Theo báo cáo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2005, lạm dụng rượu chiếm 4% gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Thực tế tỉ lệ lạm dụng và nghiện rượu vẫn tiếp tục gia tăng, một phần do số người mới nghiện rượu gia tăng, mặt khác một số người sau khi cai rượu đã sử dụng lại với các mức độ khác nhau. Việc tái nghiện rượu thường do yếu tố sinh học, các đặc điểm tâm lý cá nhân, ảnh hưởng gia đình xã hội và vấn đề điều trị dự phòng chống tái nghiện rượu.
Từ năm 2014 đến 2016, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Văn Dũng và cộng sự Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai tiến hành nghiên cứu mô tả báo cáo đề tài “Một số yếu tố liên quan đến tái nghiện rượu trên những bệnh nhân nghiện rượu đã điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần”.
Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân bị rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng rượu, đủ tiêu chuẩn chẩn đoán nghiện rượu theo ICD-10F, ra viện cách thời điểm nghiên cứu ít nhất 1 năm, hiện cư trú tại các quận nội thành Hà Nội.
BS Dũng báo cáo, tỉ lệ tái nghiện rượu ở 43 đối tượng nghiên cứu trong 36 tháng sau điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần gần thời điểm nghiên cứu nhất, có 27/43 (62,8%) người tái nghiện rượu. Tác giả cho rằng tỉ lệ này ở mức cao, chứng tỏ vấn đề duy trì, kéo dài khoảng thời gian không sử dụng rượu sau khi đã cai nghiện vẫn là mục tiêu rất khó khăn trong kế hoạch điều trị chống tái nghiện rượu. Tỉ lệ tái nghiện rượu cao nhất trong khoảng dưới 3 tháng đầu sau khi cai nghiện rượu, chiếm 42%, sau đó giảm dần theo thời gian. Số lần cai nghiện rượu ở đối tượng tái nghiện rượu có 52% đối tượng nghiên cứu đã cai nghiện rượu từ 4 lần trở lên, do đó việc cai nghiện từ bỏ rượu cũng khó khăn, dễ nghiện lại.
Về lượng rượu uống trung bình trong ngày của các đối tượng nghiên cứu tái nghiện rượu, tính theo đơn vị rượu chuẩn là 15,01. Đây là mức rất cao, vượt quá nhiều so với mức sử dụng rượu an toàn đối với sức khỏe; theo khuyến cáo Tổ chức Y tế Thế giới là không quá 3 đơn vị rượu chuẩn/ngày đối với nam và không quá 2 đơn vị rượu chuẩn/ngày đối với nữ.
BS Dũng cho biết, loại rượu bia các đối tượng nghiên cứu tái nghiện sử dụng không thay đổi trước và sau khi tái nghiện, phổ biến nhất là rượu trắng 30 – 40 độ. Đối tượng nghiên cứu đã đưa ra nhiều lý do để giải thích cho việc tái sử dụng rượu thường xuyên, trong đó nguyên nhân do thèm nhớ rượu là 62%. Vì vậy, một phương pháp điều trị duy trì, chống tái nghiện rượu bằng cách tác động làm mất cảm giác thèm nhớ của người nghiện rượu.
Về chất gây nghiện được sử dụng kết hợp ở người nghiện đã tái nghiện rượu của đối tượng nghiên cứu nhiều nhất là thuốc lá. Những đối tượng tái nghiện có số lần cai nghiện rượu càng nhiều thì khả năng tái nghiện càng cao. Một khoảng trống cần chú ý là người nghiện rượu vẫn chưa tiếp cận được với những phương pháp điều trị chống tái nghiện hiệu quả.
Phần lớn những người nghiện rượu sau khi cai nghiện, trở về gia đình và cộng đồng gặp rất nhiều áp lực tâm lý xã hội. Đối tượng nghiên cứu cho rằng rượu là cách để giải quyết hay đối phó với các vấn đề khó khăn trong cuộc sống và dễ dàng sử dụng trở lại. Tỉ lệ xuất hiện cảm giác thèm nhớ ở nhóm đối tượng nghiện rượu cao hơn rõ rệt so với những người chưa tái nghiện. Yếu tố thèm nhớ là một trong những yếu tố đánh giá người nghiện dễ tái nghiện rượu trở lại.
Tỉ lệ rối loạn trầm cảm mức độ nhẹ và vừa gặp nhiều hơn ở nhóm đối tượng đã tái nghiện so với nhóm chưa tái nghiện. Tác giả cho rằng cần phát hiện, điều trị sớm và điều trị đồng thời bệnh trầm cảm ở những bệnh nhân nghiện rượu sẽ góp phần làm giảm nguy cơ tái nghiện.
Tác giả nghiên cứu cho biết, phương pháp điều trị chống tái nghiện áp dụng trong nghiên cứu là liệu pháp hóa dược không hệ thống. Tỉ lệ có điều trị ở nhóm tái nghiện cao hơn so với nhóm chưa tái nghiện, hiệu quả phương pháp liệu pháp hóa dược không hệ thống chưa cao. Nguyên nhân tác giả cho rằng, do nhiều người bệnh sau khi ra viện chỉ theo điều trị chống tái nghiện một thời gian ngắn, điều trị không thường xuyên, phần lớn người bệnh không nhớ tên thuốc, không theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc tự họ cho rằng phương pháp điều trị không phù hợp. Do vậy BS Dũng có kết luận, có mối liên quan giữa vấn đề điều trị chống tái nghiện rượu và việc tái nghiện; tuy nhiên điều trị chống tái nghiện rượu chưa được hướng dẫn và chưa có hệ thống, hiệu quả điều trị chống tái nghiện không cao.
Mai Trang