Theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia tháng 10/2017, tỷ lệ béo phì của Việt Nam xấp xỉ 10% dân số toàn quốc, có những địa phượng tỷ lệ này gần 30%. Trong khi đó, chiều cao lại không tăng lên. Trẻ em Việt Nam phát triển chiều cao kém, tỷ lệ béo phì ngày càng tăng, vì vậy có nguy cơ vừa lùn vừa béo khi trưởng thành.

Theo GS.Lê Thị Hợp- Chủ tịch Hội Dinh Dưỡng Việt Nam, các bậc cha mẹ hiện vẫn có quan niệm con béo tốt là béo khỏe. Béo phì từ trẻ em tuổi trước khi đi học và khi đi học đến trưởng thành đang gia tăng; đặc biệt là tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi gia tăng nhanh ở những thành phố lớn; cụ thể như ở TP Hồ Chí Minh năm 2000 tỷ lệ này là 3,7%; năm 2012 tăng lên 11,5%. Tỷ lệ thừa cân béo phì ở học sinh phổ thông tại TP Hồ Chí Minh tăng từ 11,6% năm 2002 lên 21,9% năm 2009.

Các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo béo phì gây ra nhiều hậu quả cho con người như không dung nạp được glucose, rối loạn lipit máu, hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, thoái hóa mỡ gan hoặc viêm gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp…

Biện pháp để kiểm soát cân nặng là thay đổi lối sống, hành vi; chúng ta cần tăng hoạt động thể lực. Thời gian hoạt động ở mức trung bình ít nhất 60 phút/ngày, giảm thời gian tĩnh tại. Trẻ dưới 2 tuổi không xem ti vi, trẻ lớn hơn chỉ được xem ti vi dưới 2 giờ/ngày hoặc dưới 14 giờ/tuần. Cha mẹ cần tạo điều kiện, giúp trẻ tự kiểm soát, thực hiện được mục tiêu như trẻ 0-5 tuổi ngủ đủ 11 giờ/ngày; trẻ từ 5-10 tuổi ngủ 10 giờ/ngày; trẻ trên 10 tuổi ngủ đủ 9 giờ/ngày.

Thực tế, nhiều cha mẹ chăm sóc con quá kỹ, làm trẻ ít vận động ngoài trời và ngồi xem ti vi, đọc truyện, say mê vi tính thay vì tập thể dục, thể thao các môn giúp tăng chiều cao như đạp xe, đi bộ, bơi lội, cầu lông…Bên cạnh đó, nhiều gia đình có khuynh hướng ngủ muộn sau 22 giờ, làm rút ngắn thời gian ngủ sâu. Một giấc ngủ sâu bắt đầu khoảng 21 - 22 giờ đến 3 giờ sáng, là lúc cơ thể tiết ra hormon tăng trưởng cao nhất, kích thích xương dài hơn.

Các chuyên gia dinh dưỡng lưu ý, đối với những trẻ thừa cân, béo phì so với độ tuổi thường cao lớn hơn nhưng khi đến thời kỳ dậy thì trẻ sẽ có xu hướng thấp hơn so với bạn bè.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì được xem là bệnh mãn tính, ảnh hưởng đến thẩm mỹ, đe dọa sức khỏe cho con người. Béo phì không được kiểm soát dễ gây ra những biến chứng như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đái tháo đường…Đối với trẻ em thừa cân, béo phì sẽ cản trở quá trình cao lên của trẻ. Ở trẻ thừa cân thường có xu hướng thích ăn nhiều đạm, nhiều chất béo, thức ăn nhanh và đồ ngọt. Nhóm thực phẩm này là tác nhân làm cản trở quá trình hưởng thụ canxi, khiến cơ thể không đảm bảo lượng canxi cần thiết cho quá trình phát triển xương và cao lên.

Trẻ thừa cân, béo phì trở nên chậm chạp, lười vận động; làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển chiều cao của trẻ. Do trọng lượng cao so với sức chịu đựng còn non yếu của hệ cơ xương khớp càng làm trẻ không dám vận động, ngồi lỳ một chỗ, càng làm cho ngăn cản sự phát triển dài ra ở phần đầu sụn xương để tăng chiều cao.

TS.BS Trương Hồng Sơn - Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam báo cáo, nam giới Việt Nam đứng thứ 19 trong số những nước có chiều cao thấp nhất thế giới, với chiều cao trung bình là 164,4 cm; nữ giới đứng thứ 13 trong số những nước có chiều cao thấp nhất thế giới với chiều cao trung bình là 153,6 cm. Trong 100 năm qua, chiều cao đàn ông Việt Nam tăng 9,1 cm; phụ nữ tăng 8,8 cm. Trong khi ở Hàn Quốc, nam giới tăng 20,2 cm; nữ giới tăng 16,5 cm trong 100 năm qua. Như vậy, tốc độ tăng trưởng chiều cao của người Việt Nam chậm hơn so với các nước, Việt Nam nằm trong 20 quốc gia có chiều cao trung bình thấp nhất thế giới.

Bộ Y tế đặt ra mục tiêu đến năn 2025, chiều cao trung bình của thanh niên 18 tuổi đối với nam là 1,67 m (hiện là 1,63 m); đối với nữ là 1,56 m (hiện là 1,53 m). Mục tiêu này vẫn thấp hơn so với chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra lần lượt là 13,1 cm và 10,7 cm.

Chúng ta biết rằng, béo phì được xác định bằng chỉ số khối cơ thể BMI, được tính bằng cách chia cân nặng (kg) cho bình phương chiều cao (mét). Nhiều người khó kiểm soát được chế độ ăn của mình, chỉ cần ăn dư 70calo mỗi ngày sẽ tăng cân, nhất là khi ta ăn những thức ăn giàu năng lượng. Các loại thức ăn giàu chất béo thường ngon miệng. Mỡ có độ năng lượng cao gấp 2 lần đường, lại cần ít calo hơn để dự trữ dưới dạng triglyxerit; vì vậy khẩu phần ăn nhiều mỡ dẫn đến thừa calo và tăng cân. Các chất trong thức ăn như protit, lipit, gluxit đều chuyển nhanh thành chất béo dự trữ. Do vậy, khẩu phần không chỉ nhiều chất béo mới gây béo mà ăn quá nhiều tinh bột, đường, đồ ngọt đều gây béo. Các thói quen như ăn nhiều cơm, ăn nhiều vào buổi tối, thích ăn ngọt, thịt mỡ, đồ chiên xào, rán dễ dẫn đến nguy cơ béo phì.

Hoạt động thể lực giúp thiết lập cân bằng giữa năng lượng tiêu hao và năng lượng nạp vào cơ thể; giúp cơ thể chuyển hóa tích cực. Người hoạt động thể lực nhiều thường ăn thức ăn giàu năng lượng; khi điều kiện làm việc thay đổi, hoạt động thể lực giảm nhưng vẫn giữ thói quen ăn nhiều thường dễ bị béo; điều này giải thích cho hiện tượng béo phì ở tuổi trung niên. Hiện nay, chúng ta đang đối mặt gánh nặng kép là tồn tại cả tình trạng thừa cân béo phì và cả suy dinh dưỡng.