Theo đánh giá của Bộ Y tế, tình hình dịch bệnh Ebola, MERS-CoV, cúm A(H7N9), (H5N1), sốt xuất huyết, tay chân miệng vẫn lưu hành nhiều quốc gia, đặc biệt ở Châu Á. Dịch sởi bùng phát tại Mỹ, Canada, bệnh bại liệt cũng có xu hướng gia tăng, Tổ chức Y tế thế giới đã cảnh báo “Tình trạng khẩn cấp” tại một số nước ở khu vực Nam Á.
Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, các điều kiện về địa lý, kinh tế, xã hội và môi trường, thuận lợi cho nhiều loại bệnh truyền nhiễm phát triển. Một số bệnh truyền nhiễm lưu hành tại Việt Nam mặc dù có số mắc và tử vong giảm so với thời gian trước, song vẫn ở mức cao, có sự gia tăng cục bộ tại một số tỉnh, thành phố, nguy cơ bùng phát nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời. Nhận thức và thực hành về vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, chủ động phòng chống dịch bệnh của người dân chưa được cao. Tập quán chăn nuôi gia súc, gia cầm nhỏ lẻ, giết mổ, mua bán và sử dụng thực phẩm không đảm bảo vệ sinh làm tăng nguy cơ mắc bệnh lây truyền từ động vật sang người và bùng phát thành dịch lớn. Ô nhiễm môi trường ở nhiều nơi đáng báo động do quá trình đô thị hóa nhanh, tập trung dân số đông ở khu vực đô thị, giao lưu đi lại của người dân ngày càng gia tăng, đặc biệt hậu quả của thiên tai, lụt bão có thể làm phát sinh, phát triển dịch bệnh.
Nhận thức của một bộ phận người dân về tiêm chủng phòng bệnh chưa tốt nên còn coi nhẹ và không tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch cho trẻ, dẫn đến các bệnh đã có vắc xin phòng bệnh vẫn còn để xảy dịch và có nguy cơ bùng phát trở lại nếu không duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao. Chính quyền ở một số địa phương còn chưa quyết liệt trong công tác phòng, chống dịch bệnh, sự phối hợp giữa các ban, ngành đoàn thể của địa phương vẫn thiếu chặt chẽ nên hiệu quả chưa cao. Ngân sách nhà nước tại Trung ương và địa phương dành cho công tác phòng chống dịch bệnh chưa được đầu tư đúng mức, ít có sự tham gia và đóng góp của cộng đồng và người dân. Các hoạt động phòng chống dịch chủ yếu dựa vào nguồn của Chương trình mục tiêu quốc gia và phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, khi bị cắt giảm sẽ ảnh hưởng rất lớn và tăng nguy cơ dịch bệnh có thể bùng phát trở lại. Phòng chống dịch bệnh chủ động, hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào hành vi cụ thể của mỗi người dân và cộng đồng, sự quan tâm, vào cuộc thực sự của các cấp chính quyền, các ban ngành đoàn thể.
Với quan điểm bảo vệ, chăm sóc nâng cao sức khỏe nhân dân là trách nhiệm của toàn xã hội trong đó ngành y tế giữ vai trò nòng cốt, hướng dẫn về chuyên môn, kỹ thuật, hướng tới mục tiêu mỗi người dân được sống trong cộng đồng an toàn, đảm bảo an ninh về sức khỏe, Bộ Y tế xây dựng Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”.
Mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể được đặt ra đó là 100% các xã, phường, khu dân cư có kế hoạch và triển khai thực hiện Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”. 95% các ban, ngành, Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên các cấp hưởng ứng, xây dựng kế hoạch và triển khai Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”; lồng ghép các nội dung chương trình vào các hoạt động, nội dung sinh hoạt của hội, đoàn thể tại cộng đồng, trường học, nơi làm việc, địa điểm công cộng. Trên 80% các hộ gia đình chủ động tham gia thực hiện tốt các khuyến cáo về phòng chống dịch bệnh cho gia đình và cộng đồng. Trên 95% trường học thực hiện tốt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phòng chống bệnh truyền nhiễm trong các cơ sở giáo dục ban hành kèm theo Thông tư số 46/2010/TT-BYT ngày 29/12/2010 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Trên 90% doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, cơ quan, tổ chức trên địa bàn có kế hoạch, chủ động triển khai các hoạt động thuộc Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”.
Đối với thực hiện mục tiêu nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và trách nhiệm của người dân, cộng đồng để chủ động phòng chống dịch bệnh theo khuyến cáo, hướng dẫn của ngành y tế; Chỉ tiêu đặt ra là trên 90% học sinh và người trưởng thành nhận thức được việc chủ động tham gia phòng chống bệnh, dịch bệnh là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình, cơ quan và tổ chức. Trên 90% học sinh và người trưởng thành hưởng ứng tham gia các chiến dịch, chương trình, phong trào có liên quan đến phòng chống dịch bệnh tại địa phương và thường xuyên thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh theo khuyến cáo của ngành y tế.
Đối với thực hiện mục tiêu huy động sự đầu tư, đóng góp nguồn lực hoạt động phòng chống dịch bệnh, chỉ tiêu đặt ra là có trên 90% các cấp chính quyền, các ngành, đoàn thể, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, các doanh nghiệp có bố trí nguồn lực cho hoạt động phòng chống dịch tại địa phương, đơn vị.
Theo Chương trình, Sở Y tế các tỉnh, thành phố sẽ tham mưu cho Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo, các cơ quan, ban ngành, tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh phối hợp ngành y tế trong công tác xây dựng Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh” của tỉnh, thành phố. Chủ trì xây dựng kế hoạch triển khai các hoạt động thực hiện Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh” của tỉnh, thành phố và trình UBND tỉnh, thành phố phê duyệt. Chủ trì và phối hợp các Sở, ban ngành, đoàn thể, tổ chức chính trị xã hội... tổ chức phát động Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh” hàng năm và hướng dẫn triển khai các hoạt động tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng và thông tin cơ sở tổ chức triển khai Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh” trên địa bàn tỉnh, thành phố. Đào tạo nâng cao năng lực về truyền thông nguy cơ cho cán bộ làm công tác truyền thông các cấp tại tỉnh. Đề xuất UBND các tỉnh, thành phố đầu tư và huy động kinh phí từ nhiều nguồn khác nhau thực hiện Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”. Chủ trì chỉ đạo các đơn vị theo dõi, giám sát và đánh giá các hoạt động thực hiện Chương trình “Cộng đồng chung tay phòng chống dịch bệnh”, tổ chức sơ kết, tổng kết và báo cáo UBND tỉnh và Bộ Y tế về kết quả thực hiện hàng năm.
Thanh Tùng