Ung thư là một nhóm bệnh trên một trăm loại có chung vài đặc tính cơ bản quan trọng. Mọi loại ung thư đều liên quan đến các tế bào của cơ thể, do sự tăng trưởng quá đà và sự lan tràn của các tế bào không bình thường.
Theo Gs.Ts Nguyễn Chấn Hùng - chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, các tế bào ung thư phát sinh từ sự hư hại của phân tử AND, do phơi trải với cái gì đó trong môi trường sống ví dụ khói thuốc lá, rượu, các virut, ánh nắng…Đối với ung thư xuất phát từ thay đổi hoặc hư hại trong gen, là đột biến gen. Có những đột biến không gây xáo trộn nhưng có những đột biến gen khác có thể gây rối rắm. Theo Bert Vogelstein ung thư đại tràng là kết quả tiếp nối của các đột biến trong các oncogen và các gen đè nén bướu.
Năm 1976 Michael Bishop và Harold Varmus khám phá các oncogen (giải Nobel 1989). Các gen này cho các tín hiệu phân bào. Các oncogen kích hoạt một tế bào phân đôi quá đà, dẫn tới ung thư. Còn đối với các gen đè nén bướu (tumor suppessor genes) bảo vệ chống lại ung thư. Nếu các gen đè nén bướu bị hư hại thì sự tăng trưởng tế bào, sự phân bào hoặc sự chết tế bào có thể không được kiểm soát. Còn đối với gen sửa chữa DNA có vai trò sửa chữa các gen hư hại, các đột biến. Các oncogen, gen đè nén bướu và các gen sửa sữa DNA là nguyên do chính của các đột biến liên hệ ung thư.
Năm 2000, Douglas Hanahan và Robert Weinberg công bố các đặc trưng của ung thư đó là hành xử độc lập, khả năng phân bào vô hại; duy trì sự sinh mạch. Khối bướu nhả ra các tín hiệu kích thích sự tăng trưởng các mạch máu, lớn lên, xâm lấn và di căn các tế bào ung thư di truyền được và trôi dạt để di căn.
Điều trị ung thư gồm nhiều phương pháp, nâng đỡ tâm lý, phẫu trị, xạ trị, hóa trị, liệu pháp nội tiết và liệu pháp miễn dịch, liệu pháp nhắm trúng đích nhằm điều trị khỏi hoặc kéo dài đời sống, cải thiện chất lượng sống.
Đối với liệu pháp nhắm trúng đích, bắt đầu từ năm 1997 với thuốc rituximab điều trị một loại lymphoma; Năm 1998 có trastuzumab dùng điều trị ung thư vú HER2 (+). Đến nay đã có sự nở rộ của liệu pháp này, có thuốc dùng cho nhiều loại ung thư và nhiều thuốc cho một loại ung thư. Các đích ngắm của thuốc là ức chế tín hiệu tăng trưởng đột biến thúc đẩy tế bào thành ung thư. Đối với các thuốc kháng sinh mạch, năm 2004 có thuốc đầu tiên là bevacizumab, hiện đang được dùng điều trị các ung thư tiến xa như ung thư ruột, thận và phổi. Nhiều thuốc kháng sinh mạch khác cũng ra đời từ năm 2006. Đối với thuốc gây chết tế bào có bortezomib sản xuất vào năm 2003 dùng điều trị bệnh đa u tủy. Các biện pháp nhắm trúng đích đã và đang được đồng hành với các biện pháp phẫu thuật, hóa xạ trị để tăng thêm cơ hội thành công điều trị cho người bệnh ung thư, nó mở ra hướng mới tấn công của bệnh lúc khó khăn nhất, làm phong phú thêm nguyên lý điều trị đa mô thức.
GsTs Nguyễn Chấn Hùng nhấn mạnh ung thư không phải là căn bệnh riêng lẻ và có hàng trăm loại khác nhau, mỗi loại ở các giai đoạn khác nhau khi chẩn đoán. Vì vậy không thể dùng một liệu pháp như “áo quần một cỡ vừa cho mọi người”. Cần phải có liệu pháp ứng hợp từng người (personalized medicine).
Các ung thư sẽ được mô tả dựa trên các gen mà chúng biểu hiện chứ không còn căn cứ theo các vị trí mà chúng xuất hiện trên cơ thể như ung thư vú, phổi. Liệu pháp nhắm trúng đích cho thấy tầm quan trọng của nguyên lý điều trị ứng hợp từng người bệnh. Điều trị ung thư gồm liệu pháp tại chỗ hoặc liệu pháp toàn thân. Các liệu pháp tại chỗ gồm phẫu trị và xạ trị; còn liệu pháp toàn thân gồm hóa trị, liệu pháp nội tiết và liệu pháp miễn dịch, nhắm trúng đích. Liệu pháp đa mô thức kết hợp nhuần nhuyễn các biện pháp tại chỗ và liệu pháp toàn thân phù hợp với diễn tiến. Một loại ung thư thường cần kết hợp nhiều cách điều trị.
Theo chia sẻ của GsTs Nguyễn Chấn Hùng hiện nay Mỹ là quốc gia có chiến lược phòng chống ung thư mạnh mẽ, ở Mỹ có nhiều người sống còn với ung thư, cứ 3 người thì có 2 người sống, ít nhất 5 năm sau khi được chẩn đoán, điều trị bệnh ung thư.
Tổ chức Y tế Thế giới là đưa ra các mục tiêu chiến lược kiểm soát ung thư, ung thư có thể phòng tránh được, có thể phát hiện sớm nhiều lượt bệnh ung thư. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm sẽ có khả năng điều trị khỏi rất cao, đặc biệt ung thư cổ tử cung và ung thư vú. Đối với công tác chăm sóc giảm nhẹ đáp ứng các nhu cầu cho người bệnh, giảm triệu chứng, vấn đề tâm lý cho người bệnh và gia đình, sự chăm sóc nâng đỡ, chăm sóc giảm nhẹ đặc biệt quan trọng đối với các bệnh nhân ở giai đoạn trễ và không còn cơ hội điều trị khỏi hoặc đối mặt với giai đoạn cuối.
Theo GsTs Nguyễn Chấn Hùng, chiến lược phòng ngừa ung thư trọng tâm là:
-Thay đổi nếp sống và tránh bỏ các yếu tố nguy cơ chủ yếu.
-Dùng vacxin ngừa HPV và viêm gan virut B.
-Kiểm soát phơi nhiễm nguy cơ nghề nghiệp.
-Giảm thiểu phơi nhiễm tia UV
-Giảm thiểu phơi nhiễm bức xạ ion hóa (nghề nghiệp hoặc y tế)
Cần xây dựng nếp sống tốt, nếu dinh dưỡng không lành, béo phì và thiếu vận động có thể gây ra khoảng 30% tử vong ung thư, chúng ta cần vận động thân thể tích cực, giữ cân tốt, tránh béo phì, ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm như vi khuẩn Helicobacter pylori, virut HPV, virut viêm gan B, virut viêm gan C, đồng thời phòng ngừa các nguy cơ khác trong nghề nghiệp, ô nhiễm môi trường, không khí, nước và đất.
Trần Hưng