
Các nghiên cứu trên cộng đồng gồm 2 loại là nghiên cứu dịch tễ học và nghiên cứu xã hội học.
Nghiên cứu dịch tễ học là những thiết kế nghiên cứu mô tả, trả lời các câu hỏi như vấn đề gì, xảy ra trên đối tượng nào, ở đâu và khi nào; đối với nghiên cứu phân tích sẽ trả lời cho câu hỏi vì sao; đối với thiết kế nghiên cứu can thiệp trả lời câu hỏi như giải quyết các vấn đề trong chữa bệnh, phòng bệnh, phục hồi chức năng, tổ chức quản lý, chính sách bằng cách nào, hiệu quả ra sao và các yếu tố nào liên quan đến kết quả can thiệp.
Đối tượng nghiên cứu của nghiên cứu dịch tễ học là các quần thể, người dân, nhân viên y tế, người quản lý…; các yếu tố môi trường tự nhiên, xã hội. Các số liệu thu thập trong cộng đồng thường là phỏng vấn đối tượng, có thể là thăm khám lâm sàng, thực hiện các xét nghiệm, sàng lọc hay chẩn đoán. Các vấn đề liên quan đạo đức trong nghiên cứu cần được xem xét bao gồm thời gian của đối tượng dành cho nghiên cứu, quyền riêng tư, thông tin nhạy cảm cần bảo mật, các nguy cơ về mặt xã hội…
Các nghiên cứu dịch tễ học cần có sự chấp thuận tình nguyện và tôn trọng đối tượng tham gia nghiên cứu. Hội đồng đạo đức sẽ xem xét xét duyệt đề cương. Nếu nghiên cứu có thực hiện khám lâm sàng, làm xét nghiệm có liên quan, Hội đồng đạo đức sẽ xem xét những điều kiện đối với việc lấy bệnh phẩm, sử dụng các vật liệu, mẫu sinh học đảm bảo các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học tương tự đối với các trường hợp nghiên cứu thực hiện trong bệnh viện.
Các nhà nghiên cứu dịch tễ học khi tiến hành nghiên cứu luôn đảm bảo được các nhóm đối tượng nghiên cứu của mình không phải gánh chịu những nguy cơ do nghiên cứu gây ra; quan tâm đến quyền của đối tượng nghiên cứu, tuyển chọn người tham gia nghiên cứu phù hợp, phương pháp chọn đối tượng cần được nêu chi tiết trong đề cương; khi thực hiện nghiên cứu, nhà nghiên cứu phải quản lý và bảo quản các dữ liệu cá nhân của tất cả đối tượng tham gia nghiên cứu theo đúng quy định. Trước khi phỏng vấn đối tượng nghiên cứu, nghiên cứu viên giới thiệu mục đích của nghiên cứu, thông báo mọi thông tin thu thập chỉ sử dụng cho nghiên cứu này; thông tin cá nhân được bảo mật; khi đối tượng đồng ý mới tiến hành phỏng vấn. Nghiên cứu viên cần thu bản chấp thuận tham gia nghiên cứu của các đối tượng nghiên cứu. Để thực hiện những điều này trong đề cương nghiên cứu, nhà nghiên cứu cần nêu rõ cách giải thích về nghiên cứu cho những người tham gia như thế nào; cách thực hiện việc lấy phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu như thế nào. Đối với các dữ liệu thuộc về thu nhập, thói quen, sở thích, quan điểm cá nhân, chính trị, tôn giáo…là những dữ liệu được xem là bí mật riêng tư cần được đối tượng nghiên cứu cung cấp trước khi thu thập dữ liệu.
Đối với các nghiên cứu hồi cứu, xem xét hồ sơ bệnh án có thể thực hiện ẩn danh; tuy nhiên vẫn cần được sự đồng ý bằng văn bản của người chịu trách nhiệm quản lý các hồ sơ, bệnh án. Nếu đối tượng nghiên cứu là trẻ em, người yếu thế…cần có cơ quan đại diện có thẩm quyền trong cộng đồng chấp thuận bằng văn bản đối với việc thu thập dữ liệu nghiên cứu. Người đại diện hợp pháp của đối tượng sẽ cung cấp thông tin cho nghiên cứu viên. Một vấn đề cần lưu ý, nếu nghiên cứu viên thu thập thông tin bằng bảng câu hỏi và trong bộ câu hỏi ngay từ ban đầu đã giải thích mục đích nghiên cứu cho các đối tượng nghiên cứu, không cần thiết phải có bản chấp thuận vì các câu trả lời sau khi nghiên cứu viên giải thích đã bao hàm ý chấp thuận tham gia nghiên cứu. Nếu đối tượng đang bị điều tra liên quan về luật pháp, nghiên cứu viên cần giải thích rõ ràng thông tin thu được không phục vụ cho việc điều tra đó hoặc không làm nguy hại đến đối tượng.
Các nhà nghiên cứu cần thiếp lập một quy trình bảo vệ dữ liệu, đảm bảo được tính bảo mật dữ liệu cá nhân. Cần loại bỏ thông tin nhận dạng từng cá thể hoặc chỉ giữ lại các dữ liệu nhận dạng cho cả nhóm để tránh nêu tên hoặc kỳ thị. Nếu phát hiện các nguy cơ lien quan đến sức khỏe của cộng đồng nghiên cứu, phải thông báo ngay cho họ để có biện pháp phòng chống kịp thời. Nhà nghiên cứu cần nhớ rằng, bảo vệ quyền lợi cộng đồng quan trọng hơn là nhiệm vụ của nghiên cứu. Các phát hiện quan trọng từ nghiên cứu cần được thông báo, chia sẻ với các đối tượng nghiên cứu dưới hình thức phù hợp. Đối với việc bồi dưỡng cho đối tượng nghiên cứu như chi phí tham gia và công sức khi tham gia nghiên cứu cần có và phù hợp với tình hình chung.
Thùy Dung