Theo ghi nhận của Tổ chức Y tế Thế giới, bên cạnh các vấn đề sức khỏe thể chất đang được chú trọng, sức khỏe tâm thần trẻ em và thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia chưa được quan tâm đúng mức.
Các chuyên gia lĩnh vực tâm thần nhận định, chăm sóc sức khỏe tâm thần là tạo điều kiện cho việc phát triển trí tuệ, tăng cường khả năng cân bằng tâm lý, tình cảm, thích nghi với môi trường sống; các mối quan hệ gia đình, bạn bè và xã hội. Chăm sóc sức khỏe tâm thần sẽ giúp cho trẻ phát triển tính tự lập, tự tin trong cuộc sống, phát triển nhân cách, mang giá trị đạo đức căn bản của con người. Do vậy, việc chăm sóc sức khỏe tâm thần đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ. Các chuyên gia nhấn mạnh ở trẻ lứa tuổi 11-15 có những thay đổi sâu sắc về tâm sinh lý, công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần cho các em cần được quan tâm. Nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Mỹ từ năm 2005-2011 cho thấy có 13-20% trẻ gặp phải các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Các rối loạn tâm thần- hành vi ảnh hưởng đến khoảng 20% trẻ em và thanh thiếu niên ở mọi quốc gia trên thế giới. Do vậy, việc nhận thức đúng, xác định rõ ràng vấn đề sức khỏe tâm thần, các yếu tố liên quan để phòng ngừa, chăm sóc, điều trị sức khỏe tâm thần cho nhóm thanh thiếu niên có tầm quan trọng rất lớn.
Từ tháng 4/2016 đến tháng 1/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Việt Quang cùng cộng sự Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Thực trạng sức khỏe tâm thần của học sinh trường Trung học cơ sở tại thành phố Thái Nguyên”. Đối tượng nghiên cứu là học sinh các trường trung học sơ sở (THCS), được phỏng vấn theo bộ câu hỏi thiết kế sẵn; sử dụng bộ câu hỏi tự điền cho giáo viên và học sinh. Kết quả nghiên cứu có 596 em học sinh nam và 598 em học sinh nữ tham gia nghiên cứu. Dân tộc kinh chiếm 82,4%; dân tộc thiểu số chiếm 17,6%. Khối lớp 6 chiếm 25,8%; khối lớp 7 chiếm 24,5%; khối lớp 8 chiếm 24,1% và khối lớp 9 chiếm 25,5%.
BS.Quang báo cáo có 14,2% đối tượng nghiên cứu có vấn đề sức khỏe tâm thần. Đối tượng nghiên cứu gặp phải các vấn đề về quan hệ đồng đẳng chiếm tỷ lệ cao nhất 19,9%. Tác giả nghiên cứu cho rằng các vấn đề trong quan hệ đồng đẳng hiện nay ngày càng được quan tâm để có những cách giải quyết phù hợp; tăng tính đoàn kết, yêu thương lẫn nhau của các em học sinh THCS bên cạnh những áp lực học tập, áp lực từ sự quản lý hay kỳ vọng của gia đình; các em có tâm lý của lứa tuổi khuynh hướng muốn làm người lớn nên cũng dễ xảy ra xung đột. Vấn đề nữa là trong quan hệ xã hội, khi trẻ gặp phải vấn đề xã hội sẽ thể hiện qua thái độ của trẻ trong cuộc sống như không thân thiện, không thích chia sẻ hay tình nguyện giúp đỡ người khác, bàng quang với mọi người xung quanh.
BS. Quang báo cáo, phân tích yếu tố liên quan đến thực trạng sức khỏe tâm thần của đối tượng nghiên cứu. Về học lực, nhóm đối tượng nghiên cứu có học lực trung bình, yếu thì tỷ lệ mắc vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 2 lần so với nhóm có học lực khá, giỏi. Đối với nhóm học sinh bị thầy cô mắng, tỷ lệ có vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 1,7 lần so với nhóm không bị thầy cô mắng. Tác giả Đoàn Bảo Hòa trong nghiên cứu của mình đã lưu ý yếu tố stress chủ yếu là các yếu tố liên quan đến việc học và trường lớp như bị bố mẹ đánh mắng, do học bị điểm kém có tỷ lệ 52,1%; bị thầy cô phạt có tỷ lệ 36,6%.
BS.Quang báo cáo, nhóm đối tượng nghiên cứu sử dụng facebook thường xuyên có nguy cơ về sức khỏe tâm thần cao gấp 1,74 lần so với nhóm không sử dụng facebook thường xuyên. Qua phân tích hồi quy logistic, nhóm đối tượng nghiên cứu có nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần cao có tỷ lệ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp 2,2 lần so với nhóm có nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần thấp.
Tác giả nghiên cứu nêu ra các khuyến nghị (1) gia đình nên quan tâm, dành nhiều thời gian để nhận ra những thay đổi của trẻ, gia đình kết hợp chặt chẽ với nhà trường để cùng thực hành giáo dục kỹ năng sống, cho trẻ tham gia các hoạt động ngoại khóa, có thể có thêm sự tham gia của gia đình, nhà trường, bạn bè. (2) Nhà trường nên kết hợp với ngành y tế để tập huấn cho các thầy cô có kỹ năng sử dụng các thang đo đánh giá xác định kịp thời các rối loạn tâm thần sớm cho các em học sinh để có chăm sóc, can thiệp kịp thời. (3) Đối với học sinh cần tích cực tham gia các hoạt động học tập, giao lưu do nhà trường, địa phương tổ chức. Điều chỉnh lại thời gian sử dụng mạng xã hội, facebook, học tập và biết cách vận dụng khéo léo kỹ năng sống, khả năng năng lực truyền thông để cân bằng stress.
Hữu Lai