Một nghiên cứu của ThS Trần Thị Minh Tâm- Trung tâm Y tế thị xã Ninh Hòa- về “Khối lượng công việc của nhân viên y tế dự phòng tuyến huyện tỉnh Khánh Hòa năm 2014” đã đưa ra khuyến nghị các Trung tâm Y tế cần triển khai xây dựng bản mô tả công việc có cơ sở khoa học để có thể phân công nhiệm vụ và đánh giá kết quả thực hiện công việc của nhân viên y tế dự phòng một cách hiệu quả
Y tế dự phòng (YTDP) là lĩnh vực tập trung vào các can thiệp nhằm phòng bệnh, bảo vệ, tăng cường duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống, dự phòng bệnh tật, tàn tật và tình trạng tử vong sớm. Theo báo cáo mới nhất về tổng quan Ngành Y tế của Bộ Y tế , nhân lực YTDP tuyến huyện chỉ mới đáp ứng được 56,3% so với nhu cầu. Bên cạnh đó, năng lực cán bộ còn hạn chế. Trong 679 Trung tâm YTDP tuyến huyện với 27.830 người, chỉ có 24.138 người có chuyên môn y tế, còn lại là chuyên ngành khác.
Khối lượng công việc là số lượng công việc mà một người được dự kiến sẽ làm trong một khoảng thời gian quy định. Khối lượng công việc quá mức có thể dẫn đến vấn đề hiệu suất làm việc của con người như thực hiện nhiệm vụ chậm hơn và xảy ra lỗi hoặc sai lầm, ảnh hưởng đến sự hài lòng của người lao động, trong khi khối lượng công việc thấp có thể dẫn đến sự nhàm chán và giảm sự tỉnh táo. Xác định khối lượng công việc để xác định nhu cầu thật sự cần thiết về nguồn nhân lực cả về chất lượng và số lượng, và phát triển những nguồn lực này để đạt được mục tiêu và chiến lược mà tổ chức muốn đạt được ở các vị trí công việc khác nhau.
Nghiên cứu của ThS Minh Tâm là nghiên cứu mô tả cắt ngang, kết hợp nghiên cứu định lượng và định tính. Có 4 huyện, thị xã tham gia nghiên cứu là Diên Khánh, Khánh Vĩnh, thị xã Ninh Hòa và TP Nha Trang; chiếm 50% số Trung tâm Y tế huyện của tỉnh Khánh Hòa. 47 cán bộ y tế được thu thập thông tin bằng bộ câu hỏi tự điền, đồng thời có 08 phỏng vấn sâu và 02 thảo luận nhóm được thực hiện cho các vị trí chủ chốt của hệ YTDP.
Kết quả cho thấy, số lượng các chương trình đảm nhận của 4 đội là không giống nhau, trong đó đội YTDP Ninh Hòa có số chương trình nhiều nhất (11 chương trình) bao gồm phòng chống dịch/ sốt xuất huyết; sốt rét; an toàn vệ sinh thực phẩm; tiêm chủng mở rộng; phòng chống HIV/AIDS; đái tháo đường; lao; sức khỏe tâm thần; vệ sinh học đường; vệ sinh lao động; vệ sinh môi trường. Tiếp đến là TP Nha Trang và huyện Khánh Vĩnh cũng đảm nhận 8 chương trình và ít nhất là đội YTDP huyện Diên Khánh (7 chương trình).
Công việc của nhân viên đội YTDP gồm 3 mảng chính: (1) công việc giám sát bệnh nhân/xử lý môi trường tại cộng đồng, công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn của tuyến xã và kiểm tra các cơ sở trên địa bàn, phun hóa chất chủ động; (2) công việc chuyên môn khác và (3) không chuyên môn.
Thời gian của từng cán bộ y tế dành cho giám sát bệnh nhân/xử lý môi trường tại cộng đồng trong năm cao nhất là huyện Khánh Vĩnh (698,4 giờ) và thấp nhất ở huyện Diên Khánh (450 giờ). Thời gian trung bình dành cho kiểm tra hoạt động của tuyến xã ở thị xã Ninh Hòa cao nhất (417,3 giờ), thấp nhất là TP Nha Trang (287 giờ). Tương tự đối với công tác kiểm tra các cơ sở trên địa bàn thì TP Nha Trang là cao nhất (558,9 giờ) và huyện Khánh Vĩnh (146,6 giờ).
Thời gian trung bình mỗi cán bộ y tế dành cho tất các các hoạt động chuyên môn khác cao nhất là huyện Diên Khánh (660,4 giờ) và thấp nhất là thị xã Ninh Hòa (269,8 giờ). Thời gian cho hoạt động chuyên môn sẽ không thể ước lượng trong trường hợp dịch bệnh bùng phát. Khi xảy ra dịch thì công việc nặng nề nhất, mất nhiều thời gian nhất là đi giám sát, khoanh vùng dịch tễ và phun xịt hóa chất.
Thời gian trung bình mỗi cán bộ y tế dành cho công việc không chuyên môn cao trong năm nhất thuộc về huyện Khánh Vĩnh (112,1 giờ) và thấp nhất là TP Nha Trang (87,7 giờ/năm).
Đối với thời gian trung bình thực hiện tất cả công việc (chuyên môn và không chuyên môn) của mỗi cán bộ y tế cao nhất ở TP Nha Trang gần 2.000 giờ, thấp nhất là thị xã Ninh Hòa với hơn 1.850 giờ. Nếu so với quy định, số giờ mỗi năm của một nhân viên là hơn 1.920 giờ thì chỉ có TP Nha Trang đạt cao hơn quy định.
Một vấn đề nghiên cứu cho thấy đó là thời gian cho các hoạt động chuyên môn còn lại không đồng đều ở các huyện, thị xã, thành phố. TP Nha Trang phải đảm nhận toàn bộ công tác xét nghiệm, thủ kho vì là thành phố nên không có bệnh viện huyện trong khi ở 3 đội còn lại thì công tác này do bệnh viện huyện phụ trách, dẫn đến thời gian cho các hoạt động chuyên môn khác cao gấp 3,63 lần so với thị xã Ninh Hòa; 4,54 lần so với huyện Diên Khánh và 4,03 lần so với huyện Khánh Vĩnh. Trong các địa phương nghiên cứu chỉ có huyện Diên Khánh là vẫn duy trì buồng tiêm vacxin dịch vụ, nên trung bình mỗi cán bộ phải mất thêm 312 giờ/năm so với các đội khác.
Thời gian cho công việc không thể ước tính cho cán bộ y tế công tác dự phòng trong điều kiện xảy ra dịch bệnh. Vì công tác phòng chống dịch không có giờ giấc, lại nặng nề, ban đêm phải đi khảo sát côn trùng, ban ngày đi phun thuốc diệt muỗi…Trưa 29 tết có người điện thoại xin hủy trên 2.000 con gà, vậy là anh em đến cùng đào chôn tới 20-21 giờ. Lúc này, mọi ưu tiên đều dành cho công tác chống dịch. Bên cạnh đó vẫn phải thực hiện các công tác chuyên môn khác. Lúc này cán bộ y tế tại tất cả các đội đều trong tình trạng “không đủ sức với công việc quá tải”.
Nghiên cứu đã đưa ra kết luận là phần lớn thời gian của cán bộ y tế dự phòng cho việc giám sát bệnh nhân, xử lý môi trường tại cộng đồng, kiểm tra công tác chuyên môn của các trạm y tế xã, phường, thị trấn. Rất khó khi xác định đủ thời gian thực hiện công việc cán bộ YTDP khi có dịch bệnh xảy ra. Đây là nghiên cứu mới về lĩnh vực YTDP, hy vọng trong thời gian đến sẽ có thêm các nghiên cứu về công tác của YTDP qua đó ngày càng nâng cáo chất lượng hiệu quả hoạt động phòng chống dịch bệnh tại mỗi địa phương.
Bảo Trâm