Sở Y Tế Tỉnh Khánh Hòa

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, tỷ lệ tai biến mạch máu não trong đó có nhồi máu não đang có chiều hướng gia tăng gây tử vong nhiều và để lại di chứng nặng nề gây thiệt hại lớn cho gia đình và xã hội. Tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt giữa các nước và khu vực trên thế giới. Hàng năm, ở Châu Âu có khoảng một triệu bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ. Ở Hoa Kỳ tỷ lệ đột quỵ thường gặp là 794/100.000 dân, 5% dân số trên 65 tuổi bị đột quỵ, hằng năm có trên 400.000 bệnh nhân được ra viện sau điều trị đột quỵ.

Trong những năm gần đây nhiều nghiên cứu đã cho thấy những bệnh nhân tăng huyết áp có những biến cố về tim mạch như bệnh mạch vành, đột quỵ nên đo huyết áp 24 giờ để phát hiện những bất thường về nhịp sinh học huyết áp giai đoạn sớm, vì những rối loạn về nhịp sinh học như vọt huyết áp sáng sớm quá mức, tăng huyết áp buổi sáng, hiện tượng không trũng huyết áp, đảo ngược huyết áp, tất cả những thông số đó đều là những yếu tố dự đoán thúc đẩy tổn thương cơ quan đích.

Từ tháng 3/2016 đến tháng 4/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Chí Huân cùng cộng sự Bệnh viện Đa khoa Đắk Lắk và Trường Đại học Y Dược Huế thực hiện nghiên cứu cắt ngang báo cáo đề tài “Chỉ số Vọt Huyết áp sáng sớm bằng huyết áp lưu động 24 giờ ở bệnh nhân nhồi máu não có tăng huyết áp”. Mục tiêu nghiên cứu là xác định tình trạng vọt huyết áp sáng sớm và các đặc điểm của HA 24 giờ ở bệnh nhân nhồi máu não cấp có THA ở người cao tuổi; xác định mối liên quan giữa vọt huyết áp sáng sớm với tổn thương cơ quan đích ở bệnh nhân nhồi máu não cấp có THA ở người cao tuổi.

Theo tác giả nghiên cứu, có 70 bệnh nhân được chọn là những bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não giai đoạn cấp được đo huyết áp lưu động 24 giờ với máy Microlife Watch BP03 của Thụy Sĩ ngay sau đó và chọn khoảng cách đo, thời gian bắt đầu ngày đêm từ 6h – 22h đo 30 phút/ 1 lần, ban đêm 22h – 6h sáng đo 60 phút/ 1 lần. Nhịn đói qua đêm sáng hôm sau xét nghiệm sinh hóa, huyết học, lần lượt siêu âm tim, XQ tim phổi thẳng, ECG để đánh giá tổn thương cơ quan đích. Tình trạng vọt huyết áp sáng sớm được xác định như sau: HA 24 giờ và được tính theo công thức: HATT/HATTr TB (tính trung bình 4 lần đo 2g đầu sau thức giấc) – HA thấp nhất ban đêm lúc ngủ (tính trung bình 3 lần đo gồm: một HA thấp nhất lúc ngủ và 2 lần liền kề huyết áp trước và sau HA này), vọt sáng sớm khi HATT/HATTr 20 và/ hoặc 15mmHg, không vọt khi chỉ số HA vọt sáng sớm < 20/15mmHg.

Bác sĩ Huân báo cáo, các thông số HA 24 giờ được ghi nhận trong 70 bệnh nhân nhồi máu não giai đoạn cấp như sau: tỷ lệ THA 24 giờ là: 75.7% (53BN), THA ban ngày là: 71.4% (50BN), THA ban đêm là: 81.4% (57BN), quá tải HA ngày là: 88.6% (62BN), quá tải HA đêm là: 94.3% (66BN), THA buổi sáng là: 74.3% (52BN), mất trũng HATT là: 74.3% (52BN), mất trũng HATTr là: 85.7% (60BN), đảo ngược HATT là: 41.4% (29BN), đảo ngược HATTr là: 35.7% (25BN), đảo ngược HA chung là: 45.7% (32BN). Tác giả nghiên cứu báo cáo có tới 24.3% BN không có THA 24 giờ. Giải thích cho tỷ lệ này là do những bệnh nhân nhập viện trong giai đoạn cấp có nhiều trường hợp quá giai đoạn THA phản ứng nên HA có xu hướng trở về bình thường, mặc khác các đối tượng nghiên cứu có tới 91.4% BN biết mình có bệnh THA nên đã tự ý ưống thêm thuốc HA hoặc ở tuyến cơ sở điều chỉnh HA bằng thuốc không phù hợp, vì vậy khi nhập viện HA BN có một số trường hợp không tăng. Ngoài ra, tỷ lệ tăng HA ban đêm 94.3% cao hơn tỷ lệ THA ban ngày là 71.4%, như vậy có thể do nhịp sinh học của BN bị rối loạn ở những người lớn tuổi, đột quỵ. Như chúng ta biết HA có sự biến đổi trong ngày theo chu kỳ thức ngủ cũng như do những yếu tố nội sinh tiết ra theo đồng hồ sinh học cơ thể, thông thường HATB ban đêm thấp hơn HATB ban ngày khoảng 10-20%, nếu < 10% thì gọi là HA mất trũng, nếu > 20% gọi là HA quá trũng, nếu HATB ban đêm lớn hơn HATB ban ngày gọi là THA đảo ngược, chưa thấy có nghiên cứu nào đánh giá tỷ lệ HA mất trũng ở người bình thường, nhưng trên bệnh nhân THA người ta thấy có khoảng 30% THA mất trũng.

Bác sĩ Huân cho biết, vọt HA sáng sớm có thể gây tăng hậu tải, xơ cứng động mạch dẫn đến phì đại thất trái, rối loạn chức năng tâm trương thất trái, ngoài ra một số nghiên cứu còn cho thấy vọt HA sáng sớm còn tăng nguy cơ bệnh thiếu máu cơ tim thầm lặng, QTc trên ECG kéo dài tăng nguy cơ loạn nhịp. Chỉ số VSS tâm thu có tương quan thuận mức độ trung bình với chỉ số khối thất trái (LVMI) với hệ số tương quan r = 0.502, p < 0.001, phương trình hồi quy y = 0.454 x + 100.876, nếu lấy ngưỡng vọt HASS tâm thu 18.3 mmHg thì khả năng phì đại thất trái 87% (độ nhạy), độ đặc hiệu 90%.