Hen phế quản nếu không được kiểm soát tốt, có thể dẫn đến tắc nghẽn đường thở người bệnh phải nhập viện, cấp cứu và gia tăng tỷ lệ tử vong. Hen phế quản đặt ra một gánh nặng chính đối với trẻ em về các vấn đề sức khỏe thể chất, lo âu, trầm cảm và chi phí dùng thuốc. Hen phế quản là bệnh thường gặp trong cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh diễn biến kéo dài gây ảnh hưởng lớn tới chất lượng cuộc sống, phát triển thể chất, sinh hoạt, học tập của bệnh nhi, gia đình và xã hội. Hen phế quản ảnh hưởng quan trọng tới cuộc sống của bệnh nhi và cơn hen kịch phát có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ.
Việc quản lý hen phế quản chưa thực sự hiệu quả, trẻ thường đến cơ sở y tế vì cơn hen phế quản cấp. Hơn 50% số trẻ vào cấp cứu vì cơn hen phế quản cấp ở độ tuổi trước tuổi đi học. Hen phế quản là bệnh mạn tính điều trị không hết. Vì vậy, quản lý điều trị và chăm sóc cho bệnh nhi tại nhà là rất quan trọng. Thực tế hiện nay là số lượng lớn bệnh nhi hen phế quản phải nhập viện, do sự hiểu biết của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản còn chưa đúng và chưa đầy đủ. Do đó, việc cung cấp kiến thức cho người trực tiếp chăm sóc trẻ bị bệnh hen phế quản vể cách nhận biết các dấu hiệu lên cơn hen phế quản, các yếu tố gây hen phế quản, làm xuất hiện cơn hen phế quản và dự phòng hen phế quản là rất quan trọng.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Thế Hiền cùng cộng sự trường Đại học Trà Vinh thực hiện cắt ngang báo cáo đề tài “Đánh giá kiến thức về hen phế quản của người trực tiếp chăm sóc trẻ (mắc bệnh) dưới 5 tuổi.
Đối tượng nghiên cứu là tất cả người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị hen phế quản đến khám và điều trị tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh, từ 12/2015 đến 02/2016. Tiêu chuẩn lựa chọn: người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh được chẩn đoán hen phế quản. Tiêu chuẩn loại ra: người trực tiếp chăm sóc trẻ không thể trả lời phỏng vấn như: câm, điếc, tâm thần… không trả lời hoàn chỉnh bộ câu hỏi, có trẻ trong tình trạng bệnh nặng cần can thiệp cấp.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản có thể chữa được. Có 62,8% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết rằng hen phế quản có thể chữa được, tỷ lệ người trực tiếp chăm sóc trẻ không biết hen phế quản có thể chữa được chiếm 30,8%, có 6,4% người trực tiếp chăm sóc trẻ cho hen phế quản không chữa được. Kết quả chưa biết bệnh hen phế quản có thể chữa được của nghiên cứu này thấp hơn so với nghiên cứu tại bệnh viện Bạch Mai, về kiến thức phòng chống hen phế quản của người dân, tỷ lệ người dân Việt Nam chưa biết bệnh hen phế quản có thể điều trị được chiếm 88%.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về uống thuốc ho khi trẻ bị hen phế quản có ho. Có 51,1% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết trẻ không nên uống thuốc ho khi trẻ bị hen phế quản có ho cao hơn so với nên cho trẻ uống thuốc ho khi trẻ bị hen phế quản có ho chiếm 48,9%.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về thời gian chữa hen phế quản. Trong nghiên cứu này 67% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết thời gian chữa hen phế quản theo lời khuyên của thầy thuốc. Kết quả của nghiên cứu này cao hơn so với nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, có 60,8% bố, mẹ bệnh nhân biết thời gian điều trị hen cần phải theo lời khuyên của thầy thuốc. Kết quả của nghiên cứu này cao hơn so với nghiên cứu của Đặng Hương Giang và cộng sự, về thời gian chữa bệnh hen cho con có 65,2% các bà mẹ biết thời gian chữa hen cần phải theo lời khuyên của thầy thuốc. Nếu chúng ta muốn đạt được hiệu quả trong điều trị, người trực tiếp chăm sóc trẻ phải có sự hiểu biết đầy đủ về kế hoạch điều trị và tuân thủ thời gian điều trị là cần thiết nhất là đối với bệnh mạn tính. Do đó, thời gian chữa hen phế quản nhất thiết phải theo hướng dẫn của thầy thuốc, người bệnh cần được khám và theo dõi có thể từ 1-6 tháng một lần ngay cả khi không còn triệu chứng của bệnh. Theo hướng dẫn của GINA nếu bệnh nhân không hiểu đúng kế hoạch điều trị và có những mong đợi không đúng về điều trị thì hiệu quả của việc chữa hen phế quản sẽ giảm đi, do vậy cần phải hướng dẫn cho cha mẹ trẻ hiểu rằng việc chữa hen phế quản sẽ phải kéo dài, họ không được tự ý ngừng điều trị cho con nếu không có sự thăm khám và đồng ý của thầy thuốc chuyên khoa.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về điều trị hen phế quản. Kiến thức về điều trị hen phế quản ở nghiên cứu này cho thấy rằng 37,2% những người trực tiếp chăm sóc trẻ cho rằng hen phế quản không chữa được và không biết hen phế quản có thể chữa được. Kết quả của nghiên cứu này có thể so sánh với kết quả nghiên cứu của Đặng Hương Giang và cộng sự, khi được hỏi về cách chữa hen không thể chữa được và không biết liệu có thể chữa được bệnh hen cho con không, đây là những bà mẹ bi quan với tình trạng bệnh của con và một số cảm thấy rất mệt mỏi. Có 51,1% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết khi trẻ bị hen phế quản có ho không nên cho trẻ uống thuốc ho và 67% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết thời gian chữa hen phế quản.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về hen phế quản có thể phòng được. Về kiến thức phòng bệnh hen phế quản của người trực tiếp chăm sóc trẻ cho thấy 76,6% người trực tiếp chăm sóc trẻ đều biết bệnh hen phế quản có thể phòng được nhưng hiểu biết chưa đầy đủ về biện pháp phòng hen phế quản.
Tác giả nghiên cứu có kết luận kiến thức người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh, cách điều trị và dự phòng hen phế quản: tốt: 0, khá: 22,3%, trung bình: 37,2% và yếu là 40,5%.
Tường Huân