Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh đứng đầu hệ tiết niệu và đứng thứ hai trong các bệnh ung thư ở nam giới, chỉ sau ung thư phổi. Ung thư tuyến tiền liệt có tỷ lệ mắc bệnh khác nhau theo tuổi, địa lý và chủng tộc.
Theo chuyên gia bệnh ung thư, để chẩn đoán xác định ung thư tuyến tiền liệt cần dựa vào thăm trực tràng, định lượng huyết thanh kháng nguyên đặc hiệu PSA và kết quả sinh thiết tuyến tiền liệt, trong đó kết quả sinh thiết là chẩn đoán quyết định, là tiêu chuẩn vàng giúp đánh giá giai đoạn ung thư, từ đó đề xuất phương pháp điều trị bệnh.
Đối với chụp cộng hưởng từ (MRI), đây là phương tiện quan trọng trong việc chẩn đoán xác định và phân loại giai đoạn ung thư, cùng với sự phát triển kỹ thuật chụp MRI, việc hòa ảnh MRI với siêu âm để hướng dẫn sinh thiết tuyến tiền liệt đang là hướng phát triển phù hợp, hạn chế các tai biến khi sinh thiết người bệnh.
Theo các chuyên gia, việc định hướng chính xác vị trí tổn thương tuyến tiền liệt trên MRI rồi hòa ảnh với siêu âm để hướng dẫn cho sinh thiết, đã tạo ra kỹ thuật mới song song với sinh thiết hệ thống, đó là sinh thiết đích. Hiện trên thế giới có 3 cách để hòa ảnh hướng dẫn cho sinh thiết đích tuyến tiền liệt: Một là hòa ảnh MRI với siêu âm để sinh thiết dưới hướng dẫn của siêu âm qua đường trực tràng, hai là sinh thiết tuyến tiền liệt dưới hướng dẫn của MRI qua tầng sinh môn và ba là nhận biết tổn thương đích trên MRI kèm đối chiếu trên siêu âm để hướng dẫn sinh thiết qua siêu âm trực tràng. Theo các chuyên gia, phương pháp thứ ba là phương pháp đánh giá có cách thực hiện đơn giản, trang thiết bị sẵn có, chi phí hợp lý và hiệu quả tương đối cao.
Tại Việt Nam hiện nay rất ít bệnh viện triển khai thực hiện phương pháp sinh thiết tuyến tiền liệt hệ thống dưới hướng dẫn của siêu âm trực tràng. Từ tháng 5/2019 đến tháng 5/2020, nhóm tác giả nghiên cứu Đặng Đình Phúc cùng cộng sự bệnh viện K, bệnh viện Trường Đại học Y Hà Nội và Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu “Đánh giá kết quả sinh thiết đích có định hướng cộng hưởng từ trong chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt”.
Theo Bs Đặng Đình Phúc, đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân đã có kết quả xét nghiệm PSA toàn phần và có tổn thương trong tuyến tiền liệt được phân độ PI-RADS sau khi chụp MRI. Bệnh nhân nằm nghiêng trái, 2 chân co, sau khi chuẩn bị các bước theo quy trình, đưa đầu dò đã lắp kim sinh thiết vào trực tràng , tiến hành sinh thiết tuyến tiền liệt đích 1 mảnh cùng sinh thiết hệ thống theo bản đồ tuyến tiền liệt 10-12 mảnh, gửi mẫu đến Khoa giải phẫu bệnh trong cùng ngày, kết quả mẫu sinh thiết đọc theo thang điểm Gleason nếu là ung thư biểu mô tuyến.
Bs Đặng Đình Phúc báo cáo, có 48 bệnh nhân đủ điều kiện tham gia nghiên cứu, tuổi trung bình là 68,6 tuổi. Về đặc điểm lâm sàng, có 26 bệnh nhân có triệu chứng tiểu khó gây rối loạn tiểu tiện. Khi thăm khám trực tràng có 01 bệnh nhân phát hiện nhân khu trú. Xét nghiệm PSA toàn phần có giá trị trung bình 45,6 ng/ml (5-150ng/ml), đa số trong khoảng >20ng/mg, chiếm 45,37%.
Về đặc điểm hình ảnh, thể tích trung bình tuyến tiền liệt 46,6g, vị trí tổn thương là phân vùng chuyển tiếp sau phải phần ba giữa chiếm 27%; phân vùng chuyển tiếp trước phải chiếm 12,5%; phân vùng ngoại vi giữa trái chiếm 10,4%.
Tỷ lệ phân loại theo PI-RADS có 5 mức, mức 4 và mức 5 có phân độ nguy cơ ác tính cao, cho kết quả giải phẫu bệnh ung thư biểu mô tuyến chiếm tỷ lệ chính xác 100%.
Theo Bs Phúc, do triệu chứng bệnh như tiểu khó diễn biến từ từ, tâm lý người bệnh ngại đi khám bệnh, khi thăm trực tràng thấy nhân khu trú chỉ 2%, phương pháp này chủ quan, dựa trên kinh nghiệm nhiều của người khám nhất là khi nhân ung thư nằm ở vùng chuyển tiếp sâu trong tuyến nên khó phát hiện hơn.
Đối với đặc điểm hình ảnh MRI của tổn thương trên đối tượng nghiên cứu, nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao gặp ung thư với PR 4-5 chiếm tỷ lệ 47,9%, nhóm có thể ung thư với PR 3 chiếm 22,9% và nhóm không có hoặc rất ít nguy cơ ung thư là 29,2%. Kết quả nghiên cứu cho thấy, kết quả giải phẫu bệnh của sinh thiết hệ thống trong chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt là 46%. Tác giả nghiên cứu nhận xét, để chẩn đoán xác định ung thư tuyến tiền liệt khi tổn thương ung thư có phân loại PR cao (4-5), sinh thiết đích là phương pháp có giá trị tương tự như sinh thiết hệ thống./.
Anh Huy