Theo các chuyên gia của Viện Dinh Dưỡng, suy dinh dưỡng ở bà mẹ và trẻ em đang là vấn đề thời sự ở các nước nghèo và đang phát triển. Bên cạnh đó, hiện nay trên thế giới mỗi năm có hàng triệu bà mẹ và trẻ em tử vong do các nguyên nhân liên quan đến dinh dưỡng và có các biểu hiện kém phát triển về thể chất, tinh thần do bị suy dinh dưỡng từ khi nhỏ.
Suy dinh dưỡng không những ảnh hưởng trước mắt, trực tiếp đến phát triển của trẻ mà còn dẫn đến những hậu quả không thể sửa chữa được như tầm vóc người trưởng thành thấp bé, kết quả học tập kém, giảm khả năng lao động ở người lớn và ảnh hưởng tới thu nhập quốc dân. Theo Giám đốc điều hành UNICEF Anthony Lake “Thấp còi có thể giết chết những cơ hội trong cuộc sống của một đứa trẻ và giết các cơ hội cho sự phát triển của một quốc gia”.
Tuy vậy, cho đến nay, tầm quan trọng của dinh dưỡng như một nền tảng đối với sự phát triển khỏe mạnh vẫn còn chưa được đánh giá đúng mức ở một số địa phương và thậm chí ở cấp độ nhà nước. Dinh dưỡng tồi sẽ dẫn đến sức khỏe ốm yếu; sức khỏe ốm yếu sẽ dẫn đến tình trạng dinh dưỡng tồi tệ hơn. Trẻ em chính là đối tượng bị suy dinh dưỡng nhiều nhất và chịu những hậu quả nặng nề nhất của suy dinh dưỡng.
Những đứa trẻ bị suy dinh dưỡng, đặc biệt là suy dinh dưỡng thấp còi, thiếu các vi chất cần thiết như vitamin A, sắt, kẽm, se-len… nên có khả năng chống đỡ các bệnh nhiễm trùng kém. Người ta ước tính 50-60% trẻ dưới 5 tuổi tử vong do nguyên nhân tiềm ẩn là suy dinh dưỡng. Và có thể nói: sau một thời gian dài (đến năm 2014) tỷ lệ này vẫn không có xu hướng giảm. Trong đó, 50-70% gánh nặng bệnh tật của tiêu chảy, sởi, sốt rét, nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ em trên toàn thế giới là do sự góp mặt của suy dinh dưỡng. Thực tế, số trẻ bị tử vong chỉ là đại diện cho một phần nhỏ của toàn bộ gánh nặng sức khỏe do thiếu dinh dưỡng.
Ngân hàng Thế giới ước tính thiệt hại do mất sức sản xuất nói chung trên toàn cầu trên 1 năm do sự chồng chéo của 4 dạng suy dinh dưỡng: thấp còi và gày còm, rối loạn và thiếu hụt iod, thiếu sắt, thiếu vitamin A gây ra tương đương với 46 triệu năm lao động của một người khỏe mạnh.
Suy dinh dưỡng nói chung và suy dinh dưỡng thấp còi nói riêng có thể gây ra những ảnh hưởng xấu tức thời cũng như lâu dài đến sức khỏe, khả năng học tập (suy dinh dưỡng nặng trong những năm đầu có thể làm giảm chỉ số thông minh IQ tới hơn 15 điểm), giảm tiềm năng phát triển của trẻ và là nguy cơ cho sự phát sinh những bệnh mạn tính sau này.
Một đứa trẻ bị rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi, ảnh hưởng của tình trạng này sẽ trở thành vĩnh viễn, và có thể nói rằng những thiệt hại do sự còi cọc gây ra đối với sự phát triển của một đứa trẻ là không thể đảo ngược. Nói cách khác, trẻ em thấp còi không bao giờ lấy lại được chiều cao lẽ ra nó có.
Chậm phát triển cũng dẫn đến tử vong sớm sau này trong cuộc sống bởi vì những cơ quan quan trọng của cơ thể không bao giờ được phát triển đầy đủ trong thời thơ ấu.
Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh, suy dinh dưỡng thường bắt đầu từ khi còn là bào thai và có thể tồn tại qua cả một vòng đời, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Hậu quả tích hợp của suy dinh dưỡng thời kỳ bào thai, thiếu niên, thanh niên sẽ tác động xấu đến cân nặng sơ sinh của những đứa trẻ thuộc các thế hệ tiếp theo.
Một đứa trẻ bị chậm tăng trưởng trong bào thai chắc chắn bị suy dinh dưỡng khi được sinh ra và khả năng tử vong sơ sinh rất cao. Những trẻ may mắn sống sót khó có thể phát triển tốt để bù đắp lại sự chậm tăng trưởng trong giai đoạn bào thai và hầu như chắc chắn có sự chậm phát triển tinh thần.
Hầu hết các lệch lạc trong tăng trưởng của trẻ xuất hiện trong 2-3 năm tuổi đầu tiên, một đứa trẻ bị thấp còi khi 2 tuổi chắc chắn sẽ bị thấp còi suốt đời.
Ngoài những ảnh hưởng trực tiếp đến bà mẹ, thiếu vi chất dinh dưỡng trong thời kỳ có thai còn có thể ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển của bào thai: thiếu iod có thể gây tổn thương não của thai nhi hoặc gây thai chết lưu, thiếu máu do thiếu sắt và thiếu vitamin A có mối liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc bệnh, tử vong và sự phát triển trí tuệ của đứa trẻ sau này.
Từ đây cũng có thể thấy rằng: đối với các bà mẹ và những đứa trẻ, họ tạo ra một đơn vị xã hội và sinh học không thể tách rời, tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe của nhóm này liên quan mật thiết với tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe của nhóm kia.
Cũng từ cách tiếp cận này có thể thấy rằng các vấn đề sức khỏe, các bệnh mạn tính ở người trưởng thành và người già có lẽ đều có nguyên nhân rất sớm từ trong bào thai và các thời kỳ trước đó. Bởi vì người già thiếu hoặc thừa dinh dưỡng sẽ có nguy cơ cao mắc các bệnh dinh dưỡng và các bệnh mạn tính. Vấn đề dinh dưỡng cho người có tuổi ngày càng được quan tâm hơn, dinh dưỡng hợp lý được coi như là một trong các yếu tố thiết yếu không những để kéo dài tuổi thọ mà còn là thêm sức sống cho năm tháng. Cấu trúc cơ thể thay đổi theo tuổi, tuổi càng cao tổ chức cơ càng giảm dần… Nhu cầu năng lượng giảm dần nên đậm độ các chất dinh dưỡng trong chế độ ăn của người có tuổi phải tăng cao để đề phòng thiếu protein, kẽm, vitamin B6, B12 và D.
Ngô Thanh