Theo ThS.BS. Hồ Tá Phương- Giám đốc Bệnh viện Lao và bệnh Phổi tỉnh Khánh Hòa- trong công tác khám chữa bệnh, tư vấn người bệnh cai thuốc lá có nhiều trường hợp người bệnh cho rằng mình thất bại vì thấy trọng lượng cơ thể tăng lên, nên chủ động hút thuốc lá trở lại để giữ cân nặng. ThS. Phương cho rằng thực ra không phải là người cai thuốc lá tăng cân mà do chính hút thuốc lá làm cơ thể gầy đi và khi cai thuốc lá, người cai thuốc lá phục hồi lại cân nặng bình thường.
ThS. Hồ Tá Phương giải thích, do trong thuốc lá có nicotin, đây là chất làm tăng cường quá trình tiêu thụ năng lượng của cơ thể. Nicotin kích thích men lipoprotein- lipase làm tăng cường huy động mỡ dự trữ, tăng cường quá trình li giải lipit, giảm thiểu quá trình tổng hợp lipit. Vì vậy, người nghiện thuốc lá thấy cơ thể giảm khối lượng mỡ đi kèm với việc tái phân phối lượng mỡ trong cơ thể, mỡ tập trung nhiều ổ bụng. Mặt khác, nicotin gây kích thích hệ thần kinh giao cảm làm tăng tổng lượng cathecolamin, tăng tốc độ chuyển hóa, tăng tạo nhiệt. Mỗi điếu thuốc lá hút vào làm tăng tiêu thụ năng lượng từ 8-10 kcal do tăng tạo nhiệt và tăng tốc độ chuyển hóa. Như vậy, nếu một người hút từ 20-30 điếu thuốc lá mỗi ngày thì mức tiêu hao năng lượng cộng thêm sẽ từ 200-300 kcal mỗi ngày. Ngoài ra nicotin còn có tác dụng ức chế tiết insulin, gây tăng đường máu, làm giảm cảm giác đói, giảm nhu cầu ăn vào.
Như vậy, sau khi cai thuốc lá, lúc đó lượng nicotin vào cơ thể giảm hoặc không còn nữa, điều này làm giảm hoạt hóa men lipoprotein-lipase nên làm tăng tổng hợp dự trữ mỡ; hệ thần kinh giao cảm giảm sự kích thích nên làm giảm tốc độ chuyển hóa, cơ thể “tiết kiệm” được từ 200-300 kcal mỗi ngày. Insulin trong máu tăng làm giảm đường máu gây tăng cảm giác đói và nhu cầu ăn vào. Người cai thuốc lá ăn uống nhiều hơn đó là hậu quả của việc tăng cường dự trữ mỡ trong cơ thể; giảm đường máu; ngoài ra còn có yếu tố liên quan về thời gian lúc ăn, thời điểm xuất hiện cảm giác đói sớm và xuất hiện cảm giác no lại muộn. Đồng thời khi cai thuốc lá, các đầu dây thần kinh vị giác, khứu giác sẽ được phục hồi; do đó người cai thuốc lá cảm thấy ăn ngon miệng hơn so với trước đây.
ThS.Phương nhấn mạnh nếu một người cai thuốc lá không tiết giảm ăn uống sẽ có thể dư thừa mỗi ngày từ 400-500 kcal (trong khi nhu cầu năng lượng bình thường mỗi ngày của một người trưởng thành chỉ từ 2.500-3.000 kcal). Hậu quả sau vài tuần cai thuốc lá, người cai thuốc lá sẽ dễ dàng tăng từ 2-3 kg cân nặng cơ thể.
Trao đổi về biện pháp gì để khống chế tăng cân do cai thuốc lá, ThS. Phương cho rằng sử dụng nicotin thay thế là thuốc hỗ trợ có hiệu quả chống tăng cân. Nicotin thay thế ở dưới dạng miếng dán hoặc kẹo nhai. Tuy nhiên, điều cần lưu ý là sử dụng nicotin thay thế cũng chỉ làm chậm thời gian tăng cân thôi. Sử dụng thuốc varenicillin có tác dụng kích thích đặc hiệu thụ thể nicotin vừa giúp cai thuốc lá vừa hạn chế tăng cân, đây là một loại thuốc khá hiệu quả trong cai thuốc lá.
ThS. Hồ Tá Phương nhấn mạnh người cai thuốc lá cần lưu ý chế độ ăn uống, ăn ít thức ăn ngọt, ít mỡ và muối; uống nhiều nước, ăn nhiều trái cây và thức ăn nhiều chất xơ để ngừa táo bón. Người cai thuốc lá cần tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày, chọn lựa các môn nâng cao sức bền như chạy bộ, bơi lội; ưu tiên những môn thể thao có tính đồng đội như đá bóng, đánh cầu lông…hơn là những môn chỉ tập một mình. Nếu trong những trường hợp tăng cân bệnh lý, rối loạn hành vi ăn uống, người cai thuốc lá cần đến tư vấn, khám bác sĩ chuyên khoa để có sự điều chỉnh phù hợp chế độ ăn và chế độ dùng thuốc và không dùng thuốc giúp cai thuốc lá đạt hiệu quả hơn.
Anh Huy