Ngày 5/11/2016 trong buổi làm việc với Đoàn Bộ Y tế do Bộ Trưởng – Nguyễn Thị Kim Tiến làm Trưởng đoàn tại tỉnh Khánh Hòa, BSCKII. Bùi Xuân Minh – Giám đốc Sở Y tế đã báo cáo tình hình thực hiện công tác y tế 10 tháng đầu năm 2016.
Đối với công tác phòng chống HIV/AIDS, trong 10 tháng đầu năm 2016, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Bảo đảm tài chính cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2013-2020 quy định “Chuyển dần nhiệm vụ điều trị HIV/AIDS từ các Chương trình, dự án viện trợ sang Quỹ Bảo hiểm Y tế (BHYT).
Chúng ta biết rằng, hiện nay quan điểm chỉ đạo của Quyết định số 1899/QĐ-Ttg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 16/10/2013 đó là “Chuyển dần nhiệm vụ điều trị người nhiễm HIV/AIDS từ các Chương trình, dự án sang nhiệm vụ của Quỹ BHYT”. Về lộ trình mở rộng bao phủ của BHYT cho điều trị HIV/AIDS, Cục Phòng chống HIV/AIDS – Bộ Y tế đưa ra chỉ số năm 2016 có 40% người nhiễm điều trị HIV/AIDS tham gia BHYT; 0% thanh toán cho ARV; Năm 2017 là năm các dự án dừng hỗ trợ thuốc nhiễm trùng cơ hội và các dịch vụ cận lâm sàng; gói thầu mua thuốc ARV đầu tiên từ Quỹ BHYT sẽ được triển khai, chỉ số mục tiêu đặt ra là có 50% người nhiễm điều trị HIV/AIDS tham gia BHYT; có 30% được thanh toán cho ARV; đến năm 2018 chỉ số này là tăng lên 60% người nhiễm điều trị HIV/AIDS tham gia BHYT; có 50% thanh toán cho ARV.
Như vậy khi chuyển đổi cơ chế hỗ trợ của Dự án sang Quỹ BHYT, các nội dung ưu tiên khi mở rộng chi trả của Quỹ BHYT cho HIV/AIDS bao gồm: Kiện toàn các cơ sở điều trị HIV/AIDS đủ điều kiện ký hợp đồng với các cơ sở điều trị; xây dựng cơ chế tài chính phù hợp để thanh toán thuốc ARV từ Quỹ BHYT; Chính sách hỗ trợ cho người nhiễm khi chuyển đổi cơ chế hỗ trợ và nội dung tăng độ bao phủ của BHYT đối với người nhiễm HIV.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, cơ chế tài chính về thuốc ARV từ nguồn Quỹ BHYT là đấu thầu tập trung, thanh toán tập trung phân cấp thanh toán. Đảm bảo được 100% bệnh nhân có thẻ BHYT. Các trường hợp có hoàn cảnh khó khăn mà không được ngân sách hỗ trợ sẽ được hỗ trợ từ nguồn ngân sách hợp pháp của địa phương. Bộ Y tế tiếp tục trình Chính phủ về phương án đảm bảo ngân sách cho ARV nhằm đạt mục tiêu của chiến lược.
Phương án thanh toán thuốc ARV từ Quỹ BHYT có 2 phương án. Phương án một là BHXH Việt Nam ký hợp đồng trực tiếp và chuyển tiền cho nhà cung ứng. Phương án này có ưu điểm là hình thức thanh toán phù hợp với hệ thống điều phối thuốc tập trung hiện nay của Bộ Y tế. Chỉ có thanh toán tập trung, cấp thuốc xuống cơ sở mới đảm bảo điều phối thuốc liên tục và ổn định giữa các cơ sở, đặc biệt là những cơ sở ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa và những cơ sở ít bệnh nhân. Phương án cũng giảm được đầu mối thanh toán, hạn chế chiếm dụng tiền của cơ quan bảo hiểm, kiểm soát được Quỹ BHYT các địa phương. Hạn chế tối đa thuốc hỏng, thuốc hết hạn. Kiểm soát được chất lượng thuốc vì thuốc ARV rất đặc thù cần có phương án kiểm soát đặc biệt.
Phương án hai là BHYT ký thỏa thuận khung, các cơ sở y tế điều trị HIV/AIDS ký hợp đồng trực tiếp với nhà cung ứng. Phương án này có ưu điểm không tạo thêm gánh nặng cho BHXH Việt Nam và Bộ Y tế mà thực hiện như hệ thống thanh quyết toán bảo hiểm hiện nay. Các cơ sở điều trị quan tâm hơn phương án này do được chủ động đàm phán với các đơn vị cung ứng. Tuy nhiên phương án hai này có những nhược điểm như không điều phối được thuốc giữa các cơ sở điều trị. Có khả năng dẫn đến tình trạng thừa, thiếu thuốc và thuốc hết hạn tại các cơ sở. Điều trị ARV không phải là điều trị mang lại lợi nhuận nên các cơ sở không quan tâm đến việc ký hợp đồng có thể dẫn đến gián đoạn cung ứng thuốc cho người bệnh. Nhà thầu có thể từ chối cung ứng thuốc tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa, nơi ít bệnh nhân.
Như vậy thanh toán thuốc ARV từ Quỹ BHYT gồm các bước: (1) BHXH Việt Nam ký hợp đồng và chuyển tiền cho nhà cung ứng được lựa chọn từ kết quả đấu thầu tập trung cấp quốc gia; (2) Nhà cung ứng cấp thuốc xuống các cơ sở điều trị theo kế hoạch nhu cầu thuốc tại từng tỉnh, thành phố; (3) Định kỳ Quỹ BHXH các tỉnh, thành phố thẩm định và quyết toán thuốc tại các cở sở điều trị, báo cáo quyết toán sử dụng thuốc ARV về BHXH Việt Nam; (4) Cuối năm BHXH tổng hợp số liệu quyết toán 63 tỉnh, thành phố và bù trừ vào các quỹ khám chữa bệnh tại các tỉnh, thành phố; (5) BHXH thanh lý hợp đồng với nhà cung ứng theo các điều khoản cụ thể trong hợp đồng.
Về quy trình đấu thầu cấp quốc gia thuốc ARV từ quỹ BHYT gồm: (1) Xây dựng, tổng hợp nhu cầu sử dụng thuốc; (2) Lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu; (3) Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; (4) Tổ chức lựa chọn nhà thầu; (5) Thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu; (6) Hoàn thiện, ký hợp đồng cung cấp thuốc và thanh quyết toán.
Để đấu thầu tập trung, các đơn vị cơ sở y tế mua sắm tập trung tập hợp nhu cầu trước ngày 15/8 hàng năm, nhu cầu phải chi tiết đến từng thuốc, từng nhóm và tiến độ cung cấp trong tổng thể xây dựng nhu cầu sử dụng thuốc ARV.
Phải nắm chắc số lượng các cơ sở điều trị HIV/AIDS đã ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT; số lượng bệnh nhân điều trị ARV có thẻ BHYT theo các nhóm đối tượng; Sở Y tế các tỉnh, thành phố tập hợp nhu cầu thuốc ARV từ các cơ sở đủ điều kiện trên địa bàn.
Trần Mai