Tiêu chảy, đặc biệt tiêu chảy cấp được định nghĩa là tiêu phân lỏng hay tóe nước hay có máu trong phân trên 2 lần/ngày trong 24 giờ. Phân lỏng là phân có hình của vật chứa. Tiêu chảy cấp là tiêu chảy dưới 14 ngày. Tiêu chảy thường là triệu chứng nhiễm trùng đường ruột, có thể gặp ở tất cả mọi lứa tuổi, nguyên nhân gây ra là do vi khuẩn, vi rút hoặc ký sinh trùng đường ruột. Bệnh lây qua thực phẩm hay nước uống bị nhiễm khuẩn, hay lây từ người sang người do thói quen vệ sinh kém.
Bệnh tiêu chảy chia làm 3 loại: Tiêu chảy phân lỏng cấp tính (tiêu chảy cấp), tiêu chảy không quá 14 ngày, phân lỏng tóe nước không có máu. Hội chứng lỵ, lúc đầu phân lỏng nước sau đó tiêu phân lỏng có đàm máu kèm theo mót rặn, đau quặn bụng. Tiêu chảy kéo dài, tiêu chảy trên 14 ngày phân lỏng hoặc có máu.
Từ tháng 3-10/2015, CN. Võ Thị Hồng Kiển đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng và xử trí bệnh tiêu chảy ở trẻ em cho các bà mẹ có con dưới 6 tuổi tại Khoa Nhi – Trung tâm Y tế huyện Vạn Ninh”.
Kết quả nghiên cứu có 115 bà mẹ tham gia nghiên cứu, nhóm 20-40 tuổi chiếm 95,6%; nghề nghiệp nội trợ chiếm 43,4%, buôn bán chiếm 17,3% và công nhân viên chức chiếm gần 35%.
Theo báo cáo của Cử nhân Võ Thị Hồng Kiển, phần lớn các bà mẹ đều nắm được nguyên nhân gây bệnh, sự lây lan, nguồn lây, tính chất nguy hiểm của bệnh tiêu chảy nên không có sự khác biệt gì nhiều đối với trước và sau can thiệp. Kiến thức đúng về các triệu chứng chính của bệnh tăng từ 60,67% trước can thiệp lên 95,65%. Sau can thiệp nhận biết của các bà mẹ về các dấu hiệu nặng của bệnh tăng từ 52,17% lên 93,91%. Xử trí đúng khi trẻ bị tiêu chảy là cho trẻ uống nhiều nước hơn đã tăng từ 26,09% trước can thiệp lên 95,65% sau can thiệp. Xử trí sai là mua thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ uống đã giảm mạnh từ 73,91% xuống còn 4,35%. Có 34,79% trường hợp không biết cách pha dung dịch bù nước ORS nhưng sau can thiệp thì tất cả các bà mẹ đều biết cách pha. Có tới 78,26% bà mẹ đều cho con ăn cháo gạo rang, hoặc không ăn gì thêm đã giảm mạnh sau khi được tư vấn giáo dục sức khỏe xuống còn 8,7%. Ngoài ra số trường hợp cho ăn lỏng dễ tiêu, đầy đủ dinh dưỡng khi trẻ bị tiêu chảy đã tăng từ 21,74% lên 91,3%. Hiểu đúng về phòng bệnh có 47,82% các bà mẹ chọn được tất cả các phương án đã nêu nhưng sau can thiệp tăng lên 86,96%.
Tác giả nghiên cứu đã đưa ra kiến nghị cụ thể gồm: cần đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cho người bệnh và gia đình về bệnh tiêu chảy nói riêng và các bệnh khác nói chung theo chủ trương của Thông tư 07/2011/TT-BYT về “Hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện”. Đồng thời tăng cường việc quan sát các hành vi chăm sóc bệnh của người nhà và người bệnh có thay đổi theo nhận thức của họ không. Các khoa phòng tăng cường việc trang bị các phương tiện truyền thông giáo dục sức khỏe tại khoa như phát thanh, dán pano, áp phích, tranh ảnh... ở những nơi dễ quan sát để người bệnh và gia đình có thể đọc và áp dụng được. Trung tâm Y tế Vạn Ninh cần đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế cho khoa Nhi Nhiễm để phục vụ người bệnh tốt hơn.
Chúng ta biết rằng, để chẩn đoán tiêu chảy cấp cần hỏi thời gian tiêu chảy, đặc tính phân, có máu/phân; có nôn ói, dinh dưỡng; các thuốc người bệnh đã sử dụng như kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy; trẻ có khóc cơn kèm tím tái ở trẻ nhỏ gợi ý lồng ruột, có ở vùng dịch tễ tả; có sốt kèm theo không.
Khi thăm khám cần phát hiện dấu hiệu mất nước, các biến chứng rối loạn điện giải, rối loạn kiềm toan; hạ đường huyết; suy thận cấp; các bệnh đi kèm và tình trạng dinh dưỡng.
Đối với xét nghiệm cận lâm sàng xét nghiệm máu khi trẻ có sốt, trên phân có máu, có dấu hiệu mất nước. Đối với phân cần tiến hành soi phân khi nghi ngờ bụng hoặc phân có đờm; nghi ngờ tả (phân như nước vo gạo, lượng rất nhiều), hoặc nhiễm trùng nặng, cấy phân khi điều trị thất bại. Các xét nghiệm khác được thực hiện như Ion đồ, đường máu, khí máu khi nghi ngờ; chức năng thận khi nghi ngờ có suy thận; siêu âm bụng v.v..
Nguyên tắc điều trị tiêu chảy cấp là điều trị mất nước, xử trí kịp thời các biến chứng, bổ sung kẽm và dinh dưỡng. Tiêu chảy cấp cần tái khám ngay khi có 1 trong các dấu hiệu như ăn uống kém, sốt cao, nôn ói nhiều, tiêu chảy nhiều, phân có máu, khát nước nhiều, trẻ không khá lên trong 3 ngày.
Đức Bảo