Tăng huyết áp, rối loạn lipit máu và tăng glucose máu kết hợp với béo phì trung tâm tập hợp thành hội chứng chuyển hóa.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trên thế giới có khoảng ¼ số người trưởng thành bị mắc hội chứng chuyển hóa. Hội chứng này bắt đầu xuất hiện ở trẻ em do tỷ lệ béo phì ở trẻ ngày càng tăng lên. Những người mắc hội chứng chuyển hóa có nguy cơ gặp các cơn đau tim hay nhồi máu cơ tim cao gấp 2 – 3 lần; nguy cơ bị đái tháo đường týp 2 cao gấp 5 lần so với những người không có hội chứng chuyển hóa. Trên thế giới, mỗi năm có gần 4 triệu người chết do biến chứng của đái tháo đường. Nguyên nhân chính dẫn đến hội chứng chuyển hóa là thừa cân – béo phì.

Theo Hiệp hội đái tháo đường quốc tế, việc đánh giá hội chứng chuyển hóa của trẻ em cần chia theo các nhóm tuổi: từ 6 đến dưới 10 tuổi; nhóm từ 10 đến dưới 16 tuổi và nhóm trên 16 tuổi. Năm 2007, Hiệp hội đái tháo đường quốc tế khuyến cáo, việc xác định hội chứng chuyển hóa ở trẻ nên tiến hành lúc trẻ trên 10 tuổi.

Nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Vĩnh An, Cao Thị Thu Hương – Viện dinh dưỡng tiến hành nghiên cứu cắt ngang mô tả báo cáo đề tài “Thừa cân – béo phì và các yếu tố xác định hội chứng chuyển hóa trên học sinh thừa cân – béo phì tại Hà Nội”. Theo tác giả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là học sinh từ 11 – 15 tuổi tại Trường THCS Đống Đa và Phương Mai, Quận Đống Đa. Tác giả nghiên cứu cho biết, để có 330 trẻ thừa cân – béo phì thì cần phải cân đo số trẻ là 1500, với tỷ lệ thừa cân – béo phì ước tính là 22%. Thực tế tác giả nghiên cứu đã tiến hành cân đo tất cả học sinh Trường THCS Đống Đa và Phương Mai với tổng số 3586 trẻ. Bước 1 tác giả nghiên cứu chọn được 1233 trẻ thừa cân – béo phì; Bước 2 tác giả ngẫu nhiên hệ thống cho từng lớp tuổi, chọn được 330 trẻ tham gia nghiên cứu.

Tác giả nghiên cứu báo cáo kết quả, trong tổng số 3586 trẻ có 95 trẻ (2,6%) bị thiếu dinh dưỡng; 66% có tình trạng dinh dưỡng bình thường và 1233 (34,4%) trẻ bị thừa cân – béo phì; trong đó có 921 trẻ (25,7%) thừa cân; 312 trẻ (8,7%) béo phì. Trong nhóm trẻ được chọn ngẫu nhiên 330 trẻ; tỷ lệ thừa cân, béo phì phân bố không đồng đều từ 11 đến 15 tuổi; trong đó nhóm 12 tuổi chiếm tỷ lệ nhiều nhất 44,5%, nhóm thấp nhất là nhóm 15 tuổi có tỷ lệ 9,1%; nhóm 14 tuổi có tỷ lệ 18,8%; nhóm 13 tuổi có tỷ lệ 14,8%.

Về phân tích tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có béo trung tâm là 80%; trong đó nam giới chiếm đến 81,4%; nữ giới chiếm 75,9%. Tỷ lệ béo phì trung tâm ở nhóm béo phì là 96,3% và ở nhóm thừa cân là 57,9%.

Tác giả nghiên cứu nhận xét, béo phì trung tâm được xem là điều kiện bắt buộc để xác định hội chứng chuyển hóa, tỷ lệ này trong nghiên cứu là 80% cao hơn nhiều so với những nghiên cứu trước đây.

Đối với tỷ lệ trẻ bị tăng huyết áp là 14,5%; trẻ có tăng triglyceride là 15,2%; trẻ giảm HDL-C là 20,9% và trẻ có tăng glucose máu là 17,9%.

Tác giả Cao Thị Thu Hương cho biết, trẻ béo phì có giá trị huyết áp trung bình và tỷ lệ tăng huyết áp cao hơn so với những trẻ thừa cân. Cân nặng giảm thì huyết áp giảm, khi giảm được 1kg cân nặng thì giảm huyết áp tâm thu trung bình 1,6mmHg và giảm huyết áp tâm trương 1,1mmHg. Ở nhóm béo phì có tỷ lệ tăng glucose máu là 21,6% cao hơn so với nhóm thừa cân (12,9%).

Tác giả nghiên cứu lưu ý, thừa cân béo phì đã được chứng minh là có tác động đến kháng Insulin, hocmon giúp điều hòa glucose máu; trong đó béo phì ảnh hưởng nhiều hơn so với thừa cân.

Tác giả nghiên cứu khuyến nghị cần có nhiều nghiên cứu về các yếu tố liên quan thừa cân – béo phì và hội chứng chuyển hóa ở trẻ em 11 – 15 tuổi để có những đề xuất cụ thể hơn.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho biết, ăn uống liên quan đến tất cả mọi người, có ảnh hưởng sâu xa tới sức khỏe, khả năng lao động sáng tạo, sự phát triển xã hội và tương lai của giống nòi. Giáo dục dinh dưỡng thực hiện tốt sẽ giúp thay đổi cách nghĩ, cách làm cải thiện điều kiện dinh dưỡng của cộng đồng và cá nhân, đặc biệt là trẻ em. Giáo dục dinh dưỡng phải tạo được lòng tự tin; giúp nâng cao được kiến thức, thay đổi được thái độ và hành vi liên quan trong thực hành dinh dưỡng.

Các chuyên gia cũng đưa ra một thực đơn dành cho trẻ 11 – 15 tuổi như gạo từ 400 – 500gam; thịt heo 100 – 200g; dầu ăn 40 – 50g; rau sạch 200 – 300g; protein 50 – 80g; năng lượng từ 2100 – 2700Kcal. Cách đánh giá tốt nhất là mức độ đáp ứng nhu cầu của trẻ về các chất dinh dưỡng là sự tăng cân hợp lý và tình trạng sức khỏe tốt.