Hen phế quản nếu không được kiểm soát tốt, có thể dẫn đến tắc nghẽn đường thở người bệnh phải nhập viện, cấp cứu và gia tăng tỷ lệ tử vong. Hen phế quản đặt ra một gánh nặng chính đối với trẻ em về các vấn đề sức khỏe thể chất, lo âu, trầm cảm và chi phí dùng thuốc. Hen phế quản là bệnh thường gặp trong cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh diễn biến kéo dài gây ảnh hưởng lớn tới chất lượng cuộc sống, phát triển thể chất, sinh hoạt, học tập của bệnh nhi, gia đình và xã hội. Hen phế quản ảnh hưởng quan trọng tới cuộc sống của bệnh nhi và cơn hen kịch phát có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ.
Việc quản lý hen phế quản chưa thực sự hiệu quả, trẻ thường đến cơ sở y tế vì cơn hen phế quản cấp. Hơn 50% số trẻ vào cấp cứu vì cơn hen phế quản cấp ở độ tuổi trước tuổi đi học. Hen phế quản là bệnh mạn tính điều trị không hết. Vì vậy, quản lý điều trị và chăm sóc cho bệnh nhi tại nhà là rất quan trọng. Thực tế hiện nay là số lượng lớn bệnh nhi hen phế quản phải nhập viện, do sự hiểu biết của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản còn chưa đúng và chưa đầy đủ. Do đó, việc cung cấp kiến thức cho người trực tiếp chăm sóc trẻ bị bệnh hen phế quản vể cách nhận biết các dấu hiệu lên cơn hen phế quản, các yếu tố gây hen phế quản, làm xuất hiện cơn hen phế quản và dự phòng hen phế quản là rất quan trọng.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Thế Hiền cùng cộng sự trường Đại học Trà Vinh thực hiện cắt ngang báo cáo đề tài “Đánh giá kiến thức về hen phế quản của người trực tiếp chăm sóc trẻ (mắc bệnh) dưới 5 tuổi.
Đối tượng nghiên cứu là tất cả người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị hen phế quản đến khám và điều trị tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh, từ 12/2015 đến 02/2016. Tiêu chuẩn lựa chọn: người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh được chẩn đoán hen phế quản. Tiêu chuẩn loại ra: người trực tiếp chăm sóc trẻ không thể trả lời phỏng vấn như: câm, điếc, tâm thần… không trả lời hoàn chỉnh bộ câu hỏi, có trẻ trong tình trạng bệnh nặng cần can thiệp cấp.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về biện pháp phòng hen phế quản. Phần lớn người trực tiếp chăm sóc trẻ nêu được một đến hai biện pháp phòng hen phế quản. Ba biện pháp phòng hen phế quản cho trẻ là tránh các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản, cần đi khám thường xuyên (theo hẹn của bác sĩ), cần dùng thuốc phòng hen phế quản hằng ngày. Phần lớn người trực tiếp chăm sóc trẻ biết rằng để phòng hen phế quản cho trẻ cần tránh các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản, cần đi khám thường xuyên nhưng tỷ lệ trẻ cần dùng thuốc phòng hen phế quản hằng ngày còn thấp. Có sự khác nhau giữa nghiên cứu này so với nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, nghiên cứu này phần lớn người trực tiếp chăm sóc trẻ biết rằng để phòng hen phế quản cho trẻ cần tránh các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản, cần đi khám thường xuyên nhưng nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, phần lớn bố mẹ bệnh nhi biết rằng để phòng hen phế quản cho trẻ cần tránh các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản, nhưng tỷ lệ trẻ được dùng thuốc phòng hen phế quản hằng ngày và tái khám theo hẹn của bác sĩ còn thấp.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về khói thuốc lá có nguy cơ dẫn đến hen phế quản ở trẻ. Trong nghiên cứu này, 95,7% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết rằng khói thuốc lá làm tăng nguy cơ hen phế quản ở trẻ cao hơn so với khói thuốc lá không có nguy cơ dẫn đến hen phế quản ở trẻ chiếm 4,3%.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về cách dùng dùng thuốc phòng hen phế quản. Kiến thức về phòng hen phế quản đã được mô tả bởi 61,7% người trực tiếp chăm sóc trẻ cho rằng cách dùng dùng thuốc phòng hen phế quản là khi có biểu hiện bệnh chiếm tỷ lệ nhiều nhất, 21,3% không biết cách dùng thuốc phòng hen phế quản, chỉ có 17% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết cách dùng thuốc phòng hen phế quản là dùng hàng ngày.
Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về cách phòng bệnh hen phế quản. Chỉ 10 (10,6%) người trực tiếp chăm sóc trẻ biết được ba biện pháp phòng hen phế quản cho trẻ. Kết quả biết được ba biện pháp phòng hen phế quản cho trẻ của nghiên cứu này thấp hơn nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, có 14 (15,2%) bố mẹ bệnh nhân biết được ba biện pháp phòng hen phế quản cho trẻ. Theo nghiên cứu của Shivbalan S, Balassubramanian S, Anandnathan K, tỷ lệ bố mẹ bệnh nhân nhận thức được tầm quan trọng của kiểm soát môi trường trong dự phòng hen phế quản là 65,5%. Có 76,6% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết hen phế quản có thể phòng được, 95,7% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết khói thuốc lá có nguy cơ dẫn đến hen phế quản ở trẻ và chỉ có 17% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết cách dùng thuốc phòng bệnh hen phế quản.
Phân bố điểm kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản. Điểm kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản mức độ yếu là 40,5%, trung bình là 37,2%, khá 22,3%. Rõ ràng những người trực tiếp chăm sóc trẻ thiếu hiểu biết về bệnh hen phế quản. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, điểm kiến thức từ mức trung bình trở lên của bố mẹ bệnh nhi là 56,5%. Nghiên cứu của Đặng Hương Giang và cộng sự, cho thấy đánh giá kiến thức của các bà mẹ về bệnh hen phế quản nhận thấy tỷ lệ bà mẹ có mức kiến thức yếu về bệnh hen cao nhất là 42,5%, trung bình là 31,8%, cả mức trung bình và yếu là 74,3%, khá là 24,2% và tốt là 1,5%. Nghiên cứu của Henry RL, khi tiến hành phỏng vấn các điều dưỡng nhi khoa, dược sĩ và bác sĩ đa khoa những kiến thức về bệnh hen phế quản với điểm tối đa là 31 kết quả cho thấy điểm trung bình kiến thức về bệnh hen phế quản của các bác sĩ là 28,1, của dược sĩ là 24,2, điều dưỡng nhi 25,5, nhìn chung họ đều có hiểu biết chưa đầy đủ về bệnh hen phế quản. Điều quan trọng đối với những bệnh nhi hen phế quản phải tuân thủ điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ. Người trực tiếp chăm sóc trẻ không có kiến thức tốt do đó cần phải tăng cường công tác truyền thông cho người trực tiếp chăm sóc trẻ.
Việc phân tích các kết quả nghiên cứu này là rất thấp. Do vậy các nhân viên y tế cần phải hướng dẫn cho những người trực tiếp chăm sóc trẻ các kiến thức về bệnh hen phế quản đẻ họ có thể giúp cho việc điều trị bệnh cho trẻ một cách hiệu quả, tiến tới kiểm soát được bệnh hen phế quản cho trẻ.
Tác giả nghiên cứu có kết luận kiến thức người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh, cách điều trị và dự phòng hen phế quản: tốt: 0, khá: 22,3%, trung bình: 37,2% và yếu là 40,5%.
Hồng Hoa