Theo BS. Nguyễn Thị Việt Hà- Trường Đại học Y Hà Nội, ở trẻ lớn, biểu hiện lâm sàng của đau bụng tái diễn là biểu hiện hay gặp và là một vấn đề khó trong thực hành lâm sàng.
Đau bụng tái diễn làm cho trẻ phải đi khám nhiều lần tại các phòng khám nhi. Nguyên nhân của bệnh đa dạng, có thể là tổn thương thực thể như các bệnh lý tiêu hoá, tiết niệu, bệnh phụ khoa, các bệnh lý thần kinh. Về nguyên nhân cơ năng bệnh liên quan đến các rối loạn chức năng ruột, tâm thần kinh. Trẻ có thể biểu hiện bệnh bằng các cơn đau bụng tái phát, triệu chứng rầm rộ, gây ảnh hưởng nhiều đến các sinh hoạt bình thường của trẻ. Có khi là những cơn đau âm ỉ, mơ hồ, tái phát làm gia đình lo lắng, trẻ lo lắng.
Theo BS. Việt Hà, mục tiêu quan trọng khi khám một trẻ bị đau bụng tái diễn là không được nhầm lẫn một đau bụng do nguyên nhân thực thể với một đau bụng cơ năng. Cán bộ y tế cần phân biệt tình trạng đau bụng có tính chất cấp cứu với đau có thể trì hoãn được để từ đó có quyết định hợp lý trong lựa chọn phương pháp điều trị đúng cho trẻ.
Từ tháng 1/2014 đến tháng 6/2014, tác giả nghiên cứu Nguyễn Thị Việt Hà cùng cộng sự Trường Đại học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu đề tài “ Tìm hiểu nguyên nhân và các biểu hiện lâm sàng đau bụng tái diễn ở trẻ em tại Bệnh viện Nhi Trung ương”.
Các đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhi đến khám, điều trị tại phòng khám chuyên khoa tiêu hoá và tại Khoa Tiêu hoá của Bệnh viện Nhi Trung ương. Đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán đau bụng tái diễn theo tiêu chuẩn Apley là có trên 03 cơn đau bụng trong một tháng, kéo dài trên ba tháng, làm ảnh hưởng đến những hoạt động bình thường của trẻ như đi học đầy đủ, ảnh hưởng đến các hoạt động thể dục và xã hội…Đây là nghiên cứu cắt ngang; đối tượng nghiên cứu được khám và cha mẹ trả lời bộ câu hỏi phỏng vấn theo mẫu đã được thiết kế sẵn.
Theo phân tích của BS. Việt Hà, trong số 402 trẻ được chẩn đoán đau bụng tái diễn theo tiêu chuẩn Apley; tỷ lệ mắc đau bụng tái diễn ở trẻ trai/ trẻ gái là 1,1/1. Tuổi trung bình của các trẻ bị đau bụng tái diễn là 6,7; trẻ nhỏ nhất là 3 tuổi; lớn nhất là 15 tuổi. Nhóm trẻ tử 6-11 tuổi có tỷ lệ mắc đau bụng tái diễn nhiều nhất với 57,8%. Nhóm trẻ 3-5 tuổi chiếm tỷ lệ 38,2%; nhóm 12-15 tuổi chiếm tỷ lệ 3,9%.
Về nguyên nhân gây đau bụng tái diễn, nhiều nhất là do viêm loét dạ dày tá tràng với tỷ lệ 63,5%; đau bụng cơ năng chiếm tỷ lệ 16,4%; táo bón mạn tính chức năng là 13,7%. Các nguyên nhân có tỷ lệ thấp là nhiễm khuẩn tiết niệu với 2,5%; động kinh thể bụng 1,9%; u nang ống mật chủ và sỏi mật gặp với tỷ lệ 1%.
Về thời gian trung bình từ khi trẻ có biểu hiện đau bụng đến khi tới bệnh viện khám là 9,9 tháng; trong đó có gần 45% đối tượng nghiên cứu bị đau bụng tái diễn trong khoảng thời gian 3-6 tháng. Thời gian trung bình mỗi cơn đau bụng là 14,9 phút; có gần 56% đối tượng nghiên cứu có thời gian của mỗi cơn đau bụng trong khoảng 5-15 phút; sự dao động của cơn đau bụng từ vài phút đến 2,3 ngày tuỳ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.
Đánh giá tần suất cơn đau bụng bằng số ngày trẻ có cơn đau bụng trung bình trong mỗi tuần. Kết quả nghiên cứu cho thấy trung bình mỗi tuần trẻ có đau bụng trong 3,5 ngày; trong đó gần 56% đối tượng nghiên cứu có biểu hiện đau với tần số trên 3 ngày/ tuần. Thường tần suất xuất hiện cơn đau thay đổi theo từng trường hợp và mức độ đau; phần lớn các cơn đau ở trẻ bị đau bụng tái diễn xuất hiện không thường xuyên, chỉ 1 phần nhỏ có những cơn đau xảy ra hàng ngày.
BS. Hà cho biết vị trí đau bụng hay gặp nhất trong nghiên cứu là vùng quanh rốn chiếm tỷ lệ 60%. Có 63,9% đối tượng nghiên cứu đau gia tăng khi ăn uống; khi nghỉ ngơi, sau khi đi đại tiện làm trẻ giảm đau. Sử dụng thang điểm hình khuôn mặt McGrath để đánh giá cường độ cơn đau của trẻ; kết quả cho thấy tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có đau bụng vừa là 40,2%; đau bụng nhẹ là 28,4%. Có 8,8% đối tượng nghiên cứu biểu hiện các cơn đau ở mức độ nặng làm trẻ phải kêu khóc. Do đau bụng tái diễn ở trẻ em có thể biểu hiện cơn đau bụng đơn độc hoặc phối hợp với các triệu chứng lâm sàng khác; trong nghiên cứu triệu chứng đi kèm có tỷ lệ cao nhất là ợ hơi, ợ chua với 47,7%; có 17% đối tượng nghiên cứu có biểu hiện gầy sút, chậm tăng cân từ khi đau bụng; gần 10% đối tượng nghiên cứu có cân nặng giảm so với tuổi.
Tác giả nghiên cứu đã tiến hành chẩn đoán nguyên nhân đau bụng tái diễn với các xét nghiệm cận lâm sàng như công thức máu; siêu âm bụng, nội soi dạ dày, chụp X-quang bụng và làm điện não đồ. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 63,5% đối tượng nghiên cứu bị viêm loét dạ dày tá tràng 13,7% đối tượng nghiên cứu có táo bón; 1,9% đối tượng nghiên cứu có động kinh bụng; 1% u nang ống mật chủ và 1% có sỏi mật; 2,5% đối tượng nghiên cứu bị nhiễm khuẩn tiết niệu; 16,4% đối tượng nghiên cứu đau bụng cơ năng. BS. Nguyễn Thị Việt Hà lưu ý đau bụng tái diễn là biểu hiện thường gặp ở nhóm trẻ tuổi học đường với mức độ đau nhẹ và trung bình làm cho thời gian chẩn đoán bệnh kéo dài. Nguyên nhân gây đau bụng tái diễn ở trẻ em chủ yếu là viêm loét dạ dày tá tràng và táo bón.
Đức Bảo