Vừa qua, Sở Y tế đã tổ chức để BS.CKII Nguyễn Hữu Châu báo cáo kết quả đề tài nghiên cứu “Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành về bệnh ung thư vú ở phụ nữ 20-60 tuổi trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa” đến cán bộ y tế trong ngành.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2014 đến tháng 9/2015 tại 8 huyện, thị xã, thành phố tỉnh Khánh Hòa (trừ huyện đảo Trường Sa). Có 30 xã được chọn ngẫu nhiên, mỗi xã chọn ngẫu nhiên 40 phụ nữ ở độ tuổi 20-60 tuổi để phỏng vấn. TP Nha Trang có tỷ lệ tham gia nghiên cứu nhiều nhất với 30,2%; huyện Khánh Vĩnh, Khánh Sơn có tỷ lệ người tham gia ít nhất (3,3%). Người dân tộc Kinh chiếm tỷ lệ gần 96%, độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 40,2; trong đó độ tuổi 41-50 chiếm gần 30%. Trình độ văn hóa THCS trở lên chiếm 70%, buôn bán chiếm 22,2%, làm nông 21,2%. Có 6,6% đối tượng nghiên cứu sống độc thân. Mức thu nhập bình quân 2 đến 4 triệu đồng/ tháng chiếm gần 50%. Phụ nữ đã có 2 con chiếm tỷ lệ hơn 40%.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có gần 68% có kiến thức đúng về bệnh ung thư vú; gần 50% tự khám vú hàng ngày; 14,3% đi đến cơ sở y tế khám vú định kỳ hàng năm; 31,3% đã từng đi siêu âm vú; 6,4% chụp nhũ ảnh ít nhất 1 lần; cán bộ y tế là kênh thông tin truyền thông về bệnh ung thư vú với tỷ lệ gần 52%; từ tờ rơi,pano, áp phích truyền thông ung thư vú chiếm tỷ lệ 22%; qua kênh internet có tỷ lệ gần 15%. Tác giả nghiên cứu đã đưa ra kết luận có nhiều thách thức quan trọng đối với chương trình can thiệp nhằm tầm soát, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả ung thư vú trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Theo BS. Nguyễn Hữu Châu, tại Việt Nam có nhiều nghiên cứu về dịch tễ học, phương pháp chẩn đoán, lâm sàng, giải phẫu bệnh, điều trị bệnh ung thư vú. Các kết quả nghiên cứu đó cho thấy đa số các trường hợp đến khám điều trị ung thư vú đều ở giai đoạn khá trễ, dẫn đến tình trạng bệnh đã tiến triển xa, giảm khả năng chữa khỏi bệnh rất nhiều. Việc người phụ nữ thiếu kiến thức, nhận thức chưa đầy đủ về bệnh ung thư vú, thấy được lợi ích của việc sàng lọc, phát hiện sớm bệnh ung thư vú là những rào cản quan trọng đối với phụ nữ trong việc đi khám bệnh ung thư vú. Nếu phát hiện sớm khối u ở vú, tỷ lệ người bệnh được chữa khỏi và sống trên 5 năm là 98%; trong khi nếu khối u phát hiện vào giai đoạn trễ, các tế bào ung thư đã di căn, cơ hội chữa khỏi chỉ còn 27%. Theo báo cáo của Bệnh viện K Trung ương, nếu một bệnh nhân ở vào giai đoạn đầu của bệnh ung thư vú chỉ tốn khoảng 10 triệu đồng cho 5 năm điều trị, nhưng nếu đến Viện giai đoạn bệnh nặng, muộn, chi phí tăng lên ít nhất gấp 3 lần, liệu pháp điều trị phức tạp hơn; kết hợp phẫu thuật, tia xạ, hóa chất, dùng thuốc nội tiết, miễn dịch…thậm chí can thiệp y tế cũng chỉ để kéo dài sự sống, giảm đau chứ không thể chữa khỏi.
Theo một nghiên cứu của Phạm Thị Hoàng Anh- Văn phòng Health bridge- có đến 55% bệnh nhân đã phát hiện dấu hiệu cảnh báo nhưng lại đến Bệnh viện sau 2 tháng, rất muộn. Còn thống kê của Bệnh viện K Trung ương, có đến 72% bệnh nhân ung thư vú được chẩn đoán ở giai đoạn 3 và giai đoạn 4 là những giai đoạn muộn.
Đối với triệu chứng lâm sàng, khối to lên ở vú là triệu chứng có đến 90% bệnh nhân ung thư vú. Vị trí khối u ở vú thường ở một vú, có khi bị cả hai vú; vùng da có khối u biến đổi, da trên khối u lõm xuống vì dính vào khối u,; khi người bệnh dang thẳng cách tay, bên có u ra sẽ nhìn thấy rõ triệu chứng này; nếu một mảng da bị phù nề, đổi màu đỏ xẫm; có những điểm bị lõm sâu xuống ở chỗ chân lông gọi là dấu hiệu da kiểu “vỏ cam”. Trong những trường hợp ung thư vú đến muộn, trên khối u đã bị loét ra, chảy máu, bội nhiễm; thường khối u có mật độ chắc, cứng; bề mặt thường lồi, lõm không đều, ranh giới không rõ ràng; di động kém do dính vào tổ chức xung quanh, khối u thường không đau.
Những biến đổi ở núm vú thường gặp là chảy dịch đầu núm vú, triệu chứng này gặp khoảng 20% số phụ nữ ung thư vú. Dịch có thể là dịch trong, máu, dịch thanh tơ lẫn máu…Đầu núm vú co vẹo hoặc tụt sâu vào trong.
Hạch nách cùng bên vú ung thư to ra, điều này chứng tỏ di căn của ung thư. Thường bác sĩ sẽ khám cả hạch nách bên đối diện để xác định di căn.
Các xét nghiệm cận lâm sàng được thực hiện trong trường hợp khối u sờ thấy rõ ràng như sinh thiết hút tế bào bằng kim nhỏ; sinh thiết lõi; mổ sinh thiết một phần khối u; mổ cắt khối u sinh thiết. Trong trường hợp các u không sờ thấy được rõ ràng, dưới hướng dẫn của chụp nhũ ảnh, sinh thiết có định vị bằng kim; sinh thiết lõi bằng kim có định vị ba chiều.
Xét nghiệm bằng chụp nhũ ảnh (mammography) có thể phát hiện được 85% ung thư vú kể cả các u chưa sờ thấy trên lâm sàng. Thường có đến 90% khối u dưới 2cm đã có thể phát hiện bằng chụp nhũ ảnh.
Tự khám vú là phương pháp ít tốn kém và được tự thực hiện bởi bệnh nhân. Mặc dù chưa có bất cứ một nghiên cứu ngẫu nhiên nào về tự khám vú, nhưng lợi ích đáng kể là xác định các khối u ở thời gian sớm giúp điều trị bảo tồn tại chỗ. Tác dụng của tự khám vú giúp tăng sự quan tâm tới sức khỏe của mỗi người và giúp phát hiện những thay đổi của mô vú làm cho người tự khám vú cần thiết đến bác sĩ khi có những thay đổi như có những dấu hiệu khác lạ trong bầu vú như sờ thấy cục rắn, không di động, hoặc đầu vú tiết ra máu, sữa, dịch bất thường, nên đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết. Việc tự kiểm tra vú sẽ phát hiện sớm được khối u vú, tỷ lệ chữa khỏi bệnh ung thư vú càng cao.
Ngay khi phát hiện có dấu hiệu bất thường ở vú người bệnh nên đi khám tại chuyên khoa, điều này rất quan trọng vì bác sĩ sẽ có phương pháp xử trí sớm nhất và đúng nhất với khối u khi nó mới xuất hiện. Bên cạnh đó, việc chẩn đoán sớm còn giúp bác sĩ xác định bản chất của tổn thương khi nó mới chỉ có một vài triệu chứng biểu hiện ra bên ngoài.
Phụ nữ 40 tuổi trở lên nên chụp kiểm tra u ngực mỗi năm một lần.
Hồng Sơn