Theo báo cáo của tác giả Nguyễn Minh Tiến, từ năm 2012 – 2015, có 102 trẻ sốt xuất huyết Dengue (SXHD) tử vong trên toàn quốc. Tất cả bệnh nhân đều được chẩn đoán lâm sàng SXHD theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới và hoặc xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán MAC-EUSA dengue dương tính hoặc NS 1 kháng nguyên, kháng thể dương tính.
Từ phân tích các trường hợp tử vong từ năm 2012 – 2015 do sốt xuất huyết dengue (SXHD) trẻ em trên toàn quốc, tác giả nghiên cứu Nguyễn Minh Tiến- Bệnh viện Nhi Đồng I cùng cộng sự đề xuất các biện pháp cải thiện tử vong bệnh SXHD như sau:
Về công tác tổ chức thu dung điều trị: phân công khoa Hồi sức tích cực nhi, khoa nhiễm, khoa sốt xuất huyết (tuyến Trung ương) tiếp nhận tất cả bệnh nhân SXHD nặng (sốc, sốc nặng, tổn thương tạng, xuất huyết tiêu hóa nặng). Khoa nhiễm, khoa nhi tiếp nhận tất cả các trường hợp SXHD, SXHD có dấu hiệu cảnh báo. Giáo dục thân nhân nhận biết trẻ bị SXHD, chăm sóc trẻ tại nhà, dặn dò tái khám, hướng dẫn các dấu hiệu cảnh báo nặng để đưa trẻ tái khám ngay, nhập viện sớm. Phân tuyến điều trị SXHD theo phác đồ hướng dẫn Bộ Y tế. Phản hồi tuyến những trường hợp điều trị không đúng phác đồ, chuyển viện không an toàn và thiếu chi tiết diễn tiến điều trị.
Về cải tiến chất lượng điều trị: tất cả các trường hợp SXHD nặng phải thực hiện xét nghiệm xác định chẩn đoán NS1 kháng nguyên/kháng thể hoặc MacELISA IgM để phục vụ cho công tác giám sát báo báo. Huấn luyện, tái huấn luyện cho các tuyến về chẩn đoán điều trị SXHD cơ bản, nâng cao, kể cả hệ thống y tế tư nhân. Hoàn thiện đội ngũ huấn luyện có phương pháp sư phạm; đảm bảo nhân sự chuyên trách điều trị, có kinh nghiệm đều tay.
Tăng cường hội chẩn kịp thời những trường hợp khó, diễn tiến nặng, phức tạp trên cơ sở xây dựng các tiêu chí hội chẩn cụ thể theo từng tuyến huyện, tỉnh, thành phố, trung ương. Các trường hợp sốc kéo dài cần phải điều trị hướng mục tiêu về huyết động, tưới máu mô cơ quan, để tránh tổn thương đa cơ quan gây suy đa phủ tạng.
Một số bệnh viện cần trang bị tủ đông âm 700 độ C để dự trữ các chế phẩm máu như huyết tương tươi đông lạnh, kết tủa lạnh phục vụ kịp thời các trường hợp sốc SXHD kèm rối loạn đông máu nặng.
Tuyến Trung ương thành lập hay củng cố nhóm chuyên gia SXHD của bệnh viện: nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm với các chuyên gia quốc tế, cập nhật phác đồ điều trị, xử trí các tình huống khó, ít gặp, đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Tổ chức tập huấn các nội dung về phác đồ xử trí SXHD cho tất cả các bác sĩ, điều dưỡng trong bệnh viện và của các tuyến. tập huấn hồi sức chuyên sâu bệnh SXHD nặng cũng như chuyển giao kỹ thuật nâng cao như thở máy, đo ALBQ, đo CVP từ ngoại biên bằng phương pháp Seldinger, lọc máu liên tục…cho tất cả các bác sĩ, điều dưỡng viên tham gia trực tiếp điều trị bệnh SXHD và các bác sĩ, điều dưỡng khoa Nhi, khoa Truyền nhiễm, khoa Cấp cứu tuyến tỉnh cũng như giám sát hỗ trợ sau tập huấn cho các tỉnh, rút kinh nghiệm ngay những trường hợp vừa tử vong để chấn chỉnh kịp thời.
Tại các bệnh viện tuyến tỉnh: thành lập hay củng cố nhóm chuyên gia SXHD của bệnh viện để hội chẩn kịp thời các trường hợp sốc SXHD diễn tiến nặng, cũng như tham vấn ý kiến điều trị từ tuyến trên, hội chẩn từ xa qua điện thoại hay telemedicine. Các bệnh viện tuyến tỉnh chuẩn bị tốt nguồn lực chú trọng cả bác sĩ và điều dưỡng, dự trù đủ các thuốc dịch truyền thích hợp, trang thiết bị như máy thở đủ tính năng có thể sử dụng những chế độ thở đặc biệt, monitor không xâm lấn và xâm lấn, máy lọc máu, máy bơm tiêm, truyền dịch. Huấn luyện, tái huấn luyện hàng năm cho các bác sĩ điều dưỡng tuyến huyện, thành lập nhóm SXHD tại bệnh viện huyện để hội chẩn tham vấn kịp thời các trường hợp khó từ tuyến tỉnh, cũng như chỉ định chuyển viện bệnh nhân an toàn, cũng như chuẩn bị đầy đủ thuốc, dịch truyền (điện giải, cao phân tử HES 200/0,5 -6%) trang thiết bị như máy quay Hct tại chỗ, máy đo huyết áp brassard đủ cỡ theo lứa tuổi.
Tăng cường phối hợp giữa hệ điều trị và hệ dự phòng: các bệnh viện phải báo cáo kịp thời trường hợp bệnh SXHD xác định cho hệ dự phòng. Các bác sĩ, điều dưỡng tham gia tuyên truyền, giáo dục sức khỏe về cách phát hiện bệnh sớm, dấu hiệu chuyển nặng để đưa trẻ nhập viện sớm kịp thời, cách chăm sóc và theo dõi tại nhà; cách phòng, chống bệnh SXHD cho nhiều đối tượng như phụ huynh, giáo viên, học sinh cũng như công tác giám sát vi rút và dự báo dịch cần được chú trọng để có biện pháp chủ động trong phòng, chống dịch bệnh.
Tác giả nghiên cứu cùng cộng sự có kết luận cho nghiên cứu là qua phân tích 102 trường hợp tử vong SXHD từ năm 2012-2015 trên toàn quốc, tuổi trung bình 6,3 tuổi; thấp nhất 7 tháng, cao nhất 14 tuổi. Kết quả nghiên cứu cho thấy các thiếu sót có liên quan đến tử vong bao gồm chẩn đoán nhầm (8,8%), phân độ sai (6,8%), phát hiện sốc trễ (17,6%), xử trí sốc sai phác đồ (8,8%), giúp thở trễ (60,8%), truyền máu trễ (47,9%), theo dõi không thích hợp (17,4%), chuyển viện không an toàn (26,2%). Vì vậy, các vấn đề như chẩn đoán, xử trí và theo dõi thích hợp cần cải thiện thông qua cập nhật phác đồ mà Bộ Y tế đã ban hành, cũng như cẩm nang xử trí SXHD biến chứng nặng. Cần củng cố mạng lưới điều trị bệnh SXHD hoàn chỉnh từ tuyến trung ương đến y tế cơ sở, phục vụ cho công tác giám sát, điều trị thích hợp theo phân tuyến.
Hy vọng với sự nỗ lực chung của Ngành Y tế cùng với sự hỗ trợ của toàn xã hội, chúng ta sẽ hạn chế được số trường hợp mắc, giảm thiểu tử vong, cứu sống thật nhiều trẻ bệnh SXHD nặng.
Trần Hưng