Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh xương khớp. Đối với sa sút trí tuệ ở người cao tuổi thường có nhiều biểu hiện như rối loạn trí nhớ, vong ngôn, vong tri, vong hành, rối loạn cảm xúc, loạn thần; trong đó hoang tưởng là những triệu chứng phổ biến được phát hiện ở bệnh nhân sa sút trí tuệ.
Hoang tưởng thường là lý do làm cho bệnh nhân phải nhập viện và bệnh cảnh trở nên phức tạp nghiêm trọng, tăng khó khăn cho người chăm sóc. Từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2019, nhóm tác giả nghiên cứu Đinh Việt Hùng cùng công sự bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân Y nghiên cứu và báo cáo đề tài “Đặc điểm lâm sàng hoang tưởng ở bệnh nhân sa sút trí tuệ”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả bệnh nhân đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chẩn đoán sa sút trí tuệ chung theo ICD-10 và thang đánh giá Hughes có hoang tưởng điều trị nội trú tại khoa AM6 bệnh viện Quân Y 103.
Thang điểm đánh giá sa sút trí tuệ của Hughes (CDR) được đánh giá trên 6 mặt là trí nhớ, định hướng, sự suy xét, xử sự xã hội, xử sự trong gia đình, tự chăm sóc bản thân. Kết quả CDR nếu 0 là bình thường, CDR bằng 0,5 là nghi ngờ có thể có sa sút trí tuệ, CDR bằng 1 là sa sút trí tuệ nhẹ, bằng 2 là trung bình và bằng 3 là sa sút trí tuệ mức độ nặng.
Bs Đinh Việt Hùng báo cáo, có 31 bệnh nhân tham gia nghiên cứu; nhóm 71-80 tuổi chiếm 39%, nhóm 60-70 tuổi chiếm 29,3%. Tuổi trung bình nhóm nghiên cứu là 69 tuổi, tuổi thấp nhất là 55, cao nhất là 86 tuổi.
Đối với thể sa sút trí tuệ của nhóm bệnh nhân nghiên cứu, do bệnh Alzheimer cao chiếm tỷ lệ 75,6%; sa sút trí tuệ do mạch máu chiếm 17%, thấp nhất là sa sút trí tuệ do Parkinson 7,3%. Thường sau tai biến mạch não, người bệnh tiến triển thành sa sút trí tuệ, tuy nhiên do hạn chế của việc đi lại, nằm viện lâu ngày, người bệnh chỉ được đưa đến chuyên khoa tâm thần khi có các triệu chứng hoang tưởng, khi ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và người chăm sóc.
Bs Hùng báo cáo, nhóm bệnh nhân sa sút trí tuệ mức độ nặng và trung bình chiếm 46,3%, mức độ nhẹ chiếm 12,2%. Nhóm bệnh nhân sa sút trí tuệ mức độ nặng và trung bình trên 5 năm chiếm tỷ lệ cao với 23/41 người; thời gian mắc bệnh càng lâu, mức độ sa sút trí tuệ càng nặng.
Đối với tiền sử bệnh, bệnh nhân có tăng huyết áp chiếm tỷ lệ cao nhất với 22%, nghiện rượu 17%, đái tháo đường chiếm 12,2%. Nghiện rượu và tăng huyết áp làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ đến 39% so với người bình thường và làm tăng tốc độ tiến triển của sa sút trí tuệ. Ở bệnh nhân sa sút trí tuệ, hoang tưởng là triệu chứng thường gặp; loại hoang tưởng bị kiểm tra, hoang tưởng bị chi phối rất ít gặp. Đối với hoang tưởng bị mất trộm có đặc điểm thường xuất hiện ở giai đoạn đầu, ở giai đoạn muộn ít gặp. Hoang tưởng bị bỏ rơi gặp gần 30%; hoang tưởng nhận nhầm gặp khoảng 34,1%, bệnh nhân không nhận ra người thân của mình nhưng có thể nhận người lạ là người thân của mình.
Bs Đinh Việt Hùng nhận xét, tuy hoang tưởng bị hại xuất hiện với tỷ lệ cao nhưng không đặc trưng cho hoang tưởng ở bệnh nhân sa sút trí tuệ. Về tính chất xuất hiện và thời gian tồn tại của hoang tưởng, 85% hoang tưởng xuất hiện từ từ ở bệnh nhân, chỉ 14,6% xuất hiện đột ngột; thời gian tồn tại của hoang tưởng trên 8 tuần, có những thể sa sút trí tuệ khi hoang tưởng xuất hiện, chúng tồn tại dai dẳng, kéo dài.
Đối với thuốc điều trị được sử dụng cho bệnh nhân sa sút trí tuệ, hoang tưởng gồm an thần, chống trầm cảm, chỉnh khí sắc, bình thần. Điều trị triệu chứng hoang tưởng thường sử dụng loại an thần mới vì chúng có tác dụng trên các triệu chứng hoang tưởng và ít có những tác dụng không mong muốn. Những thuốc nhóm an thần mới là Olanpin, Seroquel; thuốc nhóm an thần cũ là Haloperidol; thuốc an thần nhóm mới được ưu tiên chọn sử dụng vì có ít tác dụng kháng choline do đó tránh ảnh hưởng đến nhận thức của bệnh nhân.
Kết quả của đối tượng nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân hết hoang tưởng hoàn toàn là 29/41 bệnh nhân; giảm một phần là 11/41 bệnh nhân. . Những bệnh nhân không khỏi hoặc không thuyên giảm triệu chứng do thời gian mắc bệnh đã lâu, bệnh nhân không được điều trị, hoang tưởng được củng cố vững chắc.
Theo các nghiên cứu, nguyên nhân gây hoang tưởng ở người cao tuổi thường là bệnh Alzheimer, u não, lạm dụng một số loại thuốc, suy giảm nhận thức, mê sảng, chứng mất trí nhớ, các triệu chứng loạn thần khởi phát muộn do bệnh tâm thần, nhiễm trùng đường tiết niệu nhưng không được điều trị, tổn thương mạch máu do đột quỵ, chấn thương vùng đầu, bị giảm oxy lên não, bệnh tim mạch…./.
Văn Hanh