Theo ThS BS Nguyễn Văn Thành, Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, ung thư vòm họng có tỷ lệ thấp trong các ung thư của đầu- mặt- cổ. Vòm họng là phần trên của họng, nằm dưới nền sọ, trên vòm miệng, và phía sau mũi. Các lỗ mũi sau mở vào vòm họng. Vòm họng còn được gọi là họng-mũi. Ung thư vòm họng xuất phát từ các tế bào biểu mô của vùng này với sự tăng trưởng vượt mức kiểm soát, xâm lấn các cấu trúc xung quanh, lan đến các hạch ở phần trên cổ và thậm chí lan đến những cơ quan khác của cơ thể (di căn).
ThS.Thành cho biết, yếu tố nguy cơ của ung thư là khi chúng làm tăng khả năng mắc bệnh của người bệnh. Trong số các yếu tố nguy cơ, có những yếu tố có thể thay đổi và có những yếu tố không thể thay đổi. Một số yếu tố nguy cơ được xem là làm tăng khả năng phát triển ung thư vòm họng đó là yếu tố giới tính, ung thư vòm họng ở nam giới nhiều gấp hai lần ở nữ giới. Theo ghi nhận ung thư vòm họng là bệnh phổ biến nhất ở miền nam Trung Quốc và Đông-Nam châu Á (Singapore, Việt Nam, Malaysia và Philippines), Tây Bắc Canada và Greenland.
Tất cả các ung thư đầu-mặt-cổ đều có liên quan chặt chẽ với việc sử dụng rượu và thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá. Thuốc lá được cho là có liên quan đến hơn 80% các trường hợp ung thư họng. Có sự hiệp trợ giữa thuốc lá và rượu (đặc biệt là rượu mạnh và cồn) làm tăng gấp đôi nguy cơ sinh ung thư.
Các nhiễm virut mạn tính cũng làm tăng nguy cơ ung thư đầu-mặt-cổ. Virut Epstein-Barr (EBV) được cho là có liên quan chặt chẽ trong sự phát triển của ung thư vòm họng, trong khi virut u nhú ở người (HPV), virut mụn rộp (Herpes Simplex Virus), và HIV (Human Immunodeficiency Virus) kết hợp với các ung thư khác của đầu-mặt-cổ. Điều này được cho là do các virut này tác động đến chức năng của các yếu tố ngăn chặn gen và các yếu tố đột biến sinh ung.
Chế độ ăn uống gặp ở người ăn nhiều các loại cá và thịt muối. Gặp ít hơn ở các nơi có chế độ ăn nhiều trái cây và rau quả.
Đối với yếu tố di truyền, các nghiên cứu cho thấy gen của một người có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc ung thư vòm họng và có một số loại mô nhất định có nguy cơ cao phát triển loại ung thư này.
Trong gia đình nếu có người bị ung thư vòm họng thì người thân của họ có nhiều hơn khả năng mắc loại ung thư này.
Các yếu tố nguy cơ khác đó là tình trạng suy giảm miễn dịch (ví dụ sau ghép tạng đặc); các phơi nhiễm trong nghề nghiệp (ví dụ tiếp xúc với chất khoáng a-mi- ăng và perchloroethylene; phóng xạ; các thói quen ăn uống; kém vệ sinh miệng; và làm việc ở nơi có nhiều bụi gỗ hay hóa chất formaldehyde có thể có nguy cơ cao bị ung thư vòm họng.
Về quan hệ tình dục qua đường miệng, các nghiên cứu gần đây cho thấy khi phân tích dịch tiết của những bệnh nhân mắc ung thư vòm họng đều thấy có virut HPV là loại virut gây ung thư cổ tử cung ở phụ nữ. Khi quan hệ tình dục bằng miệng, nếu bạn tình bị nhiễm HPV thì bạn có nguy cơ lây bệnh tương đối cao, xấp xỉ khoảng 90%. Đây cũng chính là nguyên nhân làm gia tăng ung thư họng trong những năm gần đây.
Đối với các dấu hiệu và triệu chứng, ThS Nguyễn Văn Thành cho biết, một trong các triệu chứng đầu tiên và thường gặp nhất là một cục sưng u không đau ở phần trên cổ; Nhìn mờ hoặc nhìn đôi; Các nhiễm trùng của tai, dễ tái phát; Đau hoặc tê bì ở mặt; Đau đầu dai dẳng ;Nghe kém, tiếng kêu trong tai, ù tai; Khó há miệng; Chảy máu mũi hay sung huyết mũi (tịt mũi), ngột ngạt; Đau họng.
ThS Thành lưu ý, các triệu chứng nói trên gặp nhiều hơn trong nhiều các bệnh khác mà ít nguy hiểm hơn nhiều so với ung thư vòm họng. Nếu một người có một vài triệu chứng nói trên, cần đi khám bác sĩ chuyên khoa để có thể phát hiện sớm ung thư vòm họng.
Tuy các triệu chứng nói trên dễ nhầm lẫn với những bệnh lý về tai – mũi – họng khác, song để ý cẩn thận vẫn có thể nhìn ra sự khác biệt vì điểm chung của ung thư vòm họng là các dấu hiệu bệnh thường phát sinh ở cùng một bên (ví dụ như đau nửa đầu, nghẹt một bên mũi), nặng dần theo thời gian (đơn cử như ban đầu chỉ bị nghẹt mũi, khó nuốt, về sau có thể chảy máu cam, nổi hạch cổ) và điều trị bằng thuốc không kết quả (thuốc có thể nhất thời làm dịu triệu chứng bệnh nhưng sau 3-4 tuần điều trị vẫn không thể khỏi hẳn, hoặc khỏi một thời gian rồi bệnh lại tái phát). Khi bệnh tới giai đoạn di căn (giai đoạn cuối), các triệu chứng sẽ phát tán nhanh và trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết: hạch to và lan sang các vị trí khác, mất cảm giác ở họng, chảy nước mũi đi kèm máu, đau đầu dữ dội, thính lực giảm hẳn, rối loạn thị giác…
Hữu Cao