Hội thảo bệnh Parkinson và hội chứng ngoại tháp trong bệnh mạch máu não được tổ chức ngày 17/6/2017 tại TP Hồ Chí Minh.
Các bác sĩ đến từ các tỉnh, thành phố trong nước được nghe các chuyên đề do BS.CKII Lê Minh- Trưởng khoa Thần kinh Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh và ThS.BS Trần Ngọc Tài- Phó Trưởng khoa Thần kinh Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh trình bày.
BS.CKII Lê Minh báo cáo đề tài “Rối loạn vận động sau đột quỵ”. Thể loại này gồm múa vung, múa giật. Run gồm run của Holme, run khẩu cái, loạn trương lực, hội chứng Parkinson; có 03 loại rối loạn ngoài ý muốn người bệnh là giật cơ, Asterixis và Tic.
Theo BS.Minh, cử động bất thường ngoài ý muốn có liên quan với đột quỵ là hiếm gặp, có thể là một triệu chứng xuất hiện ngay trong bệnh cảnh của đột quỵ cấp; hoặc xuất hiện sau đột quỵ. Cử động bất thường này thường có xu hướng thoái lui về sau, tỷ lệ 90% các rối loạn vận động cấp sau đột quỵ thoái lui trong vòng 6 tháng. Xét về mặt bệnh học, đa phần các trường hợp, tổn thương được gặp ở các động mạch nhỏ thuộc hệ động mạch não giữa và não sau (tưới máu cho các hạch đáy). Đột quỵ xuất huyết não hay dẫn đến rối loạn vận động trong và sau đột quỵ sẽ giúp định vị tổn thương có liên quan; nhận biết nguyên nhân của đột quỵ; chọn lựa phương thức điều trị phù hợp với bất thường vận động; tiên lượng chức năng về sau. Về loại các rối loạn vận động sau đột quỵ, thường gặp là múa giật, loạn trương lực, rung chân tay, giật cơ- loạn trương lực. Các cử động rập khuôn, thực hiện đi thực hiện lại; Asterixis; run, Hemi-akathisia với triệu chứng không yên, bồn chồn, cựa quậy; loạn vận ngôn, loạn trương lực bàn tay và hội chứng Parkinson.
BS.Minh chia sẻ, đối với múa vung (ballision), người bệnh múa mạnh hơn so với múa giật (chorea). Múa vung chiếm tỷ lệ 40% các rối loạn vận động sau đột quỵ; sau đó có thể giảm cường độ để trở thành múa giật.
Múa vung có cử động ngoài ý muốn biên độ lớn, cường độ mạnh, không có nhịp, không định khuôn; người bệnh lúc múa thế này lúc múa thế khác. Múa vung sau đột quỵ có thể nửa thân, một chi hoặc hai chi. Có 80% múa vung xuất hiện ngay lúc mới đột quỵ; xuất hiện muộn nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng sau ít hơn; có thể có múa giật đi kèm. Vị trí tổn thương não trong múa vung sau đột quỵ thường ở nhân dưới đồi bên, nhân đuôi, bèo sẫm hoặc tại đồi thị.
Về múa giật (chorea) sau đột quỵ, BS.Minh cho biết đó là cử động nhanh ngoài ý muốn, ngắn ngủi, không có nhịp, nặng thêm khi thực hiện cử động hữu ý. Đây là loại xuất hiện tương đối sớm, vài ngày sau đột quỵ. Khi có múa giật sau đột quỵ, bác sĩ cần nghĩ đến các nguyên nhân khác của bệnh nhồi máu não như đột quỵ do viêm mạch, bệnh mạch máu não paraprotein máu; đột quỵ trong bệnh kháng thể antiphospholipit.
Về tiên lượng, bệnh nhân có tổn thương vị trí vỏ não thường phục hồi hoàn toàn, ở vị trí tổn thương hạch đáy tỷ lệ phục hồi 54%. Những tổn thương đơn độc của nhân dưới đồi khó phục hồi.
BS. Minh chia sẻ về điều trị múa vung và múa giật sau đột quỵ, cả hai loại cử động bất thường này đều nhạy cảm đối với các thuốc chống loạn thần như Haloperidol, risperidone rất công hiệu. Những thuốc khác sử dụng cũng có hiệu quả như Clonazepam, Diazepam, Topiramate, Valproic axit; Tetrabenazine, Botulinum neurotoxin, ventrolateral thalamotomy.
Đối với loạn trương lực (Dystonia), bệnh nhân co cơ kéo dài hay từng đợt dẫn đến những cử động hay tư thế bất thường; những cử động này lặp đi lặp lại kéo dài; có tính định khuôn và xoắn vặn, có thể có run kèm theo. Đối với loạn trương lực thường được khởi động hay làm nặng thêm bởi các cử động hữu ý; có tình trạng hoạt hóa lan tràn của cơ kèm theo. Loạn trương lực và loại rối loạn vận động sau đột quỵ đứng hàng thứ hai sau múa vung, múa giật. Triệu chứng xuất hiện sau 3 tháng đến 3 năm; người trẻ tuổi hay mắc loạn trương lực hơn. Trên lâm sàng thường gặp loạn trương lực cục bộ và loạn trương lực nửa thân.
Về điều trị, BS.Minh lưu ý tiêm Botulinum neurotoxin khu trú được xem là phương thức điều trị ưu tiên; các thuốc nên dùng thử cho người bệnh là Baclofen, thuốc ức chế dopamine, kháng cholinergic, benzodiazepine. Nếu không có tác dụng, người bệnh có thể điều trị bằng phẫu thuật tại đồi thị hoặc cầu não.
Văn Hanh