Thiểu năng tuần hoàn não mạn tính thường gặp ở người có tuổi, triệu chứng đau đầu, chóng mặt, ù tai, rối loạn cảm giác.

Y học Cổ truyền có nhiều phương pháp điều trị như châm cứu, bấm huyệt, dưỡng sinh. Phương pháp điện châm là liệu pháp dựa trên châm cứu, kích huyệt bằng các dòng xung điện.

Vừa qua tác giả Phạm Hồng Vân, Bệnh viện Châm cứu Trung ương tiến hành nghiên cứu phương pháp mở thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có so sánh trước, sau điều trị, báo cáo đề tài “Nghiên cứu sự biến đổi điện não, lưu huyết não ở bệnh nhân thiểu năng tuần hoàn não mạn tính do thoái hóa cột sống cổ dưới ảnh hưởng của điện châm”.

Tác giả nghiên cứu báo cáo có 50 bệnh nhân, tổng số điểm từ 23,9 trở lên theo bảng chẩn đoán lâm sàng thiểu năng tuần hoàn não mạn tính của Khadjew được mời tham gia nghiên cứu.

Những bệnh nhân có tiền sử tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não không mời tham gia nghiên cứu. Các đối tượng nghiên cứu được điều trị điện châm các huyệt theo phác đồ 1 lần/ngày x 30 ngày.

Lưu huyết não ghi theo đạo trình chũm – chẩm (M-0) đánh giá hệ động mạch sống – nền. Chỉ tiêu nghiên cứu điện não và lưu huyết não xác định tại thời điểm trước và sau liệu trình 30 ngày điều trị điện châm các huyệt.

Theo tác giả Phạm Hồng Vân, đo lưu huyết não đồ (REG) là phương pháp ghi sự thay đổi điện trở của não theo sự tuần hoàn của máu qua não. Qua đường ghi REG giúp đánh giá khách quan mức độ mềm mại, khả năng đàn hồi của thành mạch, trương lực mạch não, tính tương đối về lưu lượng tuần hoàn não, thể tích tưới máu/phút của từng bán cầu hoặc khu vực tuần hoàn của động mạch đốt sống thân nền từng bên nhờ đó giúp chẩn đoán thiểu năng tuần hoàn não; thiếu máu cục bộ cũng như đánh giá chính xác mức độ tổn thương do xơ vữa mạch não.

Thời gian nhánh lên alpha và chỉ số đàn hồi còn gọi chỉ số mạch α/T là thông số phản ánh trương lực mạch máu não, tốc độ dẫn truyền của mạch và độ đàn hồi của thành mạch; thời gian alpha càng ngắn chứng tỏ khả năng đàn hồi của thành mạch càng tốt. Chỉ số lưu huyết (A/C) là độ cao biên độ cực đại của sóng (A) và độ cao biên độ chuẩn (C); Khi A/C càng lớn thể hiện máu qua não càng lớn, lưu lượng qua bán cầu não trong một phút càng cao.

Tác giả Hồng Vân báo cáo, đối tượng nghiên cứu có thời gian nhánh lên là 0,213 giây; chỉ số mạch α/T là 34,1; chỉ số lưu huyết là 0,88, lưu lượng tuần hoàn máu não là 197,34ml/phút. Kết quả này cho thấy các bệnh nhân bị thiểu năng tuần hoàn máu não do thoái hóa cột sống cổ trong nghiên cứu đều có tình trạng giảm tính đàn hồi thành mạch, tăng trương lực mạch máu não, giảm cường độ dòng máu qua não và giảm lưu lượng máu lên não.

Dưới ảnh hưởng của điện châm, sau 30 ngày điều trị, thời gian nhánh lên α đã giảm xuống còn 0,195 giây (p<0,001); trở về gần người bình thường là 0,08 đến 0,15 giây. Chỉ số mạch α/T cũng giảm xuống còn 29%. Chỉ số lưu huyết ở đạo trình chũm – chẩm và lưu lượng tuần hoàn máu qua bán cầu não trong một phút đã tăng lên có ý nghĩa thống kê.

Theo dõi hệ số mất đối xứng giữa 2 bán cầu (K) trên hình ảnh lưu huyết não đồ, có 28/50 trường hợp nghiên cứu có hệ số mất đối xứng giữa 2 bán cầu từ 25% trở lên. Hệ số mất đối xứng giữa 2 bán cầu được tính bằng tỉ lệ % của hiệu số bên phải và bên trái; Mất đối xứng tức là có biến đổi bệnh lý khi chỉ số lớn hơn 25%. Kết quả trong nghiên cứu giá trị hệ số mất đối xứng K là 32,4%. Sau điện châm 30 ngày, giá trị K giảm còn 23,38% (p<0,001). Tác giả nghiên cứu cho rằng điện châm có hiệu quả làm tăng lưu lượng tuần hoàn não và điều chỉnh tưới máu cho các vùng của não.

Trước nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu đều có những biến đổi về sóng điện não như nhịp alpha có biên độ thấp, chỉ số nhịp alpha giảm và mất cân đối giữa 2 bán cầu não; Đây là do sự mất cân bằng giữa 2 quá trình hưng phấn và ức chế, sự giảm sút trong hoạt động chức năng của tế bào thần kinh. Sóng alpha biểu hiện hoạt động tế bào thần kinh ở võ não; sự có mặt của nhịp alpha đi kèm trạng thái cân bằng, bình tĩnh.

Sóng α có tần số 8-13ck/giây; biên độ trung bình 30-70µV. Sóng theta có tần số 4-7Hz; biên độ 100-150µV. Khi sóng theta xuất hiện lan tỏa nói lên hiện tượng giảm hoạt động của võ não; xuất hiện nhịp theta khu trú nói lên ở bệnh lý võ não. Sau 30 ngày điện châm sóng sinh lý α và sóng chậm theta cải thiện đáng kể; tăng tần số sóng α, tăng biên độ sóng α, tăng chỉ số sóng α; giảm tần số sóng chậm theta; giảm biên độ và giảm chỉ số sóng theta. Sự xuất hiện sóng sinh lý α từng chùm hình thoi có biên độ cao hơn, ổn định theo chu kỳ cho thấy có sự điều hòa chức năng sinh lý của võ não. Tác giả nghiên cứu có nhận xét, việc ghi đồng thời lưu huyết não và điện não đồ không nguy hiểm, ít tốn kém nhưng rất có giá trị để đánh giá mức biến đổi về thành mạch; huyết động của não và hoạt động chức năng hệ thần kinh trung ương, thiểu năng tuần hoàn não.

Lâm Quyên