Bệnh bại liệt (poliomyelitis) là một bệnh nhiễm vi rút cấp tính lây truyền theo đường tiêu hóa do vi rút Polio gây nên, có thể lan truyền thành dịch.
Vi rút Polio sau khi vào cơ thể sẽ đến hạch bạch huyết, xâm nhập hệ thống thần kinh trung ương gây tổn thương các tế bào sừng trước tủy sống và tế bào thần kinh vận động của vỏ não. Thể liệt mềm cấp điển hình biểu hiện các triệu chứng sốt, chán ăn, nhức đầu, buồn nôn, đau cơ các chi, gáy và lưng, dần dần mất vận động dẫn đến liệt không đối xứng, liệt ở chi, không hồi phục làm người bệnh khó vận động hoặc mất vận động. Mức độ liệt tối đa là liệt tủy sống, liệt hành tủy dẫn đến suy hô hấp và tử vong.
Vi rút bại liệt thuộc vi rút đường ruột (Enterovirus) thuộc họ Picornaviridae. Vi rút có 3 týp, týp 1 có tên là Brunhilde gây bệnh chiếm 90%, týp 2 có tên là Lansing, týp 3 có tên là Leon. Vi rút bại liệt sống dai ở môi trường bên ngoài. Trong phân chúng sống được vài ba tháng ở nhiệt độ 0-4 độ C. Trong nước ở nhiệt độ thường chúng sống được 2 tuần. Vi rút bại liệt bị tiêu diệt ở nhiệt độ 56 độ C sau 30 phút và bị tiêu diệt bởi thuốc tím KMnO4, liều Clo thường dùng để diệt khuẩn nước không tiêu diệt được vi rút bại liệt.
Từ năm 1962, Việt Nam đã sản xuất thành công vắc xin bại liệt sống giảm độc lực Sabin (OPV). Nhờ kiên trì mở rộng Chương trình tiêm chủng mở rộng, gần 100% trẻ em được uống vắc xin bại liệt nên đến năm 2000 Tổ chức Y tế thế giới tuyên bố Việt Nam thành công trong khống chế bệnh bại liệt trên toàn quốc.
Trong năm 2015, trên thế giới đã ghi nhận 57 trường hợp nhiễm virut bại liệt hoang dại và 20 trường hợp bại liệt có nguồn gốc vắc-xin. Tại một số quốc gia Nam Á vẫn còn lưu hành bại liệt hoang dại như Afgahanistan đã có 16 trường hợp, Pakistan có 43 trường hợp trong đó có 2 trường hợp bệnh bại liệt có nguồn gốc vắc-xin.
Đặc biệt, trong năm nay cũng đã ghi nhận một số trường hợp mắc bệnh bại liệt ở quốc gia trong khu vực. Tất cả các ca bệnh đều được phát hiện tại những nơi có tỷ lệ uống vắc-xin bại liệt thấp trong nhiều năm qua với chỉ từ 40% đến 66% trẻ được uống 3 liều vắc-xin phòng bại liệt (OPV).
Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt nhưng chúng ta không được chủ quan trong bối cảnh căn bệnh nguy hiểm này chưa được thanh toán trên quy mô toàn cầu.
Theo TS. Dương Thị Hồng - Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, việc duy trì miễn dịch cộng đồng với tỷ lệ uống vắc-xin bại liệt cao trên 95% là hết sức quan trọng trong phòng ngừa lây truyền virut bại liệt. Để làm được điều đó, cùng với việc duy trì tỷ lệ uống đủ 3 liều vắc-xin bại liệt cho trẻ dưới 1 tuổi đạt tỷ lệ trên 95%, các địa phương có tỉ lệ tiêm chủng thấp đặc biệt vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa cần phải tổ chức uống bổ sung vắc-xin phòng bại liệt cho các đối tượng còn bỏ sót hoặc hoãn tiêm, nỗ lực để đảm bảo tất cả trẻ em dưới 5 tuổi đều được uống vắc -xin phòng bệnh bại liệt.
Dự kiến trong năm 2016, vắc-xin phòng bại liệt bất hoạt đường tiêm (IPV) sẽ được triển khai trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng song song với việc duy trì 3 liều vắc-xin bại liệt uống (OPV) nhằm tăng cường hơn nữa miễn dịch cho cộng đồng. Đây là những bước đi cần thiết để bảo vệ thành quả thanh toán bại liệt mà chúng ta đã đạt được, tiến tới mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt trên toàn thế giới.
Nghi Anh