U màng não là u phát triển từ tế bào màng nhện, tỷ lệ ác tính thấp, u phát triển chậm, ít xâm lấn vào các nhu mô não.
Vừa qua, tác giả nghiên cứu Nguyễn Xuân Phương cùng cộng sự Bệnh viện 103, Học viện quân y thực hiện và báo cáo nghiên cứu “Đánh giá kết quả vi phẫu thuật có định vị thần kinh đối với 62 trường hợp u màng não liềm đại não”. Phương pháp đánh giá phẫu thuật lấy u theo phân loại của Simpson, độ 1 cắt hết u và phần màng não xâm lấn, độ 2 cắt hết u và đốt điện phần màng não gốc u, độ 3 cắt hết u và không đốt điện phần màng não gốc u; độ 4 cắt gần hết gốc u và độ 5 chỉ sinh thiết hoặc làm giảm ép. Đánh giá thể trạng bệnh nhân sau mổ nếu bình thường không có dấu hiệu bệnh lý đạt 100 điểm; có triệu chứng kín đáo, hoạt động sinh hoạt bình thường đạt 90 điểm; xuất hiện lại triệu chứng, nhưng vẫn cố gắng làm được việc đạt 80 điểm; không làm được việc nhưng còn khả năng tự sinh hoạt bản thân đạt 70 điểm.
Bs Phương báo cáo, trong 62 trường hợp can thiệp nghiên cứu, nữ/nam là 3,7/1 điều này ủng hộ giả thuyết hormon gây kích thích phát triển u màng não; khi nồng độ progesterone huyết thanh tăng lên trong khi có thai hoặc giai đoạn hoàng thể của chu kỳ kinh nguyệt, thụ thể progesterone làm tăng kích thước u màng não bằng cách tăng cường máu, tăng lượng dịch trong và ngoài khối u, gây nên tăng sinh và phát triển khối u. Vì vậy trong điều trị có thể dùng biện pháp kích tố để điều trị u màng não. Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 53,1; phản ánh tính chất u màng não là âm thầm, nhiều năm, triệu chứng không rõ ràng, chỉ rõ khi u đã quá to. Về triệu chứng lâm sàng, hội chứng tăng áp lực nội sọ với biểu hiện đau đầu, buồn nôn và nôn là triệu chứng hay gặp nhất, đau lan tỏa, âm ỉ và liên tục, buổi sáng đau nhiều hơn. Đối với u màng não liềm đại não đau đầu không phải là triệu chứng thường gặp. Động kinh là triệu chứng hay gặp trong u màng não liềm đại não, do u chèn ép trực tiếp vào màng não gây kích thích vỏ não hoặc có thể do nguyên nhân tăng áp lực nội sọ. Nếu u ở vị trí 1/3 trước có rối loạn tâm thần kinh, do ảnh hưởng chức năng tư duy, cảm xúc. Nếu u ở vị trí 1/3 giữa gây tình trạng rối loạn vận động, hoặc có thể gây liệt. Trong đó u phát triển 2 bán cầu thường gây liệt 2 chi dưới, u phát triển một bên bán cầu hay gây liệt nửa người hoặc chi dưới bên đối diện.
Bs Phương cho biết, nếu u phát triển 02 bên bán cầu sẽ mổ lấy u và cắt cả liềm đại não vùng u, còn u một bên bán cầu phần lớn lấy u và đốt màng não vùng liềm u xâm lấn. U màng não liềm đại não vị trí ở sâu, gặp nhiều khó khăn để phẫu thuật, nhất là vị trí 1/3 giữa và 1/3 sau vì có nhiều cấu trúc quan trọng như xoang tĩnh mạch, hội lưu tĩnh mạch và các động mạch cũng như trong khu thị giác, vận động, cảm giác. Nếu u to hơn có thẻ xâm lấn vùng thể trai, hệ thống não thất. Với sự hỗ trợ định vị thần kinh trong mổ và dụng cụ vi phẫu thuật lấy triệt để u đã đạt kết quả tốt, không có bệnh nhân nào chỉ phải làm giải áp và sinh thiết u. Đối với kết quả giải phẫu bệnh, gặp thể xơ chiếm 32,2%, tiếp theo là thể chuyển tiếp, thể biểu mô cũng hay gặp. Kết quả điều trị tốt trong nghiên cứu đạt 83,8% do có ứng dụng kính và dụng cụ vi phẫu thuật, dao cắt siêu âm, hệ thống định vị thần kinh trong mổ giúp các yếu tố nguy cơ gây tổn thương mạch máu, phù não, rút ngắn thời gian phẫu thuật.
U màng não là u phát triển từ tế bào màng nhện, phần lớn là lành tính. U màng não vùng liềm đại não là u nằm sâu liên quan đến nhiều vùng thần kinh chức năng quan trọng như xoang tĩnh mạch dọc trên, dọc dưới và các tĩnh mạch lớn ở vỏ não đổ về xoang này. Bs Phương lưu ý, u màng não liềm đại não ở 1/3 giữa liên quan tới vùng vận động và cảm giác vì vậy việc phẫu thuật lấy bỏ hoàn toàn u không để lại di chứng vẫn là một khó khăn đối với phẫu thuật viên.
Khối u bắt nguồn từ các tế bào mũ trong màng nhện, là lớp màng mỏng như mạng nhện phủ lên nhu mô não và tủy sống. Các lớp màng não gồm màng nhện, màng mầm và màng cứng. Nguyên nhân u màng não chưa được biết rõ ràng, có một số yếu tố nguy cơ là do phơi nhiễm, tiếp xúc với phóng xạ ion hóa liều cao; bệnh Neurofibromatosis tuýp 2 còn gọi là bệnh đa u sợi thần kinh. Nếu khối u ở liềm não gây suy giảm chức năng lập luận, ghi nhớ, khi u nằm gần đường giữa bệnh nhân có thể yếu chi dưới, dị cảm tê bì hoặc co giật. U màng não xảy ra nhiều ở nữ giới có mối liên quan u màng não với ung thư vú, có mối liên quan giữa thai kỳ, chu kỳ kinh nguyệt với sự phát triển của u./.
Hữu Cao