Vừa qua, dự án hỗ trợ xử lý chất thải bệnh viện- Cục Quản lý Môi trường Y tế Bộ Y tế đã có báo cáo khảo sát truyền thông nghiên cứu thực trạng về nhận thức, thái độ và thực hành của các bên liên quan đến công tác quản lý chất thải y tế tại các cấp, cách tiếp cận truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, những thuận lợi và thách thức để đưa ra các giải pháp can thiệp truyền thông hỗ trợ công tác quản lý chất thải y tế.
Đối với nhân viên y tế, nhân viên môi trường chịu trách nhiệm thu gom, phân loại vận chuyển chất thải y tế; về kiến thức phần lớn tự đánh giá là đã nắm vững quy trình quản lý chất thải y tế và nội dung thông tư 58. Chưa nắm kiến thức khi phải xử lý sự cố và cách phân loại một số chất thải y tế nguy hại theo hướng dẫn thông tư 58. Chưa được đào tạo và có kỹ năng truyền thông về chất thải y tế cho các đối tượng khác, thiếu kiến thức về giảm thiểu tái chế chất thải y tế, thiếu kiến thức đầy đủ về quy trình bảo hộ lao động. Về thái độ, có thái độ tích cực và mong muốn mở rộng kiến thức. Thiếu ưu tiên cho công tác quản lý chất thải y tế do tập trung vào chữa bệnh và giải quyết nhiều nhu cầu trước mắt. Chưa có ý thức bảo vệ sức khỏe cho bản thân từ các nguy hại do chất thải y tế đem lại (nhân viên thu gom ). Về hành vi, vẫn có hiện tượng phân loại nhầm chưa theo quy định màu sắc, túi, loại, thùng và khi nhầm thì vẫn chưa chủ động phân loại lại. Chưa sử dụng đúng trang thiết bị bảo hộ lao động, chưa thực hiện tốt phân loại chất thải tái chế. Áp dụng đầy đủ các biện pháp an toàn lao động và quy trình khi gặp sự cố vận hành, chủ động truyền thông và nhắc nhở, theo dõi bệnh nhân, người nhà về các tác hại của chất thải y tế lên sức khỏe.
Đối với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, về kiến thức chưa biết rõ về ảnh hưởng chất thải y tế, cũng như các loại chất thải y tế khác nhau lên sức khỏe của bản thân và cộng đồng. Về thái độ, chưa quan tâm đến vấn đề về vệ sinh môi trương và giữ vệ sinh môi trường y tế, lợi ích đem lại và các hệ quả từ việc phân loại đúng hay nhầm các loại chất thải sinh hoạt và chất thải y tế tại bệnh viện; chưa quan tâm đến nội dung các tài liệu truyền thông, thông báo, nội quy ở khu vực điều trị và khám chữa bệnh; bệnh nhân và người nhà bệnh nhân có thái độ tích cực tham gia, lắng nghe lời khuyên của bác sĩ, nhân viên y tế. Về hành vi, vẫn có hiện tượng phân loại nhầm chưa theo quy định màu sắc, túi, loại, thùng và khi nhầm thì chưa chủ động phân loại lại; chưa có ý thức giữ vệ sinh chung trong khuôn viên bệnh viện, có nhiều hành vi mất vệ sinh.
Đối với đơn vị xử lý chất thải, về kiến thức chưa có thông tin về mức độ tuân thủ các quy định an toàn trong khi xử lý chất thải y tế, chưa biết về ảnh hưởng chất thải y tế cũng như các loại chất thải y tế khác nhau lên sức khỏe của bản thân và cộng đồng; chưa nắm được cụ thể các giải pháp kiểm soát chất thải y tế tại các bệnh viện. Về thái độ: có ưu tiên đầu tư hệ thống phương tiện thu gom, vận chuyển và xử lý, có hợp tác với các dự án và đơn vị chuyên môn trong nước và quốc tế về xử lý chất thải, có trang bị phương tiện bảo hộ lao động cho nhân viên. Về hành vi: xử lý chất thải y tế ở nhiều nơi chưa triệt để, có sử dụng các trang thiết bị bảo hộ lao động, có kiểm soát môi trường khi xử lý; tuy nhiên, chưa có năng lực và chuyên môn về truyền thông bảo vệ môi trường cũng như truyền thông cho cộng đồng về quản lý chất thải y tế.
Đối với công tác truyền thông, kết quả nghiên cứu cho thấy chưa được thực hiện đầy đủ và bài bản ở tất cả các cấp; các ngành và cơ sở y tế chưa có kế hoạch truyền thông về quản lý chất thải y tế và giữ vệ sinh môi trường y tế. Có một số tài liệu truyền thông đang dùng không đủ số lượng cung cấp, thiết kế chưa thân thiện và bắt mắt. Kiến thức và thông tin về quản lý chất thải y tế được truyền tải thông qua gửi công văn, hội thảo, tập huấn và chưa đến được đại bộ phận cán bộ y tế, những người trực tiếp thực hiện. Thông tin về chất thải y tế và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng chưa được chia sẻ một cách hệ thống, tích cực và bài bản đến công chúng.
Nhóm nghiên cứu đưa ra các thông điệp, nội dung cần chú ý trong công tác truyền thông hỗ trợ quản lý chất thải y tế đó là ảnh hưởng của chất thải y tế lên môi trường và sức khỏe và lợi ích của quản lý chất thải y tế tốt; các văn bản pháp luật, chính sách của nhà nước về quản lý chất thải y tế; các biện pháp giảm thiểu chất thải y tế; cách thu gom, phân loại, vận chuyển đúng chất thải y tế; các biện pháp tái chế chất thải y tế; các biện pháp xử lý chất thải y tế và các công nghệ xử lý chất thải thân thiện với môi trường; các biện pháp an toàn khi tiếp xúc với chất thải y tế; các biện pháp xử lý sự cố trong quản lý chất thải y tế.
Tường Huân