá trở lại.
Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có khoảng 70 chất gây ung thư. Các hóa chất này khi vào cơ thể, tác động lên tế bào, gây viêm mạn tính, biến đổi tế bào dẫn đến loạn sản rồi ác tính hóa. Với các thành phần độc tính trong khói thuốc, khói thuốc lá đã được khoa học chứng minh là một trong các nguyên nhân gây ra hơn 25 căn bệnh khác nhau như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư khoang miệng, các bệnh tim mạch... (xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, đột quỵ, nhồi máu cơ tim,...) và các bệnh về hô hấp... Nicotine trong khói thuốc lá là chất được Cơ quan kiểm soát Dược và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp vào nhóm các chất có tính dược lý gây nghiện tương tự như Heroin và Cocain.
Sử dụng thuốc lá là một trong các nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm. Tính chung trên thế giới, sử dụng thuốc lá gây ra 90% các ca ung thư phổi, 75% các ca bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và 25% các trường hợp bệnh tim thiếu máu cục bộ. Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân của khoảng 30% các trường hợp tử vong do bệnh ung thư.
Cai thuốc không bao giờ là muộn, hãy để cai thuốc lá ngay bây giờ và mãi mãi!
Văn Hanh