Tại hội thảo về bệnh Parkinson được tổ chức vào tháng 6/2017 tại TP Hồ Chí Minh, ThsBs Trần Ngọc Tài – Phó Khoa Thần kinh Bệnh viện Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh đã trình bày chủ đề “Hội chứng Parkinson mạch máu”.
Trên lâm sàng, hội chứng Parkinson có 4 triệu chứng kinh điển gồm run khi nghỉ, chậm cử động, đơ cứng và mất ổn định tư thế. Nếu bệnh nhân có chậm cử động cộng với một trong ba triệu chứng còn lại có thể kết luận mắc hội chứng Parkinson. Nguyên nhân nguyên phát của hội chứng Parkinson bao gồm bệnh Parkinson đơn phát chiếm 85%; bệnh Parkinson tính gia đình chiếm 15%. Nguyên nhân Parkinson Plus gồm MSA, PSP, CBD và LBD. Hội chứng Parkinson thoái hóa di truyền có Parkinson – dystonia; bệnh Wilson; bệnh não ứ sắt, bệnh Huntington. Về nguyên nhân thứ phát do cấu trúc não hoặc do thuốc, độc tố. Đối với cấu trúc não có mạch máu não, u não, nhiễm trùng, chấn thương. Như vậy hội chứng Parkinson mạch máu là do nguyên nhân mạch máu. Có các tên gọi khác để chỉ hội chứng Parkinson mạch máu như hội chứng Parkinson 2 chi dưới; hội chứng Parkinson do xơ vữa động mạch; hội chứng Parkinson Binswanger và hội chứng Parkinson do nhồi máu não nhiều ổ.
Ths Tài cho biết về sinh bệnh học, hội chứng Parkinson mạch máu chưa được hiểu đầy đủ, có thể do rối loạn quai vỏ não – thể vân – đồi thị - vỏ não; Do tổn thương đường đi của tế bào dopaminergic chất đen – thể vân hoặc do tổn thương bó chất trắng dưới vỏ từ đồi thị - vỏ não, vỏ não – thể vân.
Về chẩn đoán, Ths Tài đưa ra tiêu chuẩn (1) Chẩn đoán có thể gồm hội chứng Parkinson cộng với tiền sử đột quỵ và có sang thương mạch máu trên MRI. (2) Chẩn đoán rất có thể gồm hội chứng Parkinson cộng đột quỵ trong vòng 1 tháng cộng với sang thương mạch máu nhiều ổ trên MRI. (3) Chẩn đoán xác định gồm 2 loại trên và kèm bằng chứng sang thương do mạch máu ở hạch nền và không có bằng chứng bệnh học bệnh Parkinson.
Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng Parkinson là chậm cử động cộng một trong ba triệu chứng run khi nghỉ, đơ cứng, mất ổn định tư thế. Ths Tài chia sẻ hội chứng Parkinson khởi phát trong vòng một năm sau đột quỵ, bệnh khởi phát âm thầm với triệu chứng đối xứng 2 bên, xuất hiện dáng đi lê chân và giảm nhận thức sớm, có sang thương chất trắng dưới vỏ lan rộng là những mối liên quan cho các tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh. Về các thể lâm sàng có 5 thể: (1) Giống bệnh Parkinson; (2) Hội chứng Parkinson nửa người; (3) Hội chứng Parkinson 2 chi dưới; (4) Hội chứng Parkinson không điển hình; (5) Dáng đi Parkinson.
Đối với điều trị, theo Ths Trần Ngọc Tài, hội chứng Parkinson mạch máu diễn tiến cấp thường đáp ứng tốt với dopaminergic hơn là khi diễn tiến muộn. Đối với thể hỗn hợp Parkinson kết hợp hội chứng Parkinson mạch máu có thể đáp ứng dopaminergic nhưng mức độ ít hơn. Tỷ lệ đáp ứng chung với levodopa là 20-40%; liều trung bình 450mg/ngày (100 – 1000mg/ngày). Theo Ths Tài, nên thử levodopa ở tất cả bệnh nhân có hội chứng Parkinson mạch máu xem có đáp ứng không; nếu không có đáp ứng giảm liều ngưng. Việc điều trị hội chứng Parkinson mạch máu cần dựa vào cơ chế bệnh sinh, lâm sàng xác định thể nào là dựa vào hình ảnh học. Sang thương ảnh hưởng bó chất đen thể vân thường đáp ứng tốt với dopaminergic; Sang thương chất trắng dưới vỏ kém đáp ứng với dopaminergic.
ThsBs Trần Ngọc Tài đúc kết hội chứng Parkinson mạch máu là hội chứng Parkinson do nguyên nhân mạch máu não; chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào lâm sàng và hình ảnh học. Tuy là bác sĩ nhưng rất cần có sự giúp đỡ hỗ trợ của Thầy, của các chuyên gia lĩnh vực rối loạn vận động cho công tác chẩn đoán, điều trị bệnh. Khi có những tình huống rối loạn vận động đặc biệt không nhận ra cần quay video lại để gửi đến Thầy, chuyên gia để có sự hỗ trợ, giúp đỡ chia sẻ thêm.
Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán hội chứng Parkinson mạch máu vẫn còn là vấn đề khó. Theo Ths Tài cần điều trị thử thuốc levodopa cho tất cả bệnh nhân hội chứng Parkinson mạch máu.
Hữu Lai