Theo các chuyên gia y tế, hội chứng chuyển hóa là một trong những vấn đề có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng được quan tâm hiện nay.

Hiệp hội Đái tháo đường quốc tế (IDF) đưa ra quan điểm hội chứng chuyển hóa là tập hợp những yếu tố nguy cơ của hai đại dịch lớn là bệnh tim mạch và đái tháo đường týp 2. Hội chứng chuyển hóa có liên quan chặt chẽ đến thừa cân, béo phì. Như vậy, kiểm soát thừa cân, béo phì là biện pháp phòng chống bệnh mãn tính không lây. Bệnh tim mạch ở người lớn xuất phát từ các rối loạn chuyển hóa ở giai đoạn là trẻ em. Một người có vòng eo lớn kết hợp với 2 trong 4 yếu tố: tăng huyết áp, tăng triglycerid, tăng glucose máu, HDL-C giảm được xét đến hội chứng chuyển hóa.

Nghiên cứu của tác giả Hà Văn Thiệu trên 510 trẻ 11-15 tuổi, thừa cân béo phì ở Đồng nai cho kết quả tỷ lệ trẻ mắc hội chứng chuyển hóa khoảng 31,4%. Dạng hội chứng chuyển hóa có tỷ lệ cao nhất là dạng kết hợp yếu tố vòng eo với huyết áp và triglycerid thành hội chứng chuyển hóa với dạng vòng eo- huyết áp- triglycerid chiếm 41,5%. Do vậy, các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng bên cạnh theo dõi thực trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em, việc xác định đặc điểm hội chứng chuyển hóa ở người thừa cân béo phì là rất cần thiết.

Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Cao Thị Thu Hương, Lê Danh Tuyên cùng cộng sự Viện Dinh Dưỡng tiến hành nghiên cứu cắt ngang mô tả, báo cáo đề tài “Đặc điểm hội chứng chuyển hóa ở trẻ thừa cân- béo phì 11-15 tuổi tại 2 trường Trung học cơ sở Đống Đa và Phương Mai quận Đống Đa, TP Hà Nội”.

Đối tượng nghiên cứu là học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 bị thừa cân, béo phì với chỉ số Z-score, BMI theo tuổi (BAZ) > 1 SD. Tác giả nghiên cứu chọn mẫu 2 giai đoạn; ở bước 1 chọn trẻ thừa cân, béo phì, cân đo và xác định định được 1.233 trẻ có BMI theo tuổi trên 1 SD; bước 2 chọn đối tượng tham gia nghiên cứu đánh giá hội chứng chuyển hóa bằng cách chọn 330 trẻ trong tổng số 1.233 trẻ theo ngẫu nhiên hệ thống cho từng lớp tuổi. Về cân sử dụng cân điện tử chính xác 0,1kg; đo chiều cao bằng thước gỗ UNICEF độ chính xác 0,1cm; đo vòng eo bằng thước dây không co giãn. Đo huyết áp đối tượng 3 lần, mỗi lần cách nhau 3 phút, lấy số đo huyết áp trung bình của lần đo thứ 2 và thứ 3. Về xét nghiệm sinh hóa, lấy 3ml máu tĩnh mạch khi đói (nhịn ăn ít nhất 10 giờ nhưng không quá 16 giờ). Lấy máu buổi sáng lúc 6h30-8h30; xét nghiệm triglycerid, HDL-C và glucose huyết tương ngay trong ngày tại labo sinh hóa của Viện Dinh Dưỡng.

Tác giả Cao Thị Thu Hương phân tích báo cáo, tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa đối với học sinh thừa cân béo phì tại 2 trường nghiên cứu là 14,8%. Tuổi thiếu niên được xem là lứa tuổi có nguy cơ phát triển các bệnh chuyển hóa cao nhất ở trẻ em do ở lứa tuổi này có sự thay đổi các hormon tăng trưởng và phát triển ảnh hưởng đến sự phân bố lượng mỡ cơ thể, huyết áp, lipit máu, sự tiết insulin và độ nhạy của insulin của trẻ. Tác giả lưu ý, ở lứa tuổi 11-15 tuổi, huyết áp, nồng độ lipit, kích cỡ cơ thể thay đổi theo tuổi, nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa cũng gia tăng theo tuổi. Nghiên cứu trên thế giới NHANES từ 1999 - 2002 cho thấy, tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa ở trẻ từ 12-14 tuổi cao hơn so với nhóm trẻ từ 8-11 tuổi.

Trong nghiên cứu, tác giả Thu Hương cho biết ở nhóm trẻ có độ tuổi từ 14-15 có tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa cao hơn nhóm trẻ có độ tuổi 11-13 với tỷ lệ lần lượt là 25% và 10,9%. Những trẻ 14-15 tuổi có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa cao gấp 2,7 lần nhóm 11-13 tuổi (p < 0,05).  

Về giới tính, nhóm nam có tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa là 16,2% cao hơn nhóm nữ là 10,8%; thực tế tỷ lệ béo phì ở nhóm nam là cao hơn so với nhóm nữ. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và mức độ thừa cân béo phì; chỉ số Z-score BMI theo tuổi càng cao thì tăng nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa trong số thừa cân, béo phì. Cụ thể, đối tượng béo phì mắc hội chứng chuyển hóa là 10%; nhóm thừa cân là 7,9% (p < 0,05); về rối loạn HDL-C có tỷ lệ là 75,5%; rối loạn huyết áp tâm trương có tỷ lệ là 18,4%.

Tác giả Thu Hương chia sẻ, theo Hiệp hội Đái tháo đường quốc tế, hội chứng chuyển hóa được xác định khi có ít nhất từ 3 yếu tố trở lên, trong đó béo trung tâm (vòng eo > 90) là điều kiện tiên quyết không thể thiếu. Trong những trường hợp mắc hội chứng chuyển hóa, 3 yếu tố dạng kết hợp vòng eo- huyết áp- HDL-C nhiều nhất với 31,6%; dạng vòng eo-triglycerid-  HDL-C chiếm 21,1%; dạng vòng eo huyết áp- triglycerid ít nhất với 2,6%. Kết quả nghiên cứu cho thấy dạng kết hợp các yếu tố hội chứng chuyển hóa kết hợp 3 yếu tố chiếm nhiều nhất là 77,6%; 4 yếu tố 22,4%. Tác giả nghiên cứu có khuyến nghị cần có thêm nhiều nghiên cứu tìm hiểu các yếu tố liên quan đến thừa cân- béo phì và hội chứng chuyển hóa ở trẻ em.