Ngày /01/2015, Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh “Đánh giá thực trạng vệ sinh trường học theo quy chuẩn quốc gia ảnh hưởng đến sức khỏe và bệnh tật học đường của học sinh tại các trường phổ thông tại tỉnh Khánh Hòa”.
Đề tài nghiên cứu do Ths Trần Nguyễn Vân Như – Viện Pasteur Nha Trang thực hiện. Mục tiêu đề tài nhằm đánh giá thực trạng vệ sinh trường học theo quy chuẩn quốc gia của các trường phổ thông tại tỉnh Khánh Hòa, qua đó đề xuất biện pháp nâng cao điều kiện vệ sinh trường học nhằm bảo vệ sức khỏe học sinh, phòng tránh các bệnh, tật học đường.
Luận cứ của đề tài nghiên cứu đó là các yếu tố vệ sinh trong trường học ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp lên sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh. Các yếu tố như lớp học không thoáng khí, nước uống, nước sinh hoạt không hợp vệ sinh, nhà vệ sinh không đạt yêu cầu về số lượng và chất lượng được khảo sát vì đây là những nguyên nhân chính gây nên các bệnh truyền nhiễm thường gặp trong trường học (tiêu chảy cấp, thương hàn, nhiễm giun, tay chân miệng...). Các yếu tố liên quan kiến thức, bàn ghế không phù hợp, lớp học thiếu sáng, độ chiếu sáng không hợp lý làm học sinh bị căng thẳng thị giác, dẫn đến các tật khúc xạ; các nguy cơ bàn ghế không phù hợp với tầm vóc học sinh làm cong vẹo cột sống, cận thị, làm học sinh mau mệt mỏi, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài trên lớp.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2012 đến tháng 9/2014, tại 100 trường học công lập và ngoài công lập tại 8 huyện, thị, thành phố của tỉnh Khánh Hòa, trong đó trường Tiểu học là 56, trường THCS là 32 và trường THPT là 12 trường. Có 500 phòng học của 100 trường được chọn đưa vào đo đạc nghiên cứu.
Các điều kiện vệ sinh trường học, phòng học được đánh giá theo Quyết định số 1221/2000/QĐ-BYT ngày 18/4/2000 do Bộ Y tế ban hành quy định về vệ sinh trường học; và Thông tư liên tịch số 18/2011 Bộ Giáo dục Đào tạo và Bộ Y tế về các nội dung đánh giá công tác y tế trường học.
Nghiên cứu đã đưa ra một số kết luận bao gồm: Đối với công tác quản lý chăm sóc sức khỏe cho học sinh tại Khánh Hòa chỉ đạt điểm 6,9/10 theo các quy định đánh giá hiện hành về trường học. Trong đó, tỷ lệ trường có phòng y tế riêng chiếm 60%, trang thiết bị và thuốc thiết yếu đầu tư cho trường học còn thiếu nhiều so với danh mục quy định với tỷ lệ đạt thấp 11%. Tỷ lệ trường có cán bộ y tế chuyên trách chiếm 70%, trình độ cán bộ y tế từ y sĩ trở lên chỉ chiếm 28%. Đối với lĩnh vực điều kiện vệ sinh trường học có 99/100 trường có nhà vệ sinh cho học sinh, 01 trường chưa có nhà vệ sinh là trường tiểu học thuộc huyện miền núi. Tuy nhiên, tỷ lệ nhà tiêu có trang bị xà bông rửa tay chỉ chiếm 37,4%. Số mét hố tiểu cho nam và nữ thấp hơn quy định với tỷ lệ 40-56%. 92% trường cung cấp nước uống cho học sinh chủ yếu từ nguồn nước uống đóng bình hoặc nước máy qua lọc, trong đó chỉ có 23,9% mẫu nước uống đạt chất lượng. Nước uống đóng bình đạt chất lượng thấp hơn nước uống qua lọc trực tiếp có ý nghĩa thống kê. 100% trường có nguồn nước sinh hoạt cho học sinh nhưng số lượng không đảm bảo vào mùa khô hoặc một số trường nước nhiễm mặn không dùng được. Chất lượng nước sinh hoạt tại trường chỉ đạt với tỷ lệ 45% là điều đáng quan tâm. Đối với điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học đa số các trường tổ chức cho học sinh ăn ngay tại lớp học do trường chưa bố trí được nhà ăn cho học sinh nên điều kiện vệ sinh về nhà ăn có tỷ lệ đạt thấp (4,2-41,7%). Việc theo dõi và kiểm tra thường xuyên sức khỏe nhân viên bếp ăn và cấp dưỡng theo quy định chưa đảm bảo với tỷ lệ đạt chỉ 37,5%. Đối với điều kiện vệ sinh phòng học kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích phòng học đạt tiêu chuẩn cao (92,2-99,6%), nhưng chưa đảm bảo được độ thông thoáng thể hiện ở chỉ số CO2 trong lớp học cao hơn quy định (69%). Tỷ lệ phòng có đủ diện tích lấy sáng chiếm 91,6% nhưng chỉ có 28,6% phòng có tỷ lệ đạt về hướng lấy sáng chính. 56,6% phòng học đáp ứng đủ yêu cầu về số lượng bóng đèn trong phòng học và 94,2% các phòng bố trí đèn sai quy cách. Số phòng học đạt quy chuẩn về tiếng ồn rất thấp chiếm 5,6% (28/500). Tỷ lệ bàn ghế đúng quy cách trong các phòng học chỉ đạt từ 43,2-66,6%. Việc bố trí bàn ghế trong lớp học cũng chưa đảm bảo, tỷ lệ đạt chỉ từ 17,6-69,6%. Có sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê về thực trạng công tác y tế trường học giữa các vùng miền cũng như cấp học và loại trường. Khu vực miền núi còn yếu kém về công tác quản lý chăm sóc sức khỏe học sinh, điều kiện vệ sinh trường học cũng như an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học so với vùng đồng bằng và thành thị. Các trường đạt chuẩn thực hiện tốt hơn về công tác quản lý chăm sóc sức khỏe học sinh và công tác an toàn vệ sinh thực phẩm so với các trường chưa đạt chuẩn. Cấp Tiểu học có điều kiện vệ sinh phòng học tốt hơn so với cấp THCS và THPT. Nghiên cứu đã đưa ra những khuyến nghị như cần tuyên truyền nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác y tế trường học đối với các đơn vị hoạch định chính sách, đơn vị quản lý đầu tư trong tỉnh, các sở, ban, ngành có liên quan và đặc biệt là sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, đơn vị trực tiếp thực hiện. “UBND tỉnh Khánh Hòa và các cơ quan chức năng có liên quan cần tăng cường chỉ đạo và hỗ trợ cho trường học trong việc thực hiện nội dung bán trú vì nhà trường rất khó tự tìm nguồn kinh phí để đảm bảo các hoạt động an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học”. Cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh cần tăng cường thanh tra, kiểm tra về công tác y tế cũng như điều kiện vệ sinh trường học để nắm bắt rõ trường nào cần đầu tư cho công tác y tế theo thứ tự ưu tiên, từ đó phân bổ nguồn kinh phí phù hợp. Huyện miền núi cần có được sự ưu tiên thông qua các chính sách đãi ngộ thực sự có ý nghĩa nhằm tăng cường nguồn lực bao gồm nhân lực và vật lực cho cả hệ thống y tế và giáo dục của khu vực mà đặc biệt là trường học. Xây dựng trường học theo mô hình trường học nâng cao sức khỏe là giải pháp cho sự phát triển bền vững và toàn diện trong công tác chăm sóc sức khỏe học sinh, là giải pháp lâu dài và cần được từng bước áp dụng ngay tùy điều kiện hiện có của từng trường. Tranh thủ nguồn kinh phí từ Chương trình mục tiêu quốc gia Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn để trang bị mới, nâng cấp, sửa chữa công trình cấp nước trường học (nông thôn) và nhà vệ sinh trường học. Cần tăng cường việc đánh giá thi đua khen thưởng hoạt động y tế trường học nhằm mang lại hiệu quả cao hơn.
Phương Thảo