Đối với trẻ em, nhất là trẻ dưới 3 tuổi có những dấu hiệu sau đây phải chú ý trẻ có bị còi xương hay không. Dấu chứng trẻ có thể bị còi xương là trẻ hay quấy khóc, ngủ không yên giấc, hay giật mình, ra nhiều mồ hôi khi ngủ. Trẻ rụng tóc vùng sau gáy tạo thành hình vành khăn.
Đối với các biểu hiện ở xương gồm thóp rộng, bờ thóp mềm, thóp lâu kín, có các bướu đỉnh, bướu trán (trán dô); đầu bẹp cá trê. Đối với các trường hợp còi xương nặng có di chứng là chuỗi hạt sườn, dô ức gà, vòng cổ chân, cổ tay, chân cong hình chữ X, chữ O. Trẻ còi xương răng mọc chậm, trương lực cơ nhẽo, táo bón. Trẻ chậm biết lẫy, biết bò, đi, đứng … Trong trường hợp còi xương cấp tính, trẻ có thể bị co giật do hạ canxi máu.
Những trẻ có nguy cơ bị còi xương là trẻ sinh non, đẻ sinh đôi; trẻ được nuôi bằng sữa bò, trẻ quá bụ bẩm, trẻ sinh vào mùa đông. Các chuyên gia dinh dưỡng lưu ý phân biệt còi xương và còi cọc; trẻ suy dinh dưỡng còi cọc có số đo về cân nặng và chiều cao đều thấp hơn trẻ bình thường, cũng có thể trẻ có kèm còi xương hay không. Đối với bệnh còi xương có thể gặp cả đối với trẻ bụ bẩm, do nhu cầu canxi, phospho cao hơn trẻ bình thường.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, để phòng bệnh còi xương, khi có thai các bà mẹ nên nghỉ ngơi, làm việc hợp lý tránh bị đẻ non, có thể uống vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ. Sau khi đẻ, cả mẹ và con không nên ở trong phòng tối và kín, phòng ở phải thoáng mát và đầy đủ ánh sáng. Sau khi sinh 2 tuần cho trẻ tắm nắng 15 phút/ngày vào buổi sáng trước 8 giờ. Trẻ có thể uống vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ, nhất là về mùa đông. Khi trẻ ăn bổ sung cần cho trẻ ăn các loại thực phẩm chứa nhiều canxi như sữa, trứng, tôm, cua, cá, rau xanh và dầu mỡ. Sỡ dĩ trẻ cần tắm nắng sớm do dưới da có các tiền vitamin D, dưới tác dụng của tia tử ngoại ánh nắng mặt trời các tiền vitamin này sẽ bị hoạt hóa chuyển thành vitamin D. Vitamin D có tác dụng điều hòa chuyển hóa và hấp thu canxi, phospho, cần nhớ ánh nắng mặt trời phải được chiếu trực tiếp trên da mới có tác dụng, còn qua lần vải sẽ còn ít tác dụng.
Khi trẻ bị viêm phổi, tiêu chảy cần tăng liều uống vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ. Trẻ có thể uống các chế phẩm có canxi như canxi B1, B2, B6; trẻ lớn có thể ăn cốm canxi. Cho trẻ bú mẹ, khi ăn dặm cần nhiều loại thực phẩm chứa nhiều canxi, sữa, cua, tôm, cá; cho dầu mỡ vào bữa ăn hàng ngày, vì vitamin D là loại tan trong dầu; nếu chế độ ăn thiếu mỡ sẽ không hấp thu được vitamin D nên trẻ bị còi xương.
Chúng ta biết rằng, còi xương là một bệnh toàn thân, xảy ra trên một cơ thể mà hệ xương còn trong giai đoạn phát triển mạnh, cụ thể đối với trẻ dưới 2 tuổi, phát triển mạnh, xương dài ra nhanh, nhu cầu về canxi và phospho cao, nên khi thiếu xương sẽ bị loãng. Thức ăn thường có ít vitamin D; trong sữa mẹ có 50 đơn vị/lít; trong sữa bò có 10 đơn vị/lít. Chỉ có thức ăn giàu vitamin D là dầu gan cá, trứng. Vì vậy trẻ thiếu sữa mẹ, ăn nhiều bột cũng làm cản trở hấp thu canxi, phospho.
Phòng bệnh còi xương cần chú ý khi bà mẹ đang mang thai, nhất là 3 tháng cuối thai kỳ. Trong 3 tháng cuối thai kỳ, cho mẹ uống mỗi ngày 1000 đơn vị vitamin D hoặc uống một liều duy nhất 100.000 đơn vị nếu người mẹ không có điều kiện tiếp xúc ánh nắng mặt trời. Trẻ cần được bú sữa mẹ hoàn toàn; khi bắt đầu ăn bổ sung phải đảm bảo đầy đủ chất đạm, mỡ, đường, vitamin và muối khoáng. Khi mẹ cai sữa cần đảm bảo mỗi ngày từ 200-400 ml sữa cho trẻ. Các bác sĩ lưu ý, đối với trẻ có nguy cơ bị còi xương, nhưng đẻ ra có thóp trước nhỏ hoặc thóp liền trước 8 tháng tuổi thì không được dùng vitamin D; nếu cho vitamin D đối với trẻ, thóp sẽ liền quá sớm, gây ảnh hưởng đến sự phát triển của não.
Vào ngày 1-2/6/2018, ngành Y tế sẽ triển khai chiến dịch bổ sung vitamin A liều cao đợt 1 của năm. Các Trạm y tế xã, phường, thị trấn tổ chức các hoạt động truyền thông, nhận viên nang vitamin A tại Trạm y tế, lập danh sách đối tượng trẻ em từ 6-36 tháng tuổi, trẻ có nguy cơ cao như bị suy dinh dưỡng nặng, tiêu chảy kéo dài, viêm đường hô hấp, mắc bệnh sởi; lập danh sách bà mẹ sinh con trong vòng 1 tháng; gửi giấy mời bà mẹ có con trong độ tuổi uống vitamin A đến các điểm uống; bố trí cán bộ y tế tại điểm uống để trực tiếp cho trẻ uống vitamin A đảm bảo an toàn và đúng liều quy định.
Hoa Phượng