Theo các chuyên gia tim mạch, hút thuốc lá và tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh tim mạch, đồng thời hút thuốc lá liên quan mật thiết với tăng huyết áp.
Trong 7000 chất độc của khói thuốc lá, hai chất độc chính đặc biệt gây hậu quả độc cho tim và huyết áp là nicotine và oxid carbon. Quá trình hút lặp đi lặp lại, làm gia tăng sự kết hợp nicotine với thụ thể, gây nên mức độ khác nhau của nghiện thuốc lá; kích thích hệ thần kinh trực giao cảm làm gia tăng nhịp tim và huyết áp tâm thu.
Nicotin làm tổn thương mạch máu, tăng co mạch; làm ảnh hưởng chuyển hóa lipid, làm tăng LDL, giảm HDL, tăng cholesterol máu; nicotine gây tiến triển xơ vữa động mạch, tổn thương nội mạc, tăng độ nhớt máu, tăng kết tập tiểu cầu; tác động đến thời gian đông máu; nicotin gây rối loạn điều hòa chức năng tim mạch làm tăng huyết áp; tăng co bóp cơ tim, tăng nhịp tim, tăng nhu cầu oxy cơ tim; tăng hoạt động hệ giao cảm và giảm hoạt động của hệ phó giao cảm.
Nicotin gây ra đề kháng Insulin, giảm tổng hợp Insulin gây tăng đường máu; tăng triglycerid máu. Những tác động nói trên của nicotin gây ra tổn thương nội mạc, gây thiếu máu cơ tim, xơ vữa động mạch, rối loạn các chức năng tim mạch và gây ra bệnh tim mạch.
Nghiên cứu của Paola Primatesta và cộng sự đăng trong tạp chí Tăng huyết áp của Anh năm 2001 về đề tài “Phối hợp giữa hút thuốc lá và huyết áp”, qua đó tác giả nghiên cứu trên 33.860 người 47% là nam giới với đo BMI đúng đắn, và huyết áp cung cấp những dữ liệu trên tình trạng hút thuốc lá (không bao giờ hút thuốc lá, đã hút thuốc lá từ lâu và đang hút thuốc lá) và phân tầng thành người trẻ tuổi (16 đến 44 tuổi) và người lớn tuổi (>45 tuổi trở lên). Những phân tích cung cấp giữa 89% đến 94% khả năng phát hiện một sự khác biệt 2mmHg huyết áp tâm thu giữa người hút thuốc lá và người không hút thuốc lá. Những người nam hút thuốc lá có huyết áp tâm thu cao hơn sau khi điều chỉnh tuổi, BMI, tầng lớp xã hội và uống rượu hơn những nam giới không hút thuốc lá. Không có những sự khác biệt như thế này trong số những nam giới trẻ hay đối với huyết áp tâm trương ở cả hai nhóm tuổi. Trong số những nữ giới, những người hút thuốc lá ít (1 đến 9 điếu/ngày) có khuynh hướng có huyết áp thấp hơn những người hút thuốc lá nặng và những người không bao giờ hút thuốc lá, có ý nghĩa đối với huyết áp tâm trương. Trong số những nam giới, có một sự tương tác có ý nghĩa giữa BMI và sự phối hợp hút thuốc lá – huyết áp đã được quan sát. Ở những nữ giới, sự khác biệt giữa những người không hút thuốc lá và những người hút thuốc lá ít là rõ ràng nhất ở những người không uống rượu. Những dữ liệu này cho thấy rằng, bất kỳ một hậu quả hút thuốc lá mạn tính độc lập trên huyết áp là nhỏ. Những sự khác biệt giữa những người nam và những người nữ trong sự phối hợp này là do những mối liên quan phức tạp ở người hút thuốc lá, uống rượu và BMI.
Nghiên cứu của Aziz Gumus và cộng sự thuộc khoa hô hấp Đại học Tayyip Endogan, Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2013 về đề tài “Hậu quả của hút thuốc lá trên huyết áp và tăng huyết áp”, qua đó tác giả cho thấy hút thuốc lá và huyết áp là những yếu tố nguy cơ tim mạch có ý nghĩa. Hậu quả của hút thuốc lá trên huyết áp và sự phát triển tăng huyết áp là không rõ. Tác giả nghiên cứu trên 712 bệnh nhân với tuổi trung bình là 51,2 + 15,1 tuổi, 44% là nam giới và 56% là nữ giới. 36% bệnh nhân hút thuốc lá, 9% bệnh nhân chưa hút thuốc lá và ngưng thuốc lá và 55% bệnh nhân không hút thuốc lá. Huyết áp tâm thu và tâm trương là thấp nhất ở người hút thuốc lá, cao hơn ở người ngưng thuốc lá so sánh với người hút thuốc lá và cao nhất ở người không hút thuốc lá (p<0,001). Huyết áp tâm thu và tâm trương trung bình là 119/74 mmHg ở người hút thuốc lá, 134/81mmHg ở người ngưng thuốc lá và 150/88 ở người không hút thuốc lá. Tần suất tăng huyết áp không thay đổi theo tình trạng hút thuốc lá. Một sự thay đổi có ý nghĩa đã được chứng minh, 15% ở người hút thuốc lá, 33% ở người ngưng thuốc lá và 55% ở người không hút thuốc lá. Kết luận, huyết áp và tần suất tăng huyết áp thấp có ý nghĩa ở người hút thuốc lá trong nghiên cứu này. Mặc dù hút thuốc lá gây tổn hại vô hạn, hút thuốc lá gây nên hạ huyết áp, cơ chế chưa rõ ràng.
Tóm lại, nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau phối hợp với sự phát triển tăng huyết áp. Một số yếu tố nguy cơ đã được nghiên cứu kỹ và đã cho thấy vai trò của nó trong sự phát triển tăng huyết áp. Trong khi đó một vài yếu tố nguy cơ chưa được nghiên cứu một cách đúng đắn trong sự phát triển tăng huyết áp. Một yếu tố nguy cơ hiện nay được quan tâm nhiều đó là vai trò của hút thuốc lá trong sự phối hợp gây tăng huyết áp, bởi vì sự phối hợp giữa hai yếu tố này vẫn còn chưa giải thích rõ ràng. Hút thuốc lá làm gia tăng cấp tính tăng huyết áp và độ căng cứng động mạch chủ ở người hút thuốc lá mạn tính có tăng huyết áp, chủ yếu huyết áp tâm thu, những hậu quả này kéo dài hơn ở người hút thuốc lá mạn tính không tăng huyết áp. Một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp dương tính tức là hút thuốc lá gây tăng huyết áp, trong khi đó có một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp âm tính tức là hút thuốc lá gây hạ huyết áp. Có một vài nghiên cứu cho thấy nguy cơ phát triển tăng huyết áp ở những người hút thuốc lá ít hơn ở người không hút thuốc lá có ý nghĩa thống kê.
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ độc lập của sự khởi đầu tăng huyết áp và huyết áp tâm thu. Những sự khác biệt huyết áp phối hợp với hút thuốc lá khác biệt với tuổi và khác biệt giữa người nam và người nữ và có thể được giải thích hợp lý ít nhất một phần bởi những hậu quả khác biệt của BMI và uống rượu. Tuy nhiên, bởi vì hút thuốc lá và huyết áp gây nên hậu quả hiệp lực trên nguy cơ bệnh động mạch vành, người ta quyết định rằng những người bị tăng huyết áp được khuyến cáo ngưng thuốc lá.
Anh Huy