Tại Hội nghị Khoa học Bệnh viện Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng 2015 được tổ chức vào tháng 10/2015, ThS. Đoàn Quốc Hùng – Bệnh viện Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Khánh Hòa báo cáo nghiên cứu “Tìm hiểu huyết áp chưa phù hợp ở bệnh nhân suy thận mạn”.
Theo ThS. Hùng, đây là nghiên cứu cắt ngang mô tả, được thực hiện trên 62 trường hợp suy thận mạn bao gồm có tiền sử phù, creatinin máu cao, mức lọc cầu thận giảm, thiếu máu, protein niệu dương tính. Kết quả nghiên cứu cho thấy đối tượng nghiên cứu là nam giới có 34 trường hợp, nữ giới 28 trường hợp, tuổi trung bình là 64,1, người nhỏ tuổi nhất là 45, cao nhất 88 tuổi. Về mức độ suy thận ở độ 1, độ 2 chiếm 90,3%; không có trường hợp nào suy thận giai đoạn cuối. Trong số 62 đối tượng nghiên cứu đã phát hiện cao huyết áp (HA) bằng phương pháp thông thường khi vào viện là 54 trường hợp (87%). Có 8 trường hợp khi vào viện với suy thận độ 1 và độ 2 chưa được phát hiện tình trạng tăng huyết áp (THA). Qua theo dõi các trường hợp này bằng phương pháp Holter chỉ có 3 trường hợp chưa xác nhận THA thật sự. Theo tác giả nghiên cứu việc theo dõi HA bằng phương pháp thông thường đã bỏ sót các trường hợp THA ở bệnh nhân suy thận là 8%. Trong khi THA và bệnh thận mạn về bản chất có mối quan hệ qua lại; THA không được kiểm soát là một yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh thận mạn và làm tăng tốc độ tiến triển bệnh. Trong khi đó, bệnh thận kéo dài làm trầm trọng thêm tình trạng THA không được kiểm soát do làm giãn nở thể tích mạch máu và tăng sức cản của mạch toàn thân.
Đánh giá tính phù hợp HA bằng phương pháp Holter theo độ suy thận, kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có HA phù hợp là 70,4%. Như vậy có gần 30% bệnh nhân HA chưa phù hợp ở các mức độ suy thận khác nhau, như vậy trước đó các bệnh nhân này qua điều trị vẫn chưa thật sự đạt được HA mục tiêu. Theo tác giả nghiên cứu điều này rất đáng quan tâm vì sự tàn phá của HA vẫn âm thầm kéo dài mà cả bệnh nhân lẫn thầy thuốc không hề hay biết. Điều này chỉ ra với việc theo dõi HA thông thường như hiện nay không thể quản lý được bản chất HA toàn diện, nhất là vào ban đêm hoặc những lúc bệnh nhân đang làm việc hoặc bệnh nhân ngoại trú. Một phát hiện nữa của nghiên cứu là tính tương quan giữa các giai đoạn suy thận với tỷ lệ HA chưa phù hợp được thể hiện tính tương đồng, độ suy thận càng cao thì tỷ lệ HA chưa phù hợp càng cao, tỷ lệ HA chưa phù hợp tăng dần theo độ suy thận từ 18,8% lên 33,3% và 83,3%.
Đánh giá HA tổng hợp toàn mẫu bằng phương pháp Holter, HA chưa phù hợp chiếm tỷ lệ 33,9%. Tác giả lý giải thận vừa là nạn nhân vừa là nguyên nhân của THA. Liên quan giữa THA và bệnh lý thận tạo nên vòng xoắn bệnh lý, mục tiêu điều trị hy vọng bẽ gãy vòng xoắn này bằng cách điều trị THA sớm và hiệu quả. Có khoảng 50% bệnh nhân THA thứ phát có nguyên nhân là do bệnh của thận.
Tác giả nghiên cứu đã có kết luận là tầm soát HA chưa phù hợp ở bệnh nhân suy thận mạn còn cao, cụ thể có 8% bệnh nhân chưa được phát hiện cao HA để được điều trị, có gần 30% bệnh nhân đã được phát hiện cao HA nhưng điều trị chưa đạt HA mục tiêu. Tỷ lệ toàn bộ bệnh nhân chưa có HA phù hợp gần 44%; mức độ HA chưa phù hợp tăng dần với các giai đoạn của suy thận.
Tác giả nghiên cứu kiến nghị tất cả bệnh nhân suy thận cần được theo dõi HA một cách kỹ lưỡng, tránh bỏ sót THA làm nguy cơ tiến triển nhanh đến suy thận giai đoạn cuối, tốt nhất là theo dõi HA bằng Holter HA, giúp phát hiện những thay đổi nhịp HA ngày đêm ở những bệnh nhân này cũng như đánh giá kết quả điều trị xác định bệnh nhân đã đạt được HA mục tiêu hay chưa.
Chúng ta biết rằng, suy thận mạn là bệnh mạn tính, là kẻ giết người thầm lặng. Suy thận mạn tiến triển qua nhiều giai đoạn trong một thời gian dài, nó ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Suy thận mạn là hậu quả của quá trình suy giảm số lượng và chức năng của nephron, làm giảm từ từ mức lọc cầu thận dẫn đến suy giảm chức năng thận. Khi thận bị tổn thương, lượng máu đến thận giảm, nó có tác dụng kích thích tổ chức cạnh cầu thận bài tiết ra hormon renin. Renin máu tăng cao tác động đến angiotensinogen biến đổi thành angiotensin I đến phổi biến thành angiotensin II làm co mạch máu gây ra THA. Như vậy biến chứng của suy thận mạn là làm THA, gây phá hủy bộ lọc ở cầu thận, dẫn đến thận không thể loại bỏ những chất cặn bã độc hại, dư thừa ra ngoài. Nước ứ thừa trong hệ mạch máu ngày một nhiều làm HA lại tăng cao hơn. Như vậy việc kiểm soát đầy đủ HA ở mức mục tiêu cho phép là rất cần thiết, góp phần cắt đứt vòng xoáy bệnh lý, kìm hãm tốc độ tổn thương thận, phòng tránh bệnh tim mạch, thần kinh bởi THA.
Một thống kê của Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội năm 2010, Việt Nam có khoảng 6 triệu người bị suy thận mạn, các Bệnh viện trung tâm lớn toàn quốc đều quá tải bệnh nhân bị suy thận mạn có THA và suy tim để điều trị lọc máu chu kỳ. Nếu chỉ kiểm tra HA cho bệnh nhân suy thận vài lần trong ngày bằng phương pháp thông thường có thể bỏ sót nhiều trường hợp THA ẩn giấu nhất là giai đoạn đầu của suy thận; làm cho việc điều trị không đúng mức và thận ngấm ngầm bị tàn phá bởi tình trạng THA. Theo dõi HA Holter là tiêu chuẩn vàng giúp thầy thuốc quản lý, điều trị tiên lượng và dự phòng các biến chứng cho người bệnh.
Tường Huân