Ngày 18/01/2016, Cục Y tế Dự phòng – Bộ Y tế tổ chức Hội thảo tăng cường truyền thông tiêm chủng vắc xin phòng bệnh và giới thiệu vắc xin mới trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Chủ trì có TS. Trương Đình Bắc – Cục phó Cục Y tế Dự phòng.
Hội nghị có sự tham dự của Quỹ Nhi Đồng Liên Hiệp Quốc Unicef, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur Tp. Hồ Chí Minh, Viện Pasteur Nha Trang, Trung tâm Y tế Dự phòng và Trung tâm Truyền thông GDSK của gần 30 tỉnh thành phố trên cả nước.
Theo báo cáo từ khi chương trình tiêm chủng mở rộng triển khai trên quy mô toàn quốc năm 1985 đến nay, chương trình đã tác động mạnh mẽ đến kết quả giảm tỷ lệ mắc, chết các bệnh truyền nhiễm, mỗi năm có hàng triệu trẻ em và phụ nữ trên toàn quốc được tiếp cận với vắc xin phòng bệnh; thanh toán được bệnh bại liệt, tạo ra một thế hệ trẻ em mạnh khỏe; loại trừ bệnh uốn ván sơ sinh. Nếu năm 1991 toàn quốc có 334 trường hợp mắc uốn ván sơ sinh, 225 trường hợp tử vong; trong 11 tháng năm 2015 chỉ có 19 trường hợp mắc uốn ván sơ sinh, 08 trường hợp tử vong, đây là một thành quả rất cực kỳ to lớn.
Đối với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, công tác tiêm chủng mở rộng (TCMR) đã khống chế các bệnh nguy hiểm như sởi, ho gà, bạch hầu. Năm 1984 cả nước có hơn 82.000 ca mắc sởi; 274 ca tử vong thì năm 2015 chỉ còn 181 ca sởi, không có trường hợp tử vong; đối với ho gà năm 1984 có hơn 49.500 trường hợp mắc ho gà, 37 ca tử vong; năm 2015 cả nước có 331 ca ho gà, 01 ca tử vong. Năm 2011 có gần 7.300 ca rubella, 189 ca bị dị tật bẩm sinh; năm 2015 chỉ ghi nhận 250 ca rubella và không có trường hợp dị tật bẩm sinh. Đối với bệnh Bạch hầu năm 1984 cả nước có gần 2.400 trường hợp mắc, 296 ca tử vong; năm 2015 chỉ ghi nhận 11 ca bạch hầu, không có trường hợp tử vong.
Đạt được những thành tựu đó là nhờ tỷ lệ TCMR toàn quốc tại các địa phương đã đạt và vượt mục tiêu đề ra trên 95%. Kết quả công tác tiêm chủng cho thấy đạt được tỷ lệ thành tựu cao đối với vắc xin viêm gan virut B, vắc xin viêm não Nhật Bản; chính vì vậy qua nhiều đánh giá nghiên cứu khoa học độc lập đã ghi nhận tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi giảm đáng kể trong vòng 20 năm qua, từ 51,2‰ năm 1990 xuống còn 23‰ vào năm 2011; tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi đã giảm từ 23‰ năm 1990 xuống còn 12‰ năm 2010; ước tính chương trình TCMR đã góp phần giảm được 15% số tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.
Nhờ các nguồn viện trợ quốc tế dành cho chương trình TCMR, sự đầu tư của tất cả nguồn lực của xã hội vì vậy chất lượng chương trình TCMR được nâng cao, tạo cơ hội cho trẻ em được tiêm chủng miễn phí các vắc xin mới; nếu so sánh năm 2010 đầu tư của viện trợ quốc tế cho chương trình TCMR là 18,2 triệu đô la Mỹ, thì năm 2014 số kinh phí tăng lên đến 47,4 triệu đô là Mỹ.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, vắc xin là sản phẩm tốt nhất để bảo vệ sự sống cho cộng đồng, trên thế giới ước tính mỗi năm có từ 2-3 triệu trường hợp tử vong được ngăn chặn bởi vắc xin. Để ngăn chặn hàng triệu ca bệnh và hàng triệu ca tử vong đóng góp vào thành tựu của mục tiêu Thiên niên kỷ 4 về giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em tất cả các quốc gia cần thực hiện 6 chiến lược: (1) Phải cam kết xem tiêm chủng là vấn đề ưu tiên; (2) các cá nhân, cộng đồng hiểu được giá trị của vắc xin và xem tiêm chủng là quyền lợi và trách nhiệm của bản thân; (3) Quyền được tiêm chủng là bình đẳng cho tất cả mọi người; (4) Hệ thống tiêm chủng là thành phần không thể thiếu của một hệ thống y tế vững mạnh; (5) Chương trình tiêm chủng có kinh phí ổn định, cung ứng chất lượng và áp dụng các công nghệ tiên tiến; (6) Các quốc gia khu vực thực hiện nghiên cứu, phát triển toàn cầu đổi mới nhằm tối đa hóa lợi ích của tiêm chủng.
Tại Việt Nam TCMR đã được quy định rõ trong Luật phòng chống bệnh truyền nhiễm; cụ thể ở Điều 29 sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế bắt buộc: trẻ em, phụ nữ có thai thuộc chương trình TCMR; Điều 30 quy định trách nhiệm trong việc tổ chức sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế: nhà nước có trách nhiệm bảo đảm kinh phí cho việc sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế.
Với kết quả đạt được từ năm 1985 đến năm 2014, từ các vắc xin cơ bản phòng 6 bệnh Lao, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Bại liệt, Sởi cho trẻ em dưới 1 tuổi; đến năm 2014 Việt Nam đã đưa vắc xin thứ 12 vào chương trình là vắc xin Rubella dưới dạng vắc xin phối hợp Sởi – Rubella; năm 2015 triển khai vắc xin viêm não Nhật Bản trên toàn quốc; Việt Nam đã có sự tiến bộ vượt bậc khi đưa được nhiều vắc xin mới, mũi tiêm nhắc để phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ em và cộng đồng.
Theo số liệu báo cáo của Cục Y tế Dự phòng, chương trình TCMR đã triển khai trên 63 tỉnh thành phố, hơn 11.000 xã/phường; 700 huyện thị; 5,1 triệu trẻ em dưới 1 tuổi, trẻ 1-5 tuổi và phụ nữ đã được thụ hưởng hàng năm; cung cấp miễn phí 45-50 triệu mũi tiêm chủng hàng năm để phòng 12 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phổ biến nhất liên quan đến sự sống còn của trẻ em. Hiện nay đã có 10/12 loại vắc xin được sản xuất trong nước.
Ưu tiên trong thời gian đến của chương trình, TS. Trương Đình Bắc – Cục phó Cục Y tế Dự phòng nhấn mạnh toàn ngành, toàn hệ thống tiếp tục đầu tư bảo vệ thành quả công tác thanh toán bệnh Bại liệt và loại trừ bệnh Uốn ván sơ sinh; duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em < 1 tuổi trên 90% và tiêm vắc xin uốn ván cho phụ nữ có thai đạt tỷ lệ trên 80% trên quy mô toàn quốc; nâng cao chất lượng dịch vụ TCMR tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. TS. Trương Đình Bắc cũng nhấn mạnh trong thời gian đến cần tiếp tục tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức người dân, cộng đồng về lợi ích ý nghĩa của tiêm chủng; sự cần thiết của tiêm chủng hướng tới mục tiêu loại trừ bệnh Sởi; tăng tỷ lệ tiêm vắc xin viêm gan B liều sơ sinh trong vòng 24 giờ sau sinh; duy trì triển khai các vắc xin cơ bản phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong TCMR.
Nguyên Khải