Vừa qua, tác giả Nguyễn Thu Hà cùng cộng sự Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường thực hiện và báo cáo đề tài nghiên cứu “Chì máu và sức khỏe tâm thần của trẻ sống ở khu vực khai khoáng, sản xuất công nghiệp và làng nghề”.
Nghiên cứu được thực hiện ở những khu khai khoáng, khu công nghiệp và các làng nghề tỉnh Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên. Có 1.142 trẻ em từ 3-14 tuổi sống tại các địa điểm trên tham gia nghiên cứu.
Theo tác giả Nguyễn Thu Hà, hiện nay chì được sử dụng rộng rãi ở nhiều làng nghề chuyên thu gom, sản xuất tái chế chì từ pin, ắc quy hỏng. Có nhiều bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc sớm với chì ở trẻ nhỏ làm tăng khả năng có các biểu hiện hành vi bất thường như hành vi phá vỡ, chống đối, rối loạn giao tiếp, lo âu, rối loạn quan hệ xã hội, tăng nguy cơ tăng động giảm chú ý. Nghiên cứu đã thực hiện bằng các chỉ số nghiên cứu về sức khỏe tâm thần, bảng liệt lê hành vi phát triển trẻ em (DBC-P); Thang đo tăng động giảm chú ý Vanderbilt; xét nghiệm nồng độ chì máu ở trẻ bằng phương pháp khối phổ plasma cảm ứng (ICP-MS). Trong đó bảng DBC-P có 96 mục, liệt kê biểu hiện hành vi của trẻ em; đánh giá theo 05 mục: phá vỡ/ chống đối, tự thõa mãn, rối loạn giao tiếp, lo âu, rối loạn quan hệ xã hội và tự kỷ. Còn thang đo tăng động giảm chú ý gồm 35 mục; đánh giá theo các mục chú ý, tăng động, rối loạn hành vi hung tính.
Báo cáo kết quả nghiên cứu cho thấy, số trẻ nam tham gia nghiên cứu là 631 trẻ, số trẻ nữ là 510 trẻ. Ở nhóm trẻ có chì máu lớn hơn 10 microgam/dL có 8,7% trẻ có biểu hiện bất thường ở lĩnh vực phá vỡ/ chống đối; 3,4% tự thỏa mãn; 8,7% rối loạn giao tiếp; 32% lo âu; 13,1% rối loạn quan hệ xã hội. Kết quả đánh giá theo thang đo tăng động giảm chú ý cho thấy có 29,4% trẻ có biểu hiện giảm chú ý; 13,1% tăng động; 2,1% rối loạn hành vi; 10% rối loạn cảm xúc. Kết luận nghiên cứu cho thấy nguy cơ bất thường ở ít nhất một lĩnh vực qua đánh giá test DBC-P ở nhóm trẻ có chì máu cao hơn 10 microgam/dL cao gấp 1,9 lần so với trẻ ở nhóm có chì máu dưới 10 microgam/dL. Tác giả nghiên cứu khuyến nghị cần có sự giám sát chặt chẽ hơn về sức khỏe tâm thần ở nhóm trẻ có nguy cơ cao tiếp xúc với chì để có giải pháp can thiệp sớm và phù hợp.
Chúng ta biết rằng, ngộ độc chì nguy hểm, đặc biệt đối với sự phát triển của trẻ em. Ở Việt Nam, ngộ độc chì vẫn xảy ra do sử dụng thuốc cam chứa chì, việc sản xuất, tái chế, sữa chữa ắc quy không an toàn. Chì là kim loại nặng có thể tìm thấy ở tất cả môi trường, chủ yếu là do các hoạt động của con người gây ô nhiễm như đốt các nhiên liệu hóa thạch, khai thác mỏ, hoạt động sản xuất. Do chì ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, các nước phát triển việc sử dụng chì trong sơn, gốm sứ, hàn vá tàu thuyền, các loại ống đã giảm mạnh; nhiều nước đã ngừng sử dụng chì làm phụ gia trong xăng dầu. Chì không có vai trò về sinh lý với cơ thể và hoàn toàn có hại với sức khỏe. Bất kỳ một lượng chì nào đã tìm thấy trong người đều cho thấy do tiếp xúc với môi trường bị ô nhiễm, do tiếp xúc với thực phẩm, nước, thuốc nam và các vật dụng có chứa chì.
Các thuốc nam dùng uống, bôi dân gian gọi là thuốc cam, thuốc tưa lưỡi, lưu hành bất hợp pháp. Thuốc có chì là nguyên nhân gây ra ngộ độc cho trẻ em. Trong lao động những người có nguy cơ cao là sữa chữa bộ tản nhiệt động cơ, sản xuất thủy tinh, hướng dẫn tập bắn, thu gom đạn, nung, nấu chì, tinh chế chì, đúc, cắt chì, sơn, công nhân xây dựng làm việc với cát, cạo sơn, phun sơn chì, sản xuất nhựa polyvinylchloride, phá dỡ bỏ tàu; sản xuất, sữa chữa và tái sử dụng ắc quy.
Chì vào cơ thể qua đường hô hấp, hít phải bụi, không khí, hơi có chì; trẻ em sẽ tiếp xúc chất độc nhiều hơn so với người lớn do diện tích đường hô hấp tiếp xúc và thể tích khí hít thở cho mỗi đơn vị cân nặng của trẻ lớn hơn, tốc độ lắng đọng chì ở phổi trẻ em cao gấp 2,7 lần so với người lớn. Ngoài ra chì vào cơ thể qua ăn, uống, do bàn tay ngậm, mút đồ vật có chì (trẻ em), chì có thể vào cơ thể qua da, qua nhau thai, sữa mẹ, nồng độ chì trong máu của con bằng 80% nồng độ chì trong máu mẹ. Chì gây độc thần kinh, máu, thận, tim mạch, khả năng sinh sản trên bào thai; chì tập trung nhiều nhất hệ xương làm giảm chiều cao ở trẻ em./.
Tường Huân