Theo các chuyên gia hô hấp, hen phế quản là một bệnh hô hấp có đặc điểm viêm mạn tính đường thở với sự tham gia của rất nhiều tế bào và các thành phần tế bào.

Kết quả nhiều nghiên cứu đã cho thấy vai trò quan trọng của tế bào CD4 hoạt hóa là nhà sản xuất các Cytokine của Th2, bạch cầu ái toan; có vai trò quan trọng trong việc duy trì tình trạng viêm tại đường thở, ngay cả khi bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng. Các Cytokine như IL4 và IL3 tương tác với tế bào tại phổi, bao gồm tế bào biểu mô đường thở, tế bào sợi xơ, tế bào cơ trơn để tạo ra các kiểu hình hen. Đối với IL5 có vai trò trong việc trưởng thành, di chuyển và giải phóng bạch cầu ưa axit từ tủy xương, vận chuyển qua nội mạch và duy trì sự sống của bạch cầu ưa axit.

Các chuyên gia hô hấp cho rằng, những Cytokine là nguyên nhân tạo ra các đặc điểm bệnh học của hen, bao gồm viêm đường thở, tăng tiết đờm, tăng đáp ứng đường thở. Gần đây có một số nghiên cứu có nhận định, tế bào Th1 bài tiết IFN gama có thể gây viêm đường thở nặng.

Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thị Thu Hương cùng cộng sự Bệnh viện Nhi Trung ương, Đai học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu mô tả tiến cứu đề tài “Vai trò của một số tế bào viêm và Cytokine trong máu ngoại vi ở trẻ hen phế quản”. Đối tượng nghiên cứu là 127 trẻ nhập viện vì cơn hen phế quản cấp; tiêu chuẩn chẩn đoán là GINA 2011. Mức độ nặng của cơn hen phế quản được đánh giá theo thang điểm Respiratory Score (Pediatrics Asthma Score). Các xét nghiệm tế bào, định lượng Cytokine được tiến hành bằng công nghệ Flowcytometry-assisted imminoassay với hệ thống Bio-Plex của Mỹ. BS.Thu Hương phân tích báo cáo, có 127 trẻ đủ tiêu chuẩn được mời tham gia nghiên cứu. Nhóm từ 2-5 tuổi chiếm 46%; nhóm dưới 2 tuổi chiếm 19%. Tỷ lệ trẻ nam là 65,3%; về độ nặng của cơn hen cấp, độ nhẹ có 9,4%, trung bình có 40,9% và độ nặng có 49,6%.

Tác giả nghiên cứu cho biết, bệnh học của hen phế quản cơ bản là nền viêm, có nhiều nghiên cứu gợi ý mức độ nặng của hen liên quan đến mức độ viêm. Trong nghiên cứu, có 81% đối tượng nghiên cứu có tăng bạch cầu trong cơn hen cấp; với 66% tăng bạch cầu đa nhân trung tính; 31,1% đối tượng nghiên cứu tăng bạch cầu ái toan. Tác giả cho biết nhiều nghiên cứu chỉ ra bạch cầu đa nhân trung tính là tế bào chủ yếu bị kích hoạt trong giai đoạn cảm lạnh, hậu quả làm tăng số lượng bạch cầu trung tính và các Cytokine như IL8 và Leukotriene B4. Các nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của tế bào Th2 sản sinh ra IL4, IL5, IL13 trong bệnh học hen dị ứng. IL4 là một Cytokine quan trọng trong tiến triển viêm dị ứng, nó liên quan việc chuyển lympho B sản xuất IgE và biệt hóa ThO thành Th2; các Th2 này bài tiết ra IL4, IL5 và IL13. Tế bào IL4 tăng trong máu, trong dịch rửa phế quản ở bệnh nhân hen dị ứng. IL4 làm tăng đáp ứng đường thở ở bệnh nhân hen.

Tác giả Hoekstra cho rằng sự khác biệt IL4 phụ thuộc vào mức độ nặng của hen. Tế bào IL5 là một Cytokine của Th2 có thể kích thích biệt hóa giải phóng bạch cầu ưa axit từ tủy xương vào máu; tăng ở bệnh nhân hen dị ứng. Còn IL13 là Cytokine khác của Th2 được cho là chất trung tâm gây viêm trong hen. IL13 gây co cơ trơn, tăng tiết đờm. IL13 tăng lên ở bệnh nhân hen, tăng trong cơn hen cấp so với sau cơn hen.

Tác giả nghiên cứu cho rằng, GM-CSF là một Cytokine có vai trò làm thay đổi bệnh học của hen phế quản. GM-CSF kích thích sự trưởng thành của cả bạch cầu đa nhân trung tính và đại thực bào. GM-CSF tăng giả định cơn hen nặng kháng thuốc. Đối với TNF-α là do nhiều tế bào bài tiết, tìm thấy trong đàm, dịch rửa phế quản và mẫu sinh thiết phế quản ở bệnh nhân hen. TNF-α tác động trực tiếp lên cơ trơn đường dẫn khí gây tăng co thắt và do đó có thể đóng vai trò tăng đáp ứng đường dẫn khí ở bệnh nhân hen. Vì vậy, đối với bệnh nhân trong cơn hen nặng phải thông khí hỗ trợ, dịch rửa phế quản có tăng bạch cầu trung tính và Cytokine tiền viêm bao gồm TNF-α.

Còn TNF-α là Cytokine được bài tiết bởi tế bào Th1 và thường giảm trong hen phế quản. Giảm IFN-α là giảm khả năng ức chế tổng hợp trong IgE và các phản ứng viêm dị ứng. IL2 tăng trong dịch rửa phế quản ở bệnh nhân có triệu chứng hen và tăng trong máu ở bệnh nhân có cơn hen cấp nặng.

Thường sau cơn hen nồng độ IL2 giảm rõ rệt so với trong cơn. BS.Thu Hương nhấn mạnh, đáp ứng viêm trong hen phế quản là cơ chế phức tạp, tham gia của nhiều tế bào và thành phần tế bào; đáp ứng viêm duy trì cả trong cơn hen cấp và sau cơn hen cấp.