Đánh giá mức độ suy hô hấp sơ sinh dựa vào chỉ số Apgar; chỉ số Sigtuna; chỉ số Silverman. Cấp cứu suy hô hấp; cần hút đờm dãi mũi họng thông đường thở; chỉ định thở O2 đối với trẻ bị tím tái hoặc khí PaO2< 70 mmHg.
Theo BS Lê Thị Cẩm Giang – Phó trưởng khoa sơ sinh Bệnh viện Từ Dũ, thở áp lực dương liên tục (continuous postitive airway pressure – CPAP) là phương pháp hỗ trợ hô hấp cho trẻ sơ sinh bị suy hô hấp vẫn còn nhịp tự thở bằng cách duy trì một áp lực đường thở dương liên tục suốt chu kỳ thở.
Về cơ chế tác dụng, khi tăng dung tích cặn chức năng sẽ làm giảm xẹp phế nang vào cuối thì thở ra. Thở CPAP sẽ tăng áp lực trung bình đường thở; lưu lượng khí và áp lực trên đường thở giúp kích thích thở từ đó cải thiện thông khí, tăng hấp thu dịch phế nang; kích thích phóng thích surfactant.
Các nghiên cứu đã cho kết quả, sử dụng CPAP sớm trong vòng 30 phút sau sinh đã giúp giảm chấn thương phổi; từ đó giảm tỷ lệ phải thở máy và giảm tỉ lệ loạn sản phế quản phổi, giảm tỉ lệ tử vong. Tổ chức Y tế thế giới đã có khuyến cáo sử dụng CPAP sớm để cải thiện tiên lượng cho trẻ sơ sinh non tháng.
Theo BS Cẩm Giang, bác sĩ sơ sinh sẽ có chỉ định thở CPAP gồm (1) trẻ sơ sinh non tháng ≤ 32 tuần (2) suy hô hấp nhẹ hoặc trung bình, trẻ thở nhanh > 60 lần/phút hoặc thở gắng sức và/hoặc tím tái với khí trời (hoặc SPO2 thấp hơn SPO2 mục tiêu). Đối với chống chỉ định thở CPAP là đối với những trẻ không tự thở hoặc thở nấc và/hoặc nhịp tim < 100 lần/phút; trẻ bị thoát vị hoành; trường hợp nghi ngờ tràn khí màng phổi; trẻ hở hàm ếch nặng.
BS Cẩm Giang cho biết, sau khi chuẩn bị hệ thống trộn khí trên xe chuyển bệnh sơ sinh và hệ thống hồi sức ống T trên bàn hồi sức hoặc xe chuyển bệnh sơ sinh; cài đặt thông số ban đầu như T-piece đặt áp lực ban đầu 6cm H2O và có thể tăng tới 8 cm H2O; thở cannula lưu lượng cao, 6 lít/phút; FiO2 khởi đầu từ 21-34% sao cho duy trì được SpO2 mục tiêu; gắn gọng mũi vào mũi trẻ; theo dõi SpO2; chuyển trẻ về khoa sơ sinh bằng xe chuyển bệnh sơ sinh.
BS Cẩm Giang lưu ý có thể xảy ra những tai biến cho trẻ khi sử dụng CPAP như tràn khí màng phổi nếu cài đặt áp lực quá mức quy định.
Đối với SpO2 mục tiêu; 1 phút là 60-65%; 2 phút là 65-70%; 3 phút là 70-75%; 4 phút là 75-80%; 5 phút là 80-85%; 10 phút là 85-95%.
BS Cẩm Giang cho biết lưu đồ xử trí được tóm tắt, đối với trẻ ≤ 32 tuần tuổi, trường hợp nếu không thở, thở nấc, TLC giảm chuyển trẻ vào hồi sức sơ sinh; trường hợp trẻ tự thở, nhịp tim > 100 lần/phút; nếu trẻ thở bình thường, hồng hào, chuyển trẻ khoa sơ sinh; đối với trường hợp trẻ thở nhanh, khó thở, tím tái, xử trí thở NCPAP/HFNC; theo dõi SpO2; chuyển trẻ đến khoa sơ sinh.
BS Cẩm Giang nhấn mạnh, thở CPAP ngay sau sinh giúp nở phổi, tống xuất dịch phế nang cho trẻ sinh non; trên đường chuyển trẻ từ phòng sanh/phòng mổ về khoa sơ sinh, cần tiếp tục duy trì sự mở phế nang, tránh xẹp phổi; việc thở CPAP sớm sẽ giúp cứu sống thêm nhiều trẻ sinh non và giảm những tổn thương phổi cấp và mãn tính. Thở lưu lượng cao cũng có hiệu quả tương tự CPAP; lưu lượng khí tổng cộng là 6 lít/phút; FiO2 điều chỉnh sao cho đạt SPO2 mục tiêu đề ra.
Để phòng suy hô hấp sơ sinh, đối với bà mẹ cần giảm tỉ lệ đẻ non, đánh giá chính xác tuổi thai, đánh giá mức độ trưởng thành của thai. Về tránh ngạt bào thai, cần nhận biết các sản phụ có nguy cơ đẻ khó, theo dõi nhịp tim thai để phát hiện suy thai: nếu nhịp tim thai < 100 lần/phút có nguy cơ suy thai. Cần giúp cho người mẹ thở tốt và không bị xuất huyết khi chuyển dạ. Cần giúp tế bào phế nang trẻ sơ sinh sản xuất tốt chất surfactant; có thể sử dụng corticoid cho người mẹ mang thai 24-34 tuần có nguy cơ sinh non; không dùng thuốc an thần khi chuyển dạ. Đối với trẻ cần được tiêm vitamin K để phòng xuất huyết, tiêm vitamin E. Tất cả trẻ sơ sinh sau đẻ được đánh giá là bình thường cũng phải theo dõi trong 24 giờ đầu để kịp thời phát hiện xử trí; kỹ thuật đỡ đẻ và chăm sóc sau đẻ phải đảm bảo vô khuẩn.
Huy Hoàng