Theo BS Trần Văn Tin – Giám đốc Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh, trước đây người bệnh HIV được giáo dục về xét nghiệm CD4 để quyết định tiêu chuẩn điều trị và để theo dõi đáp ứng điều trị ARV. Hiện nay, xét nghiệm tải lượng HIV định kỳ được sử dụng để theo dõi điều trị ARV. Như vậy xét nghiệm tải lượng HIV là xét nghiệm đo số lượng vi rút HIV trong máu của bạn. Xét nghiệm được thực hiện bằng cách lấy máu tĩnh mạch rồi chuyển đến phòng xét nghiệm tải lượng HIV chuyên biệt để thực hiện.
BS Tin cho biết, xét nghiệm tải lượng HIV quan trọng vì sau 3-6 tháng điều trị ARV, tải lượng HIV giảm xuống dưới ngưỡng ức chế và duy trì ở các lần xét nghiệm định kỳ tiếp đó. Xét nghiệm tải lượng HIV là tiêu chuẩn vàng để theo dõi đáp ứng điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV). Nhờ đó chẩn đoán sớm thất bại điều trị ARV bậc 1 và chuyển sang phác đồ bậc 2 nhằm phục hồi hệ thống miễn dịch, ngăn ngừa tiến triển các bệnh lâm sàng (các nhiễm trùng cơ hội và suy mòn), giảm khả năng lây truyền HIV kháng thuốc. Xét nghiệm tải lượng HIV còn nhằm đánh giá tuân thủ điều trị và lựa chọn thời gian mang thai tối ưu và phác đồ điều trị giúp giảm lây truyền HIV từ mẹ sang con.
BS Tin lưu ý, trong điều trị ARV, thất bại trên lâm sàng là phần nhìn thấy của phần nổi tảng băng chìm, ở phía không nhìn thấy là thất bại của miễn dịch học và thất bại của vi rút học (thất bại sớm nhất).
Bác sĩ điều trị ARV cho bệnh nhân HIV/AIDS cần giáo dục cho người bệnh biết được tầm quan trọng của xét nghiệm tải lượng vi rút và yêu cầu được làm xét nghiệm tải lượng vi rút. Để đánh giá và tăng cường tuân thủ điều trị một thông điệp đưa ra là “Tải lượng vi rút của bạn dưới ngưỡng phát hiện có nghĩa là bạn tuân thủ điều trị tốt”. Người bệnh có quyền yêu cầu biết kết quả xét nghiệm tải lượng, ý nghĩa đối với tình trạng sức khỏe và hiệu quả điều trị ARV “Lần khám trước, bác sĩ đã lấy máu để xét nghiệm tải lượng HIV, kết quả như thế nào? Điều đó có nghĩa là thế nào?”.
Bác sĩ cần tư vấn cho người bệnh biết, trước đây đánh giá việc điều trị ARV của bạn có hiệu quả hay không bằng cách thực hiện xét nghiệm CD4. Xét nghiệm này đo số lượng tế bào CD4 trong máu và cho biết hệ miễn dịch của bạn tốt đến đâu. Hiện nay chúng ta có một cách tốt hơn để đánh giá hiệu quả của việc điều trị ARV, đó là xét nghiệm tải lượng HIV.
Xét nghiệm tải lượng vi rút (TLVR) dưới ngưỡng ức chế có nghĩa là số lượng HIV trong máu của bạn dưới 1000 bản sao/ml. Điều này có nghĩa là bạn có rất ít HIV trong máu. Tuy vậy TLVR từ > 200 đến < 1000 bản sao cho thấy bạn vẫn còn nguy cơ lây nhiễm HIV sang người khác qua quan hệ tình dục. Khi tải lượng HIV dưới 200 bản sao/ml hoặc dưới ngưỡng phát hiện thì bạn sẽ không làm lây truyền HIV sang người khác qua quan hệ tình dục. TLVR dưới ngưỡng phát hiện có nghĩa là số lượng vi rút không thể đo lường được bằng các xét nghiệm hiện có. TLVR dưới ngưỡng phát hiện không có nghĩa là bạn không còn bị nhiễm HIV. Điều này có nghĩa là ARV bạn đang uống có tác dụng tốt và ARV đã ngăn cản không cho HIV nhân lên trong cơ thể bạn.
Đối với TLVR trên ngưỡng ức chế là số lượng vi rút trong máu của bạn cao hơn 1000 bản sao/ml, có nghĩa là bạn có rất nhiều HIV trong máu. Điều này là do lượng thuốc ARV trong máu của bạn chưa đủ hoặc thuốc ARV không có tác dụng, khiến HIV có thể nhân lên trong cơ thể bạn. Nguyên nhân thường gặp là do bạn uống thuốc không đều, hay nói cách khác là do bạn tuân thủ điều trị không tốt. Nếu bạn tuân thủ điều trị tốt, TLVR của bạn có thể giảm xuống dưới 1000 bản sao/ml. Khi tuân thủ điều trị tốt, tải lượng HIV sẽ dưới ngưỡng ức chế, hệ thống miễn dịch được cải thiện không mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội, không bị HIV kháng thuốc và không truyền HIV sang bạn tình, sang con.
Những người cần biết về kết quả theo dõi TLVR là người nhiễm HIV có TLVR > 200 bản sao/ml; phụ nữ mang thai và phụ nữ cho con bú; người nhiễm HIV bắt đầu hoặc đang điều trị ARV; người nhiễm HIV và người hỗ trợ điều trị.
Phúc Nguyên