Chuyển dần nhiệm vụ điều trị người nhiễm HIV/AIDS từ các Chương trình dự án sang nhiệm vụ của Quỹ Bảo hiểm Y tế (BHYT) là quan điểm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ theo Quyết định số 1899/QĐ-Ttg ban hành ngày 16/10/2013.
Theo lộ trình mở rộng bao phủ của BHYT cho điều trị HIV/AIDS, mục tiêu trong năm 2017 cả nước sẽ có 50% người điều trị HIV/AIDS tham gia BHYT; 30% thanh toán đối với thuốc ARV. Có 4 nội dung ưu tiên khi mở rộng chi trả của Quỹ BHYT cho HIV/AIDS là: Kiện toàn các cơ sở điều trị HIV/AIDS đủ điều kiện ký hợp đồng với các cơ sở điều trị; Xây dựng cơ chế tài chính phù hợp để thanh toán thuốc ARV từ Quỹ BHYT; Chính sách hỗ trợ cho người nhiễm HIV/AIDS khi chuyển đổi cơ chế hỗ trợ và tăng độ bao phủ của BHYT đối với người nhiễm HIV/AIDS.
Theo các chuyên gia của Cục Phòng chống HIV/AIDS Bộ Y tế, sự cần thiết hỗ trợ đồng chi trả thuốc ARV cho người nhiễm HIV tham gia BHYT là vì đó là để đảm bảo tiếp cận công bằng giữa người bệnh có thẻ BHYT với bệnh nhân đang được điều trị tại các Chương trình dự án; người nhiễm HIV tham gia BHYT sẽ duy trì điều trị liên tục, tránh kháng thuốc, hạn chế tỷ lệ nghèo hóa và vì hỗ trợ người bệnh trong một gia đình nhất định để bệnh nhân quen dần với nghĩa vụ thanh toán khám chữa bệnh BHYT trước khi thuốc ARV cung cấp toàn bộ qua bảo hiểm.
Đối với hỗ trợ đồng chi trả thuốc ARV cho người tham gia BHYT đối tượng cận nghèo là 5%; các nhóm đối tượng khác 20%. Người chi trả từ kinh phí các địa phương; quỹ khám chữa bệnh người nghèo; quỹ hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS và các nguồn hợp pháp khác về cách thức chi trả nguồn kinh phí các địa phương cần lập dự toán và thanh quyết toán từ cơ sở khám chữa bệnh gửi đến Sở Y tế, Sở Y tế gử đến BHXH tỉnh, thành phố. Nếu là nguồn huy động qua các quỹ thì lập dự toán và thanh quyết toán từ cơ sở khám chữa bệnh gửi đến các quỹ, sau đó các quỹ gửi đến BHXH tỉnh, thành phố.
BHYT yêu cầu các tỉnh, thành phố cần đẩy nhanh tiến độ ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS; Gắn kết quản lý thông tin bệnh nhân, quản lý thuốc với hệ thống quản lý thông tin của bệnh viện; Các tỉnh, thành phố cần liên tục cập nhật tình hình tham gia BHYT của các bệnh nhân điều trị tại các cơ sở điều trị (theo công văn số 255/AIDS-DT ngày 11/4/2016); Tăng cường năng lực cho các cán bộ điều trị HIV/AIDS về quy trình thanh toán khám chữa bệnh BHYT. Các tỉnh, thành phố cần chú ý kiện toàn quỹ hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS các tỉnh, thành phố chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện cho thanh toán đồng chi trả thuốc ARV.
Thực hiện việc mở rộng chi trả của Quỹ BHYT cho HIV/AIDS, tăng độ bao phủ của BHYT đối với người nhiễm HIV sẽ gặp nhiều thách thức. Cụ thể đó là sự phân biệt kỳ thị người nhiễm HIV/AIDS làm người bệnh lo ngại khi tham gia BHYT vì sợ bộc lộ danh tính; Có những vướng mắc chung đối với việc mua thẻ BHYT theo hộ gia đình; Cách hỗ trợ cho người nhiễm tham gia BHYT đến từ các tỉnh khác và những đặc điểm của người nhiễm hiện nay như không có giấy tờ tùy thân cũng là khó khăn thực hiện chương trình.
Để đảm bảo 100% bệnh nhân HIV/AIDS có thẻ BHYT, Bộ Y tế khuyến cáo cần tăng cường công tác truyền thông người cung cấp dịch vụ và sử dụng dịch vụ, xây dựng một hành lang pháp lý không rõ ràng hoặc mua thẻ BHYT theo hộ gia đình và cần có cơ chế tài chính hỗ trợ người nhiễm mua thẻ BHYT.
Cụ thể đối với công tác truyền thông mở rộng BHYT cần truyền thông trực tiếp đến người nhiễm HIV đang điều trị ARV và chưa điều trị, tư vấn nói chuyện trực tiếp về sự cần thiết và lợi ích của BHYT, phân tích lợi ích về kinh tế. Cung cấp các tờ rơi, tờ thông tin, bảng thông báo; tổ chức tập huấn, tư vấn; nói chuyện chuyên đề đối với người nhiễm HIV/AIDS. Đối với người cung cấp dịch vụ phòng chống HIV/AIDS cần tổ chức tập huấn kiến thức, kỹ năng; tổ chức các hội nghị đồng thuận và ủng hộ việc mở rộng BHYT cho người nhiễm HIV cũng như đề xuất các giải pháp trên các phương tiện thông tin đại chúng cần truyền thông quyền lợi, trách nhiệm, cách thức tham gia BHYT đối với người nhiễm HIV/AIDS.
Chúng ta biết rằng, hành lang pháp lý cho việc mua thẻ BHYT cho người nhiễm HIV/AIDS đó là: Nghị quyết 98/2015/QH 13 ngày 10/11/2015 chỉ rõ: “Thực hiện các giải pháp, chính sách hỗ trợ mở rộng đối tượng tham gia BHXH, BHYT; có giải pháp phù hợp để thực hiện BHYT theo hộ gia đình”. Ngày 13/6/2014, khoản 3, Điều 13 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT chỉ ra: “Không quy định các thành viên trong hộ gia đình mua thẻ BHYT theo cùng một thời điểm”; Quyết định số 1584/QĐ-Ttg ngày 14/9/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc gao chỉ tiêu thực hiện BHYT giai đoạn 2015-2020 là “Trách nhiệm của UBND tỉnh các tỉnh, thành phố trong việc thực hiện chỉ tiêu BHYT”. Đối với cơ chế tài chính cho việc mua thẻ BHYT; Văn bản số 2488/VPCP-KGVX ngày 11/4/2016 về việc cung ứng thuốc kháng vi rút HIV (ARV) quy định: Nguồn kinh phí mua thẻ BHYT từ Quỹ BHYT kết dư tại địa phương; ngân sách địa phương; Quỹ hỗ trợ người nhiễm HIV hoặc các nguồn hợp pháp khác.
Về đối tượng người nhiễm HIV thuộc đối tượng sau được hỗ trợ mức đóng: đối tượng cận nghèo hỗ trợ 70% mức đóng; đối tượng hộ gia đình có mức sống trung bình hỗ trợ 30% mức đóng; những đối tượng không thuộc các nhóm đối tượng trên có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ 100% mức đóng. Các đối tượng còn lại vận động để mua thẻ BHYT. Giao Sở Y tế, Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS các tỉnh, thành phố là đơn vị đầu mối để thực hiện mua thẻ BHYT cho người nhiễm HIV/AIDS.
Hồng Sơn