Thời tiết lạnh thất thường là điều kiện thuận lợi cho các bệnh đường hô hấp gia tăng nhất là ở trẻ nhỏ. Theo các bác sĩ chuyên khoa nhi, kháng sinh là thuốc để diệt vi khuẩn gây bệnh, tuy nhiên hiện nay có những bậc phụ huynh khi thấy con sốt, ho, chảy mũi hoặc theo lời mách bảo của bạn bè hoặc tự ý ra hiệu thuốc mua kháng sinh cho trẻ uống. Các bác sĩ lưu ý chỉ cho trẻ dùng kháng sinh khi có các bằng chứng cho thấy trẻ mắc bệnh do vi khuẩn gây nên.
Vì vậy, khi trẻ bị bệnh cần được bác sĩ khám thực tế, căn cứ các xét nghiệm để bác sĩ kê đơn. Ví dụ nếu trẻ viêm đường hô hấp do virut thì trẻ không cần sử dụng kháng sinh, vì nếu dùng cũng không hiệu quả. Một nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh đối với trẻ em là cần phải dùng đúng liều, đúng cách và lựa chọn kháng sinh an toàn, phải có đơn hướng dẫn của bác sĩ.
Trường hợp trẻ em mắc bệnh do vi khuẩn gây ra thường trẻ có các triệu chứng sốt cao, da xanh tái, mệt mỏi, ăn kém, không chịu chơi ngay cả khi đỡ sốt. Chúng ta có thể quan sát được các ổ nhiễm khuẩn gây sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ như mụn nhọt trên da, viêm cơ, áp xe cơ, viêm họng mủ, viêm tai có mủ. Đối với các bệnh do vi rút gây bội nhiễm thêm vi khuẩn như nhiễm trùng da sau khi mắc thủy đậu. Ngoài ra, các trường hợp viêm đường hô hấp, nhiễm trùng tiết niệu nếu có bằng chứng nhiễm vi khuẩn sẽ được chỉ định sử dụng kháng sinh. Các bác sĩ sẽ dựa vào lứa tuổi, vị trí nhiễm trùng để lựa chọn kháng sinh có độ đặc hiệu cao, không cần phải kết hợp nhiều loại kháng sinh. Vì vậy, các bậc cha mẹ khi mua thuốc cho trẻ không nên tự ý đổi loại kháng sinh (thành phần) mà nên mua thuốc đúng thành phần đã được bác sĩ kê đơn và sử dụng đúng theo đơn. Một lưu ý nếu lần sau trẻ ốm, không nên sử dụng lại đơn thuốc cũ vì có thể trẻ mắc bệnh do loại vi khuẩn khác, bệnh khác mặc dù có một số triệu chứng giống lần trước.
Đối với trẻ bị sốt do vi rút như viêm mũi họng cấp do vi rút, sốt vi rút, viêm tiểu phế quản do vi rút thường trẻ có biểu hiện sốt cao, ho, chảy nước mũi trong; có thể mệt mỏi khi sốt cao, khi được dùng thuốc hạ sốt trẻ đỡ sốt và tỉnh táo. Sốt do nhiễm vi rút thường cao nhất vào ngày thứ 2, thứ 3 sau đó nhiệt độ giảm dần; cơn sốt thưa dần, trẻ bình phục và xét nghiệm cho thấy các chỉ số cảnh báo nhiễm vi khuẩn đều thấp, những trường hợp này không nên dùng kháng sinh cho trẻ.
Một vấn đề cần lưu ý đối với trẻ nhỏ khi sử dụng kháng sinh dễ bị tiêu chảy do tác dụng phụ của kháng sinh. Trẻ bị tiêu chảy do kháng sinh thường có những biểu hiện khá giống với tiêu chảy do nhiễm khuẩn. Bé bị đau bụng, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, thậm chí còn nhiều hơn cả lúc chưa uống kháng sinh (có bé đi ngoài 15 - 20 lần một ngày). Tiêu chảy do kháng sinh gây phân lỏng lẫn nhầy mũi hoặc phân xanh, vàng lổn nhổn, có bọt, không thối hoặc phân sống, có lẫn thức ăn chưa tiêu, đôi khi lẫn máu, mũi. Mỗi lần đại tiện trẻ phải rặn và do tính chất axit của phân, vùng hậu môn của trẻ bị hăm đỏ. Tình trạng tiêu chảy do loạn khuẩn kéo dài sẽ dẫn đến rối loạn hấp thu và rối loạn chuyển hóa. Trẻ bị mất nước kèm theo rối loạn điện giải, sụt cân rất nhanh nếu không có biện pháp khắc phục kịp thời dễ dẫn đến suy dinh dưỡng.
Theo các bác sĩ, nếu tiêu chảy nhẹ và sức khỏe bé vẫn ổn định , hãy tiếp tục sử dụng kháng sinh điều trị bệnh theo chỉ dẫn của bác sĩ và chăm sóc bé tại nhà. Với trường hợp tiêu chảy nặng, cần phải dừng ngay loại kháng sinh có liên quan đến tiêu chảy. Cần đưa trẻ điều trị tại cơ sở y tế để bù đủ nước, điện giải, thăng bằng kiềm toan.
Việc chăm sóc bé bị tiêu chảy do kháng sinh cần lưu ý: thường xuyên cho bé uống nước, có thể thay thế nước lọc bằng dung dịch oresol pha đúng theo tỷ lệ. Không cho bé uống các đồ uống có ga vì những thứ này có thể làm tiêu chảy trầm trọng hơn. Cho bé ăn theo chế độ ăn bình thường, nhưng trong thực đơn của bé cần tránh một số loại thức ăn như: không cho bé ăn các loại đậu hạt vì thực phẩm này có thể sinh nhiều hơi ở ruột. Cũng không nên cho trẻ dùng thực phẩm nhiều gia vị. Cho trẻ bú hoặc uống sữa như bình thường, không nên cắt bớt lượng sữa cho trẻ ăn, rất dễ bị thiếu dinh dưỡng. Khi đã hết liệu trình kháng sinh, có thể cho trẻ dùng hỗ trợ thêm các men vi sinh chứa các loại vi khuẩn có lợi (có tác dụng cân bằng lại các chủng vi khuẩn đường ruột).
Như vậy, chúng ta chỉ dùng kháng sinh khi thật cần thiết và có chỉ định của bác sĩ. Cần nhớ rằng kháng sinh không có tác dụng nhiễm vi rút như cảm lạnh và cúm. Chúng ta cũng không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy vì thuốc có thể cản trở khả năng loại bỏ độc tố của cơ thể và gây biến chứng. Gia đình cần thông báo cho bác sĩ biết loại kháng sinh gây tác hại cho cơ thể trẻ được hướng dẫn thay thế bằng thuốc khác.
Anh Duy