Cholesterol là chất béo có ở màng tế bào của tất cả các mô tổ chức trong cơ thể và được vận hành trong huyết tương của con người.
Bình thường cholesterol máu dưới 5,2mmol/l. Cholesterol gồm HDL-C (cholesterol có tỷ trọng cao) và LDL-C (cholesterol có tỷ trọng thấp). HDL-C là loại cholesterol tốt, bảo vệ thành mạch máu, còn LDL-C là loại cholesterol xấu, làm xơ vữa thành động mạch dẫn đến hẹp lòng động mạch gây tăng huyết áp, đột quỵ, tai biến mạch máu não, thiểu năng mạch vành. Bình thường LDL-C < 3,4mmol/l. LDL-C là yếu tố nguy cơ độc lập của xơ vữa động mạch và thường được xem là mục tiêu để đánh giá rối loạn chuyển hóa lipit và điều trị.
Riêng đối với bệnh nhân có bệnh thận mạn, nồng độ LDL-C có thể thay đổi do tình trạng kém dinh dưỡng, mất năng lượng, hiện tượng viêm. Bệnh nhân mắc bệnh thận mạn lọc thận có LDL-C và cholesterol toàn phần thật thấp hay thật cao đều có nguy cơ tử vong cao. Vì vậy việc điều trị rối loạn chuyển hóa lipit ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn nhắm đến mục đích giảm tử vong và nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch. Đồng thời việc theo dõi nồng độ LDL-C để đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh. Còn trong đánh giá ban đầu bệnh nhân có bệnh thận mạn bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm đo cholesterol, LDL-C, HDL-C và triglyceride. Các rối loạn lipit máu thường gặp ở bệnh nhân bệnh thận mạn khá giống với bệnh nhân đái tháo đường với tăng triglyceride, giảm HDL-C và LDL-C có thể tăng hoặc không tăng tùy theo giai đoạn của bệnh thận mạn, tình trạng viêm và dinh dưỡng.
Điều trị rối loạn lipit máu ở bệnh nhân đái tháo đường được dựa trên khuyến cáo của Hiệp hội đái tháo đường Mỹ và KIDIGO trên nguyên tắc mục tiêu LDL < 100 mg/dL; hoặc LDL < 70 mg/Dl. Hiệp hội đái tháo đường Mỹ khuyến cáo điều trị bằng statin hoặc statin/ezetimibe để phòng ngừa các biến cố tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường có bệnh thận bao gồm cả bệnh nhân đã ghép thận. Không dùng statin ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 đang điều trị lọc thận, không có một chỉ định tim mạch đặc biệt nào.
Statin là nhóm thuốc điều trị rối loạn chuyển hóa lipit, tháng 7/2015 vừa qua một nghiên cứu trên tạp chí Pharmaceutical Journal đưa ra đề nghị nên sử dụng statin để ngăn ngừa các bệnh tim mạch tiên phát. Nghiên cứu cho thấy việc chỉ định sử dụng statin giúp hạ tỷ lệ của bệnh tim mạch trong vòng 10 năm ở mức 7,5%. Tổ chức Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe của Mỹ hướng dẫn ngưỡng bắt đầu sử dụng statin ở mức thấp hơn liều do Viện chăm sóc sức khỏe quốc gia của Anh đưa ra, nhằm giảm các nguy cơ tác dụng phụ gặp phải khi sử dụng statin. Hiện nay trường Đại học Y khoa Hoàng gia Anh, Viện nghiên cứu điều chỉnh sản phẩm thuốc và chăm sóc sức khỏe đang rà soát lại để hướng dẫn sử dụng statin sao cho an toàn.
Bệnh thận mạn được chẩn đoán dựa vào một trong hai tiêu chuẩn:
-     Dựa vào bằng chứng của tổn thương về cấu trúc và chức năng thận biểu hiện qua sinh thiết thận, qua xét nghiệm máu hoặc nước tiểu hoặc xét nghiệm hình ảnh.
- Độ lọc cầu thận giảm dưới 60ml/ph/1,73m2 da kéo dài từ 3 tháng trở lên, kèm hoặc không kèm bằng chứng của tổn thương thận.
Bệnh thận mạn là do thận bị tổn thương vì bệnh viêm cầu thận, bệnh ống thận mô kẽ do thuốc. Thận khi bị giảm số nephron sẽ tăng sinh phì đại các nephron còn lại, giai đoạn đầu hoạt động bù trừ này có lợi nhưng khi lâu dần, hiện tượng tăng lọc cầu thận này gây tổn thương và mất dần chức năng thận, gây tổn thương cầu thận, tổn thương tế bào nội mô, bong tróc tế bào ngoại bì, xơ hóa cầu thận khu trú từng vùng. Với sự tăng áp lực tại cầu thận, tăng sản xuất NH3 tại các nephron làm tăng tổn thương ống thận, gây xơ hóa ống thận và mô kẽ. Theo Hội thận học Mỹ, bệnh thận mạn được phân thành 5 giai đoạn dựa vào độ lọc cầu thận hoặc bằng độ thanh lọc creatinin. Với vòng xoắn bệnh lý như mô tả trên, ngày càng mất thêm nephron và làm bệnh thận tiến triển và dần dần suy thận mạn giai đoạn cuối. Y học cũng thấy rằng việc dùng các thuốc ức chế men chuyển, thuốc ức chế thụ thể angiotensin II có hiệu quả can thiệp vào cơ chế sự phì đại bù trừ hoạt động của những nephron làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn.
Suy thận mạn là một gánh nặng của nhiều nước trên thế giới, bệnh nhân sẽ tử vong khi vào suy thận mạn giai đoạn cuối. Hiện nay trên thế giới có khoảng 1,5 triệu người suy thận mạn giai đoạn cuối có nhu cầu điều trị thay thế bằng thận nhân tạo, thẩm phân phúc mạc và ghép thận. Tại các nước nghèo, chỉ có 10-20% bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối được điều trị thay thế thận./.
Hồng Sơn