Ngày 17/5 hàng năm là ngày Thế giới phòng chống bệnh Tăng huyết áp. Theo GSTS Nguyễn Lân Việt - Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam hiện nay trên toàn quốc có đến 48% người tăng huyết áp nhưng chưa được kiểm soát bệnh tăng huyết áp một cách đầy đủ, Việt Nam có gần 13 triệu người mắc bệnh tăng huyết áp.
Tăng huyết áp được định nghĩa là khi huyết áp của bạn thường xuyên cao hơn mức bình thường (huyếp áp tâm thu và/hoặc huyết áp tâm trương). Theo Tổ chức y tế Thế giới, tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg.
Mặc dù có nhiều cố gắng trong chẩn đoán và điều trị, nhưng tăng huyết áp vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do tim mạch trên toàn thế giới.
Khoảng trên 90% các trường hợp tăng huyết áp không rõ nguyên nhân. Trong trường hợp này người ta gọi là Bệnh tăng huyết áp (tăng huyết áp tiên phát).
Khoảng dưới 10% các trường hợp tăng huyết áp có nguyên nhân gọi là tăng huyết áp triệu chứng (tăng huyết áp thứ phát) như:
Bệnh nhu mô thận: Suy thận cấp, suy thận mãn, sau ghép thận, chạy thận nhân tạo chu kỳ.
Mạch máu: Hẹp động mạch thận, hẹp eo động mạch chủ, Bệnh Takayashu (hẹp động mạch nhiều nơi).
Nội tiết: Hội chứng Cushing, cường Aldosterone (Hội chứng Corn), u tủy thượng thận, cường giáp và cường tuyến cận giáp.
Thuốc: Thuốc co mạch, thuốc giữ muối nước (ví dụ prednisone, aldosterone).
Tất cả những người trưởng thành phải được đo huyết áp một cách thường quy ít nhất 5 năm một lần cho đến 80 tuổi. Người có mức huyết áp bình thường cao nên kiểm tra huyết áp mỗi năm 1 lần.
Kiểm tra huyết áp ngay khi có một trong các dấu hiệu sau: Nhức đầu (thường là sau gáy), xây xẩm, hồi hộp, mờ mắt, bất lực (nam giới), dễ mệt, dễ toát mồ hôi, yếu nửa người hay một chi, đau ngực, khó thở, tiểu nhiều, tăng cân, dễ xúc động.
Đo huyết áp tại nhà cho biết trị số huyết áp vào các ngày khác nhau và trong hoàn cảnh thực tế sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân, đặc biệt là không bị “hiệu ứng áo choàng trắng”.
Trị số huyết áp khác nhau giữa các lần đo, là do sự biến thiên tự nhiên của huyết áp.
Tránh đo quá nhiều lần làm bệnh nhân lo âu. Cũng như đo huyết áp liên tục 24 giờ, trị số bình thường của huyết áp tự đo tại nhà thấp hơn đo tại phòng mạch.
Thuật ngữ “Tăng huyết áp áp choàng trắng” được sử dụng để mô tả tình trạng huyết áp thường xuyên tăng ở phòng khám, nhưng bình thường khi theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ.
Bệnh tăng huyết áp cần điều trị liên tục lâu dài nên cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa thầy thuốc, bệnh nhân và gia đình trong quá trình điều trị.
Bệnh tăng huyết áp cần điều trị nhiều năm, có thể suốt đời, do đó người bệnh cần hiểu biết về bệnh, tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn.
Số lượng loại thuốc, cách sử dụng: cần theo qui định chặt chẽ của bác sỹ, không được tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi thuốc.
Mỗi khi cần thay đổi hay có triệu chứng khác thường trong quá trình dùng thuốc, bạn hãy liên hệ với bác sỹ để được hướng dẫn cụ thể.
Phải điều trị các yếu tố nguy cơ phối hợp như rối loạn lipid máu, đái tháo đường…
Người cao tuổi có nhiều nguy cơ khác, tổn thương các cơ quan đích và bệnh tim mạch đi kèm mà sự lựa chọn thuốc phải phù hợp với tình trạng đó. Cần phải đo huyết áp ở tư thế ngồi và tư thế đứng để phát hiện hạ huyết áp tư thế và tác dụng phụ của thuốc gây hạ huyết áp khi đứng.
Quan niệm phổ biến trước đây (nhưng không đúng) cho rằng, tăng huyết áp theo tuổi là điều không thể tránh được và vô hại, và tăng huyết áp tâm thu đơn thuần không có ý nghĩa về mặt lâm sàng, nhưng thực tế là có nhiều nguy cơ gây ra các biến chứng.
Nói chung, bệnh nhân cao tuổi cũng dùng những thuốc chống tăng huyết áp như ở bệnh nhân còn trẻ. Tuy vậy, nên bắt đầu điều trị với liều thấp hơn.
Bệnh nhân lớn tuổi có nguy cơ bị bệnh mạch vành và đột quỵ cao hơn các bệnh nhân còn trẻ. Điều trị hạ huyết áp có thể làm giảm nguy cơ này. Việc lựa chọn thuốc tăng huyết áp phải dựa vào khả năng của thuốc có tác dụng: Giảm huyết áp kéo dài 24 giờ; Tác dụng tích cực trên phì đại thất trái.
Phương Thảo