Một nghiên cứu của Ths Nguyễn Thị Kim Phụng “Mô tả thực trạng thiếu máu dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi tại khoa khám bệnh, Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2013” cho kết quả có 33% trẻ bị thiếu máu, tỉ lệ trẻ thiếu máu cao nhất thuộc về nhóm trẻ dưới 13 tháng tuổi.
Nghiên cứu được thực hiện ở 324 trẻ và 324 bà mẹ; có 58,2% trẻ dưới 1 tuổi. Tỉ lệ trẻ thiếu máu của từng nhóm tuổi giảm dần theo sự tăng dần của nhóm tuổi. Ở nhóm trẻ thiếu máu trung bình, độ tuổi 13-24 tháng và 25-36 tháng bằng nhau vào khoảng gần 20%. Hầu hết trẻ trong mẫu nghiên cứu đều bị mắc bệnh; 87% trẻ bị sốt trong vòng 2 tuần qua; 35,8% trẻ bị tiêu chảy, có 01 trẻ bị bệnh sốt rét.
Tỉ lệ thiếu máu ở trẻ trong nghiên cứu (33%) cao hơn 1,13 lần với tỉ lệ trẻ em thiếu máu của quốc gia năm 2010 (29,2%). Trong nghiên cứu này, tỉ lệ những bà mẹ cho trẻ bú sau sinh dưới 1 giờ đầu khá thấp (13%); cho trẻ bú sau sinh từ 1 giờ đến 6 giờ đầu là 68,5%. Có 2 bà mẹ cai sữa cho trẻ dưới 6 tháng tuổi, còn ở nhóm trẻ 13 – 18 tháng tuổi có đến 60% bà mẹ cai sữa cho bé. Số bà mẹ cai sữa khi trẻ được 18 tháng tuổi trở lên là 13,6%. Đối với những trẻ được cai sữa ở trong thời gian 13-24 tháng có nguy cơ thiếu máu bằng 0,32 lần so những trẻ cai sữa trong thời gian dưới 13 tháng và trên 24 tháng. Nghiên cứu có kết luận tình trạng thiếu máu dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi có thể chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố từ trẻ như nhóm tuổi, tình trạng bệnh, biểu hiện của trẻ. Các yếu tố ảnh hưởng từ mẹ như học vấn, nơi sống, nghề nghiệp, tình hình khi mang thai, số con, việc cai sữa của bà mẹ, uống vitamin A, rửa tay… Những yếu tố như bệnh tiêu chảy trong vòng 3 tuần, cho trẻ bú sớm, thời điểm cai sữa có mối quan hệ ý nghĩa thống kê với tình trạng thiếu máu ở trẻ dưới 5 tuổi.
Chúng ta biết rằng, thiếu máu là vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn, theo báo cáo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2008, gần ¼ dân số thế giới, tương đương 1,6 tỷ người bị thiếu máu. Có khoảng 50% các trường hợp thiếu máu thường là do thiếu sắt. Thiếu máu dinh dưỡng đang âm thầm đe dọa đến sức khỏe của cộng đồng, đặc biệt là các đối tượng phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, phụ nữ có thai và trẻ nhỏ.
Thiếu máu dinh dưỡng diễn ra âm thầm, gây ra những hậu quả to lớn cho sức khỏe con người, Tổ chức Y tế thế giới ước tính năm 2004, thiếu máu do thiếu sắt đã dẫn đến 273.000 trường hợp tử vong và 45% trong số đó xảy ra ở các nước Đông Nam Á. Đối với trẻ em dưới 5 tuổi, thiếu máu thiếu sắt gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển thể chất, trí óc của trẻ và về lâu dài thiếu máu sẽ tác động đến khả năng học tập, lao động của trẻ trong tương lai. Hàng năm, tại Việt Nam thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt ở trẻ đã làm chúng ta mất đi 740 tỷ đôla Mỹ mỗi năm do chăm sóc y tế cho trẻ ốm.
Thiếu máu được định nghĩa là trường hợp giảm nồng độ hemoglobin hay khối hồng cầu, thấp hơn giới hạn bình thường của người cùng lứa tuổi. Thiếu máu có thể xảy ra cấp tính hoặc mạn tính do 3 nhóm nguyên nhân: giảm sản xuất, tăng phá hủy hồng cầu và mất máu. Chẩn đoán thiếu máu không khó, dựa vào triệu chứng da niêm mạc xanh xao, lòng bàn tay nhạt và xét nghiệm định lượng Hb, Hct. Vấn đề là chẩn đoán được nguyên nhân và điều trị triệt để.
Thiếu máu do thiếu sắt là nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu ở trẻ em. Thường gặp ở lứa tuổi dưới 5 tuổi hay trên 10 tuổi. Đa số nguyên nhân do chế độ ăn không phù hợp theo tuổi hay bị nhiễm giun móc hay bệnh lý tiêu hóa mạn tính. Trên lâm sàng, trẻ có dấu hiệu thiếu máu, lừ đừ, kém vận động, than mệt, quấy khóc, biếng ăn. Đối với dấu hiệu thiếu dinh dưỡng trẻ đứng cân hoặc sụt cân, lưỡi láng, môi khô, móng biến dạng. Ở những trẻ dưới 2 tuổi ngoài tình trạng thiếu máu mạn tính, biếng ăn, tiền sử có thể đẻ non hay chế độ ăn không hợp lý. Ở trẻ lớn thiếu máu mạn tính biếng ăn, hay đau bụng có thể đi cầu ra phân đen.
Trong điều trị thiếu máu thiếu sắt trẻ sẽ được cho uống viên sắt, cho tăng cường chế độ ăn giàu sắt, tránh các thức ăn giảm hấp thu sắt như sữa, ngủ cốc, trà, cafê, trứng. Trẻ cần được tăng cường dinh dưỡng, hướng dẫn cho ăn phù hợp theo độ tuổi. Trẻ từ 2 tuổi cần được cho uống thuốc xổ giun theo chỉ định của bác sĩ, giữ gìn vệ sinh thân thể, tránh không đi chân đất. Ngoài ra cần đẩy mạnh hoạt động truyền thông, mở các lớp tập huấn hướng dẫn thực hành dinh dưỡng dành cho bà mẹ có con dưới 5 tuổi.     
     Trần Hưng