Tỉnh Khánh Hòa phát hiện trường hợp nhiễm HIV đầu tiên vào tháng 4/1993. Tính đến ngày 30/6/2015 toàn tỉnh ghi nhận được 3.273 trường hợp nhiễm HIV; số người nhiễm HIV quản lý được là 1863; số trường hợp nhiễm HIV hiện còn sống là 765; số bệnh nhân HIV/AIDS hiện đang điều trị ARV là 581 người. Tỷ lệ người nhiễm HIV điều trị ARV chiếm gần 76%. Toàn tỉnh Khánh Hòa có 8/9 huyện, thị, thành phố, 119/140 xã/phường có người nhiễm HIV. Tỷ lệ mắc HIV/100.000 dân là 150.
Đối với chiều hướng nhiễm HIV của các nhóm có hành vi nguy cơ cao, tỷ lệ nhiễm HIV của nhóm nghiện chích ma túy đạt đỉnh cao vào năm 1998 với 89%; năm 2003 là 47%; năm 2008 là 23% và hiện nay là 5,3%. Nhóm phụ nữ mại dâm năm 1998 tỷ lệ nhiễm HIV là 0,53%; năm 2000 đạt đỉnh 5,79%; năm 2004 là 5,62%; năm 2009 là 4%, hiện nay là 1,5%. Nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới năm 2009 tỷ lệ nhiễm HIV là 1,75%; năm 2011 giảm còn 1%, năm 2013 tăng lên gấp đôi là 2%; hiện nay là 2,67%.
Ths Trần Thị Kim Dung – Phó GĐ Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa nhận định chung về tình hình dịch HIV/AIDS của tỉnh Khánh Hòa là hình thái lây nhiễm HIV còn tập trung; tỷ lệ nhiễm HIV cao ở nhóm nghiện chích ma túy (6%); nhóm phụ nữ bán dâm (2%) và nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (3%). Với sự vào cuộc tích cực của các cấp chính quyền, tăng cường các hoạt động truyền thông, chương trình giảm tác hại, triển khai đồng bộ các dịch vụ phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa đã hạn chế được tốc độ lây nhiễm HIV. Tuy nhiên tỉnh Khánh Hòa vẫn còn nhiều yếu tố nguy cơ làm bùng phát dịch như số người nghiện chích ma túy mới tiếp tục tăng; tình trạng mua bán dâm khó kiểm soát, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới còn khó tiếp cận; hiện đường lây nhiễm HIV xu hướng chuyển sang đường tình dục, số nhiễm mới HIV ở nữ giới, phụ nữ mang thai, vợ, chồng, bạn tình, con người nhiễm đang tăng lên, xu hướng dịch HIV lan rộng về địa bàn và nhóm đối tượng … nếu các biện pháp can thiệp dự phòng HIV kém hiệu quả.
Đối với kết quả thực hiện các dự án phòng chống HIV/AIDS thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, về công tác truyền thông thay đổi hành vi các chỉ tiêu về đào tạo nhân lực; tỷ lệ truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng; tỷ lệ các xã phường hoạt động truyền thông đều đạt hơn 50% so với kế hoạch đề ra. Các Sở, ban ngành, đơn vị tại địa phương đã tổ chức các hoạt động truyền thông phòng chống HIV/AIDS nhiều hơn, nội dung đa dạng, chất lượng, tiết kiệm chi phí.
Hoạt động được đẩy mạnh là truyền thông qua bản tin điện tử, nói chuyện chuyên đề, sân khấu hóa các hoạt động truyền thông thay đổi hành vi. Đối với mạng lưới tiếp cận viên đồng đẳng toàn tỉnh đã cấp thẻ cho 96 người. Độ bao phủ hoạt động trên địa bàn đạt 70%. Hoạt động giám sát dịch được thực hiện gần 10.000 mẫu giám sát HIV; giám sát trọng điểm 500 mẫu; giám sát bệnh lây truyền qua đường tình dục 950 mẫu; hoạt động chương trình can thiệp giảm tác hại đạt hơn 76% người nghiện chích ma túy được sử dụng bơm kim tiêm sạch; 80% người bán dâm sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục; có 250 người được điều trị Methadone. Phần lớn bệnh nhân tuân thủ điều trị tốt, kết quả xét nghiệm nước tiểu đều âm tính, một số đã tìm được việc làm, cuộc sống ổn định.
Kết quả xét nghiệm tư vấn tự nguyện được 7.269 trường hợp, số trường hợp dương tính HIV là 55 trường hợp (0,76%). Số bệnh nhân người lớn được điều trị ARV hiện nay là 553 người; số trẻ em được điều trị ARV là 28 em; số phụ nữ mang thai có HIV dương tính được điều trị dự phòng lây truyền từ mẹ sang con đạt 10/10 trường hợp; số người nhiễm HIV mắc lao được điều trị đồng thời lao và HIV là 10/10 trường hợp. Năm 2015, Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tiếp tục triển khai chuyển giao bệnh nhân HIV/AIDS về nhận thuốc ARV tại tuyến huyện, xã. Hiện nay có 6/8 huyện, thị, thành phố tiếp nhận bệnh nhân, thành phố Nha Trang có 99 bệnh nhân; Diên Khánh có 19 bệnh nhân; Cam Lâm có 3 bệnh nhân; Vạn Ninh có 5 bệnh nhân.
Theo Ths Kim Dung, mục tiêu 90 – 90 – 90 là 90% biết tình trạng nhiễm HIV của mình; 90% người nhiễm HIV được điều trị ARV; 90% người điều trị ARV duy trì tải lượng HIV thấp. Thực tế độ bao phủ của Việt Nam vào năm 2014 là 56% người nhiễm HIV biết tình trạng nhiễm HIV của mình; 36% người nhiễm HIV được điều trị ARV liên tục. Để đạt được mục tiêu đề ra 90 – 90 – 90; chương trình phòng chống HIV/AIDS cần thực hiện nhiều ưu tiên với sự nỗ lực lớn. Cụ thể đó là mở rộng mức độ cao nhất của chương trình can thiệp giảm hại về cung cấp bao cao su, bơm kim tiêm và chỉ tiêu thực hiện điều trị Methadone Chính phủ giao cho từng địa phương. Ưu tiên 2 là tăng cường mở rộng dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV, tăng tỷ lệ xét nghiệm HIV ở các nhóm có nguy cơ cao; đưa xét nghiệm HIV về y tế cơ sở; triển khai phương pháp xét nghiệm HIV nhanh; đầu tư mở rộng các phòng xét nghiệm kiểm định HIV. Ưu tiên 3 là mở rộng nâng cao chất lượng điều trị ARV, đảm bảo tải lượng virut thấp; điều trị ngay đối với các nhóm có hành vi nguy cơ cao, phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 5 tuổi và miền núi, vùng sâu, vùng xa. Mở rộng điều trị ARV tại các cơ sở giam giữ; lồng ghép điều trị ARV vào hệ thống y tế; mở rộng và đưa xét nghiệm tải lượng virut vào thường quy. Ưu tiên 4 là tập trung nguồn lực vào các nhóm nguy cơ cao, các địa bàn huyện, xã trọng điểm. Ưu tiên 5 là đảm bảo cung cấp thuốc ARV và Methadone, xây dựng chuỗi cung ứng: xác định nhu cầu, mua sắm, đấu thầu, bảo quản, phân phát, quản lý sử dụng. Ưu tiên 6 là tăng cường lồng ghép phân cấp các dịch vụ về HIV vào hệ thống y tế, vào các chương trình phòng chống lao, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, phân cấp dịch vụ xét nghiệm, điều trị ARV, Methadone về y tế cơ sở. Ưu tiên 7 là đảm bảo tài chính bền vững, càng đầu tư sớm càng rẻ tiền, càng hiệu quả, mang lại lợi ích lớn về sức khỏe, an ninh trật tự và phát triển kinh tế xã hội.
Minh Tâm