Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại các bệnh không lây nhiễm có 4 nhóm chính gồm bệnh tim mạch, các bệnh ung thư, Đái tháo đường và các bệnh mạn tính đường hô hấp như viêm phế quản mạn, hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Theo số liệu thống kê năm 2008, Việt Nam có 208.000 nam giới và 222.000 nữ giới tử vong do các bệnh không lây nhiễm; năm 2014 số liệu này được báo cáo lần lượt là 203.300 đối với nam giới và 175.700 đối với nữ giới. Số liệu này do WHO tính toán và chưa phù hợp với thực trạng của Việt Nam. Năm 2013 Bộ Y tế công bố có 69,6% số tử vong trong Bệnh viện là do các bệnh không lây nhiễm.
Theo thống kê, 2 nhóm ung thư và tim mạch là nguyên nhân tử vong với tỷ lệ 52,1% của tổng số trường hợp tử vong; tỷ lệ chuẩn hóa tuổi/100.000 dân là 96,1 đối với ung thư; còn đối với bệnh tim mạch số liệu này là 114,3/100.000 dân.
Vừa qua nhóm tác giả nghiên cứu Lê Trần Ngoan cùng cộng sự Sở Y tế Nghệ An và Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu báo cáo đề tài “Độ nhạy và hiệu quả can thiệp bằng đào tạo ghi chép nguyên nhân tử vong đối với các bệnh không lây nhiễm ở Diễn Châu, Nghệ An”. Nghệ An có số dân gần 3 triệu người (năm 2013); chưa có số liệu tử vong nói chung và tử vong do các bệnh không lây nhiễm nói riêng.
Theo tác giả nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu được thực hiện là mô tả qua 3 cuộc điều tra; Lần 1 điều tra thường quy toàn bộ các trường hợp tử vong trong năm 2014 bằng mẫu phiếu “báo cáo nguyên nhân tử vong” theo mẫu sổ ghi chép tử vong A6; Lần 2 điều tra sau tập huấn can thiệp về phương pháp và kỹ thuật ghi chép nguyên nhân tử vong, dùng mẫu phiếu “Báo cáo nguyên nhân tử vong”; Lần 3 thực hiện sau cùng là điều tra hộ gia đình bằng bộ công cụ Verbal Autopsy. Nội dung tập huấn can thiệp nâng cao chất lượng gồm: (1) Khái niệm nguyên nhân tử vong; nguyên nhân chính, nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân phụ; (2) Các nhóm nguyên nhân tử vong chính và các dấu hiệu lâm sàng lúc bệnh nguy hiểm nhất; (3) Mã ICD – 10 cho 245 nhóm nguyên nhân phổ biến ở Việt Nam và mã ICD – 10 chi tiết; (4) Hướng dẫn nhập danh sách tử vong và mã ICD – 10 vào Excel để báo cáo và lưu số liệu. Có 39 cán bộ của 39 Trạm Y tế xã và 05 cán bộ Trung tâm Y tế huyện tham gia.
Tác giả Lê Trần Ngoan báo cáo phân tích, trong 1.581 trường hợp tử vong được điều tra bằng Verbal Autopsy, có 1.190 trường hợp có nhập viện các bệnh viện tuyến trung ương (9,6%); Bệnh viện tỉnh (25,2%); Bệnh viện huyện (21,6%) và các bệnh viện khác là 19%. Có 391 trường hợp không nhập viện (24,7%).
Đối với nhóm nhập viện, trước tập huấn can thiệp; độ nhạy nhóm ung thư là 79%, nhóm Đái tháo đường là 26% và nhóm tim mạch là 87%. Sau tập huấn can thiệp độ nhạy của 3 nhóm tăng lên lần lượt là 87%, 57% và 88%.
Ở điều tra lần 1 có 48 bệnh nhân bị bỏ sót; trong đó có 30 bệnh nhân có nhập viện bị bỏ sót. Kết quả phân tích riêng cho nhóm có nhập viện 1.190 trường hợp, độ nhạy sau can thiệp tăng đối với các nhóm ung thư, đái tháo đường và tăng rất nhỏ đối với nhóm tim mạch, lần lượt là 8%, 31% và 1% (p < 0,05).
Tác giả nghiên cứu phân tích, tập huấn phương pháp và kỹ thuật ghi nhận nguyên nhân tử vong trong cộng đồng làm tăng chất lượng số liệu tử vong lên có ý nghĩa thống kê; nhất là đối với ung thư và bệnh đái tháo đường. Kết quả này cho thấy việc can thiệp bằng hội thảo tập huấn phương pháp và kỹ thuật ghi nhận nguyên nhân tử vong trong cộng đồng đối với các nhóm nguyên nhân tử vong có độ nhạy nhỏ hơn 80% sẽ đem lại sự cải thiện tốt, tăng chất lượng số liệu và có ý nghĩa thống kê. Tác giả nghiên cứu cũng cho biết bệnh nhân ở huyện Diễn Châu trong nghiên cứu bị tử vong trong năm 2014 đã có hơn 75% được khám, chẩn đoán điều trị tại các bệnh viện, tỷ lệ này phù hợp với những nghiên cứu tại tỉnh Bắc Ninh, Lâm Đồng và Bến Tre năm 2008.
Tác giả nghiên cứu cho rằng với kết quả trong nghiên cứu cho thấy sự ghi chép tử vong có phương pháp đúng đem lại khích lệ rất lớn; chứng minh hệ thống ghi chép nguyên nhân tử vong của ngành y tế theo mẫu A6-YTCS là khả thi và giai đoạn này có cung cấp số liệu nguyên nhân tử vong trong cộng đồng.
Ngoài các số liệu nghiên cứu về độ nhạy, độ đặc hiệu, kết quả trong nghiên cứu còn cho biết những chỉ số về dự báo dương, dự báo âm của nhóm bệnh ung thư, đái tháo đường, tim mạch. Các số liệu, chỉ số này được định kỳ hàng năm ghi nhận tử vong vào tổng số và vào nhóm có nhập viện. Nếu các huyện, tỉnh thành phố triển khai tốt việc ghi nhận nguyên nhân tử vong sẽ giúp phân tích số liệu tử vong nói chung và do các bệnh không lây nhiễm nói riêng qua đó có kế hoạch cho công tác y tế can thiệp ngày càng tốt hơn.
Hoa Phượng