Tư vấn về nuôi con bằng sữa mẹ; cán bộ y tế có thể thực hiện ở giai đoạn người phụ nữ đang có thai ở những tháng cuối; tuy nhiên lúc sản phụ vừa đẻ xong việc tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ rất cần thiết và hiệu quả.
Lúc này, người cán bộ y tế cần gợi ý, lắng nghe bà mẹ nói những gì bà mẹ biết về lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ. Sau đó, người cán bộ y tế bổ sung thêm cho đầy đủ. Thường những nội dung bà mẹ cần hiểu rõ là sữa mẹ là thức ăn tốt nhất, phù hợp nhất đối với trẻ mới sinh. Thành phần dinh dưỡng sữa mẹ đầy đủ, tỷ lệ thích hợp, không một thứ sữa nào có thể thay thế và so sánh được. Những ngày trước khi đẻ, bà mẹ đã có sữa non, số lượng tuy ít nhưng đủ cho trẻ mới sinh những ngày đầu tiên, sữa non rất phù hợp với bộ máy tiêu hóa còn non nớt của trẻ.
Nuôi con bằng sữa mẹ rất vệ sinh, nếu cho con bú đúng thì có thể đủ sữa nuôi con, trong 6 tháng đầu không cần phải cho trẻ ăn thêm bất cứ thức ăn gì. Trẻ bú sữa mẹ sẽ chóng lớn, phát triển đầy đủ về thể lực cũng như trí tuệ sau này. Sữa mẹ cung cấp cho trẻ những kháng thể chống bệnh tật, trẻ không hay bị tiêu chảy, viêm đường hô hấp, nếu có bị nhiễm bệnh thì bệnh cũng nhẹ, dễ điều trị.
Việc nuôi con bằng sữa mẹ giúp mẹ tránh băng huyết sau đẻ, phòng được các bệnh liên quan đến buồng trứng, tử cung; đặc biệt giúp tăng cường tình cảm và gắn bó mẹ con. Ngay sau khi đẻ, trẻ cần được tiếp xúc da kề da với mẹ, được nằm cùng mẹ để mẹ có thể chăm nom con dễ dàng. Trẻ được gần mẹ sẽ ít khóc hơn, thời gian cho bú được lâu, tình cảm mẹ- con sớm hình thành và phát triển tốt hơn.
Thường trong vòng một giờ đầu sau đẻ, các bà mẹ phải cho con bú ngay. Việc cho con bú sớm, động tác mút đầu vú của trẻ sẽ gây phản xạ lên tuyến yên tiết oxytoxin giúp tử cung sẽ co chặt hơn, phòng tránh băng huyết sau đẻ. Cho con bú sớm, sữa sẽ về sớm, vú tiết sữa nhiều hơn, ít bị sưng đau và nhiễm khuẩn ở vú. Ngoài bú sữa non của mẹ, trẻ không cần và không nên cho trẻ uống bất cứ thứ nước gì ( nước cam thảo, nước đường, nước sâm, nước lọc…) ngay sau sinh.
Trong 6 tháng sau đẻ, người mẹ cần cho con bú theo nhu cầu, không cần bú theo giờ giấc, cho con bú ban ngày và cả ban đêm. Trẻ bú ban đêm càng giúp tăng lượng sữa của bà mẹ. Không cho trẻ ăn thêm bất cứ thức ăn nào kể cả nước hoa quả, nước cháo, nước cơm.
Đối với cách bà mẹ bế con để cho bú, dù là bú nằm hay bú ngồi đều cần phải: đầu và thân trẻ thẳng hàng; bụng trẻ áp sát vào bụng mẹ; mặt trẻ đối diện với vú mẹ; bà mẹ đỡ cả mông trẻ.
Đối với cách cho trẻ bú: bà mẹ cho núm vú chạm vào miệng trẻ; chờ khi trẻ mở miệng to mới đưa vú vào miệng trẻ; bà mẹ cần cho trẻ ngậm bắt vú đúng là:miệng trẻ mở rộng, trẻ ngậm sâu vào quầng thâm của vú, cằm trẻ tì vào vú mẹ và môi dưới của miệng trẻ hướng ra ngoài. Trong trường hợp trẻ không ngậm bắt vú đúng, trẻ sẽ không nhận được đủ sữa trong bữa bú, trẻ sẽ đói; sữa mẹ bị ứ đọng dẫn tới mất sữa.
Một số điểm cần chú ý nữa là: bà mẹ cho trẻ bú hết bầu vú bên này mới chuyển sang cho bú bên kia; khi bú, trẻ có thể thiu thiu ngủ, cần đánh thức trẻ bằng cách “nói chuyện” với trẻ, xoa hay búng nhẹ vào chân, kích thích cho trẻ tiếp tục bú. Khi bú no, trẻ sẽ tự nhả bầu vú, không cằn nhằn, không quấy khóc. Nếu bầu vú chưa hết sữa, bà mẹ nên vắt ra để tuyến sữa rỗng sẽ tạo sữa nhiều hơn, sữa về nhiều. Khi trẻ bú no, không nên đặt trẻ nằm ngay mà nên bế vác trẻ lên vai, xoa vỗ nhẹ vào lưng cho hơi trong dạ dày thoát ra, tránh bị trớ.
Ở trẻ đủ tháng, mỗi ngày trẻ bú ít nhất 7-8 lần, bú cả ban đêm. Đối với trẻ đẻ non, số lần cho bú cần nhiều hơn. Nếu trẻ bú đủ sữa, cân nặng hàng tháng trẻ tăng đều, đi tiểu bình thường. Nếu một tháng trẻ tăng ít hơn 500 gram, hoặc có hiện tượng tiểu tiện ít thường là do trẻ không được bú đủ sữa.
Để giữ gìn nguồn sữa mẹ, bà mẹ cần ăn no, nhiều bữa, đủ chất dinh dưỡng; uống nhiều nước, mỗi ngày khoảng 1,5 lít; đảm bảo giờ giấc nghỉ ngơi, ngủ 8 tiếng/ ngày hoặc hơn. Yếu tố quan trọng nhất để bà mẹ có nhiều sữa là phải cho con bú càng nhiều càng tốt, cho bú đúng tư thế, ngậm bắt vú đúng, cho con bú nhiều sẽ khuyến khích mẹ tạo nhiều hocmon prolactin để tạo sữa.
Trong trường hợp, giai đoạn cho con bú nếu cần dùng thuốc phải hỏi ý kiến thầy thuốc, vì một số thuốc có thể nguy hại cho con và có thể làm cạn sữa. Nếu vú bị cương tức, cũng vẫn cho con bú và vắt sữa nếu con bú không hết. Tuyệt đối không dùng bình sữa cho trẻ sơ sinh ăn và không nên cho trẻ ngậm núm vú giả vì dễ bị nhiễm khuẩn và trẻ sẽ bỏ bú mẹ.
Một gia đình hòa thuận, hạnh phúc, không phải lo lắng buồn phiền cũng sẽ góp phần không nhỏ vào việc giữ gìn nguồn sữa mẹ.
Minh Tâm