Viêm lệ quản là tổn thương nhiễm trùng phần lệ quản của đường dẫn nước mắt. Đây là một bệnh lý ít gặp trong nhãn khoa.
Bệnh viêm lệ quản thường bị bỏ qua hoặc bị chẩn đoán nhầm với viêm kết mạc hoặc viêm túi lệ. Tuy ít ảnh hưởng đến chức năng thị giác nhưng viêm lệ quản cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự thoải mái, làm giảm chất lượng sống của bệnh nhân. Bệnh biểu hiện bằng viêm vùng góc trong mắt kéo dài, có tiết tố nhầy, sưng vùng mi, lệ quản. Bệnh thường gặp ở nữ giới.
Trong 4 năm 2011-2014 tác giả Phạm Ngọc Đông cùng cộng sự Bệnh viện Mắt Trung ương đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm lâm sàng, tác nhân gây bệnh và kết quả điều trị viêm lệ quản”. Về đặc điểm đối tượng nghiên cứu có 34 bệnh nhân (34 mắt) viêm lệ quản đã được khám và điều trị tại bệnh viện. Tuổi đối tượng nghiên cứu trung bình là 64 (từ 42-78 tuổi), với 5 (14,7%) nam và 29 (85,3%) nữ. Thời gian mắc bệnh trung bình (kể từ khi có triệu chứng đến khi được chẩn đoán viêm lệ quản) là 16 tháng (từ 2 đến 30 tháng). Có 24/34 (70,6%) bệnh nhân nghề nghiệp là lao động chân tay.
Trong số 34 mắt, chỉ có 6 mắt (17,7%) được chẩn đoán viêm lệ quản ngay từ lần đầu khi đi khám bệnh; 15 mắt (44,1%) được chẩn đoán và điều trị viêm kết mạc mạn tính trong nhiều tháng; 7 mắt (20,6%) được chẩn đoán viêm túi lệ mạn tính. Trước đó, những bệnh nhân này được điều trị dài ngày bằng kháng sinh, corticosteroid và nước mắt nhân tạo.
Về đặc điểm tổn thương, trong số các mắt viêm lệ quản, có 6 mắt (17,6%) bị viêm cả hai lệ quản trên và dưới. Triệu chứng thường gặp là chảy nước mắt 1 bên, đỏ mắt ở góc trong, kèm theo có tiết tố nhầy. Vùng lệ quản sưng nề, đỏ. Lỗ lệ có mủ trắng hoặc xuất tiết trắng. Điểm đặc biệt là khi bơm lệ đạo qua lệ quản viêm, nước vẫn thoát tốt xuống miệng. Các triệu chứng cơ năng và thực thể của bệnh gồm chảy nước mắt; có tiết tố, nhầy ở góc trong mắt; cộm, khó chịu vùng góc trong; đau hoặc có khi không có triệu chứng. Tổn thương thực thể được ghi nhận gồm viêm kết mạc góc trong; phù mi vùng lệ quản; bơm lệ quản viêm, nước thoát xuống miệng; có dịch mủ ở lỗ lệ; có sỏi trong lệ quản.
Kết quả soi tươi và nhuộm soi của nghiên cứu cho thấy tác nhân gây bệnh chủ yếu là Actinomyces, Staphylococus, Streptococcus. Những mắt viêm lệ quản do Actinomyces đều có sỏi trong lòng lệ quản, khi nặn lệ quản, lượng sỏi ra rất nhiều. Đáng chú ý là một mắt có thể có nhiều hơn 1 tác nhân gây bệnh.
Tất cả bệnh nhân tham gia nghiên cứu đều được điều trị bằng nặn lệ quản để đẩy chất xuất tiết, sỏi lệ quản ra ngoài. Kháng sinh dùng là Tobradex, Oflovid, Cravit, Vigamox kết hợp với corticoid, nước mắt nhân tạo. Không có bệnh nhân nào dùng kháng sinh toàn thân. Nặn lệ quản được thực hiện hàng tuần. Mắt phải nặn nhiều nhất là 5 lần, ít nhất là 2 lần. Thời gian điều trị khỏi trung bình là 4 tuần (từ 2 tuần đến 10 tuần). Lệ quản được nặn cho đến lần cuối cùng, không còn có sỏi nữa thì chỉ điều trị bằng thuốc. Có 31 mắt điều trị khỏi hoàn toàn bằng thuốc và nặn lệ quản. Một mắt điều trị bảo tồn thất bại, sau đó phải mở rộng lệ quản, nạo lệ quản, điều trị bằng kháng sinh và khỏi bệnh sau 10 tuần điều trị. Tỷ lệ điều trị khỏi là 32/34 (94,1%). Có hai trường hợp mắt vẫn còn viêm, chảy nước mắt nhẹ. Tuy nhiên, sau đó bệnh nhân không khó chịu nhiều nên không đến khám lại được coi là điều trị thất bại.
BS. Phạm Ngọc Đông có kết luận nghiên cứu, viêm lệ quản là bệnh lý ít gặp, dễ bị bỏ qua và bị chẩn đoán nhầm với các bệnh khác như viêm kết mạc, viêm túi lệ. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là Actinomyces. Cần chú ý và nghĩ đến bệnh lý viêm lệ quản trong khám các bệnh lý của bề mặt nhãn cầu. Nếu được chẩn đoán đúng, việc điều trị viêm lệ quản khá đơn giản và hiệu quả bằng kháng sinh, corticosteroid và nặn lệ quản.
Nghi Anh